2008

Năm Thánh PhaoLô

2008-2009

“Hãy bắt chước tôi, như tôi đã bắt chước Chúa Kitô”

(1 Cor 11:1; 4:16. Xin cũng xem 2 Tx 3:7, 9; Dt 13:7).

Giáo Lý Của ĐTC Bênêdictô XVI Về Thánh Phaolô

(PhaoLô Phạm Xuân Khôi Chuyển Ngữ)

(Còn Tiếp)

5 Phút Một Tuần với Thánh Phaolô

(Phaolô Phạm Xuân Khôi)

Vài nét sử học về cuộc đời Thánh Phaolô

1. Tên

Trong các thư của Ngài, Thánh Tông Đồ tự gọi mình là Paulos, một tên cũng đã được thư thứ hai của Thánh Phêrô (3:15) và sách Tông Đồ Công Vụ từ chương 13:9 dùng. Trước đó, sách Công Vụ dùng tên Saulos để gọi Thánh Tông Đồ Dân Ngoại (7:58; 8:1,3;9:1…). Đấy là hình thức Hy Ngữ của Saoul. Cách viết này chỉ thấy trong các trình thuật đối thoại (9:4, 17; 22:7, 13;26:14) và thay cho từ Hi Bá Lai Sa’ul, là tên vị vua đầu tiên của Do Thái (1Sm 9:2, 17; xem Cv 13:21). Từ này có nghĩa “được hỏi” (về Chúa hay về Giavê). Công Vụ 13:9 thay tên Saul bằng tên Paul (ngoại trừ sau này có lần vẫn dùng tên Saoul): Saulos de kai Paulos (Saul, cũng được gọi là Paul). Tên Paulos là hình thức Hy Ngữ của một tên họ rất nổi tiếng của người La Mã, Paul(l)us, được giới qúy tộc ưa dùng, như các dòng họ Vettenii và Sergii. Người ta chỉ có thể phỏng đoán lý do tại sao Thánh Phaolô có tên La Mã này. Việc Saul bắt đầu được gọi là Paul chỉ là trùng hợp khi sách Công Vụ thuật lại câu truyện thống đốc La Mã là Sergius Paulus trở lại đạo (13:7-12); vì khó có thể cho rằng Thánh Phaolô lại đi mang tên của người tân tòng nổi danh đến từ Cyprus này (Thánh Giêrôm:In Ep. Ad Philem, 1…). Có lẽ thánh nhân vốn được gọi là Paulus từ lúc mới sinh, còn tên Saoul chỉ là signum hay supernomen (tên thêm vào) được sử dụng giữa các giới Do Thái với nhau. Nhiều người Do Thái thời ấy vẫn có thói quen có hai tên: một tên Do Thái (Saul), còn tên kia là tên La Mã hay Hy lạp (Paul) (xem Cv 1:23; 10:18;13:1). Các tên ấy thường được chọn do các âm giống nhau. Chứ thực ra không có bằng chứng gì là tên Saul đã được đổi thành Paul lúc thánh nhân trở lại đạo; vì tên Saulos vẫn còn tiếp tục được dùng sau biến cố trở lại kia. Việc ‘chuyển đổi’ tên ở Công Vụ 13:9 có thể do các nguồn tín liệu khác nhau của thánh Luca mà thôi.

2. Nguồn và các niên biểu trong cuộc đời Thánh Phaolô

Những điều ít ỏi ta biết về cuộc đời Thánh Phaolô là do hai nguồn sau đây cung cấp:

(1) các đoạn thư chính hiệu của ngài nhất là 1Tx 2:1-2,17-18; 3:1-3a; Gl 1:13-23;2:1-14; 4:13; Pl 3:5-6; 4:15-16; 1Cor 5:9; 7:7-8; 16:1-9; 2Cor:2-1, 9-13; 11:7-9, 23-27, 32-33; 12”2-4, 14, 21; 13:1,10; Rm 11:1c; 15:19b, 22-23; 16:1;

(2) các đoạn trong Sách Công Vụ 7:58; 8:1-3; 9:1-30; 11:25-30; 12:25; 13:1-28:31. Các đoạn trong đệ nhị thư Phaolô cũng như các Thư Mục Vụ đều có giá trị không chắc chắn và do đó chỉ được dùng để hỗ trợ các chi tiết của các nguồn kia.

Tuy nhiên, chính chi tiết do hai nguồn trên cung cấp cũng không có giá trị ngang nhau. Khi dựng lại cuộc đời thánh Phaolô, chúng ta nên coi trọng các chi tiết do chính Thánh Phaolô tự nói về Ngài hơn là các chi tiết do Thánh Luca cung cấp vì một lẽ giản dị là Thánh Luca chịu ảnh hưởng nhiều bởi thể văn cũng như quan tâm thần học của mình. Các tác giả gần đây như J. Knox, D.W.Riddle, R.Jewett, G. Ludermann, J.Murphy-O’Connor v.v… đã cố gắng dựng lại cuộc đời vị tông đồ này bằng cách dựa phần lớn vào các dữ kiện do ngài cung cấp mà ít chịu dùng các tư liệu của Tông Đồ Công Vụ. Tuy nhiên, có lúc các tác giả này cũng buộc phải dùng các tư liệu của Sách sau để giải quyết một số vấn đề của họ như đoạn Thánh Phaolô xuất hiện trước Gallio (18:12), 18 tháng lưu lại Côrintô (18:11) và gốc gác Lystra của Timôtê (16:2-3). Thành thử ta buộc phải dựa vào cả hai để dựng lại cuộc đời Thánh Phaolô theo thứ tự thời gian, nhất là những chi tiết cần thiết chỉ có Công Vụ mới có, miễn là các chi tiết này không mâu thuẫn với các chi tiết do Thánh Phaolô cung cấp.

Trong việc này, ta có thể dựa vào T. H. Campbell trong cuốn Paul’s Missionary Journeys. Theo tác giả này, các đoạn trích thư Thánh Phaolô trên đây cho thấy thứ tự các biến cố trong đời Thánh Phaolô từ lúc ngài trở lại cho tới lúc ngài tới Rôma và thứ tự này khá ăn khớp với thứ tự trong Công Vụ.

Tuy nhiên, cần ghi nhận các dị biệt trong trình tự này: (1) Thánh Luca không nhắc gì tới việc Thánh Phaolô lui về “Arabia” (Gl 1:17b); (2) Thánh Luca gom các hoạt động truyền giáo của Thánh Phaolô vào ba khối: I: 13:1-14:28; II: 15:36-18:22; III: 18:23-21:16. Nhiều nhà phê bình cho rằng hành trình truyền giáo I hoàn toàn là sản phẩm của Thánh Luca…(3) Theo thánh Luca, dịp để Thánh Phaolô thoát khỏi Đamát là âm mưu của người Do Thái (Cv 9:23; ngược với 2 Cor 11:32). (4) Thánh Luca cho rằng Saolô “tán thành” cái chết của tử đạo Stêphanô (Cv 7:58-8:1; xem thêm 22:20), trong khi Thánh Phaolô chỉ nói là Ngài bách hại “giáo hội của Thiên Chúa” (Gl 1:13) hay bách hại “giáo hội” (Pl 3:6) mà thôi chứ không nhắc đến tên Stêphanô.

Thành ra thứ tự thời gian mà chúng ta cố gắng dựng lại ở đây chỉ là cố gắng tương đối mà thôi. Theo thư của Thánh Phaolô, biến cố duy nhất có thể nên niên biểu ngoại thánh kinh chính là việc ngài thoát khỏi Đamát (2Cor 11:32-33). Tổng đốc của vua Arêta đã cho lính canh gác để bắt thánh nhân, nhưng Ngài thoát được nhờ tín hữu cho Ngài vào cái thúng rồi thòng qua cửa sổ dọc theo tường thành mà đưa xuống đất (đối chiếu với Cv 9:24-25).Việc ấy xẩy ra cuối thời gian 3 năm thánh nhân lưu lại Đamát (Gl 1:17c-18). Vì Đamát nằm dưới sự thống trị của La Mã cho tới tận ngày Tiberius băng hà (tháng Ba, năm 37 CN; xem Josephus, Ant.18.5.3#124) và vua Arêta IV Philopatris (9 trước CN – 39 CN) người Nabatean được Hoàng Đế Gaius Caligula ban quyền cai trị, nên việc Thánh Phaolô thoát khỏi Đamát hẳn phải xẩy ra giữa các năm 37 và 39 CN, có lẽ vào chính năm 39 CN. Thánh nhân trở lại trước đó ba năm, thành thử là năm 36 CN.

Còn đối với sách Tông Đồ Công Vụ, ta thấy các dữ kiện ngoại thánh kinh trong năm biến cố xẩy ra trong cuộc đời Thánh Phaolô. Theo thứ tự từ quan trọng nhất đi xuống, năm biến cố ấy là:

(1) Thời L.Junius Gallio Annaeus làm thống đốc Achaia. Thánh Phaolô bị dẫn tới trước viên thống đốc này tại Côrintô (Cv 18:12). Tác giả Murphy-O’Connor, trong Corinth 141, cho rằng đây là “một mắt xích được hầu hết các học giả nối kết sự nghiệp của Thánh Phaolô với lịch sử phổ quát”, mặc dù biến cố này chỉ được một mình Thánh Luca thuật lại. Thời Gallio làm thống đốc được nhắc tới trên một tấm khắc bằng tiếng Hy Lạp tại đền thờ Apollo và được E. Bourquet tìm thấy ở Delphi trong năm 1905 và 1910. Nhưng hai lần tìm kiếm ấy chỉ là những mảnh vụn. Phải đợi tới năm 1970, A. Plassart mới công bố được trọn tấm khắc ấy với hết mọi mảnh vụn của nó. Đó là bản chép thư hoàng đế Claudius gửi cho thành Delphi đề cập đến các vấn đề giảm dân. Bức thư đó có đoạn như sau: “Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus, với thẩm quyền tài phán năm thứ 12, được phong làm tổng tư lệnh (imperator) kỳ thứ 26, Cha Tổ Quốc…Đã lâu trẫm không những vẫn nghĩ tốt cho thành Delphi, mà còn rất quan tâm tới sự thịnh vượng của nó…Nhưng nay, vì có tin thành phố đang mất đi nhiều công dân của mình, như lời L. Junius Gallio, người bạn của ta và là thống đốc, mới đây vừa tường trình, và vì rất muốn cho thành phố duy trì vị thế trước đây của nó, ta truyền cho các ông phải mời những người có tư cách từ các thành phố khác tới Delphi làm cư dân mới…”.

Theo bản văn trên, ta có thể diễn dịch như sau: Gallio là thống đốc Achaia vào năm 12 triều hoàng đế Claudius, sau khi hoàng đế này được phong là ‘tổng tư lệnh’. Quyền tài phán (tribunician power), quyền được trao cho hoàng đế mỗi năm, là biểu hiệu năm cầm quyền của hoàng đế, trong khi chức ‘tổng tư lệnh’ được ban tặng cho ông sau một chiến thắng quân sự hiển hách. Muốn định niên biểu cho việc ban tặng này, người ta phải tìm hiểu năm ban tặng. Theo các bản khắc khác, thì các lần ban tặng từ 22 tới 25 xẩy ra vào năm thứ 11 triều Claudius và lần ban tặng thứ 27 xẩy ra vào năm thứ 12 triều đại ông này, trước ngày 1 tháng Tám năm 52 CN. Như thế lần ban tặng thứ 26 hẳn phải xẩy ra trước mùa đông năm 51 hay trong mùa xuân năm 52 CN. Mà năm 12 triều Claudius bắt đầu ngày 25 tháng Giêng năm 52. Như thế, cả hai yếu tố trên gộp lại, thì hẳn Gallio làm thống đốc Achaia đầu năm 52 CN.

Achaia là một tỉnh thuộc thượng viện, nghĩa là được cai trị bởi một thống đốc do thượng viện chỉ định. Vị thống đốc này thường nắm giữ chức vụ trong một năm và thường nhậm chức vào ngày 1 tháng Sáu và rời chức vụ vào giữa tháng Tư. Thư của Claudius cho hay Gallio phúc trình cho ông ta về tình hình của Delphi. Như thế có nghĩa Gallio đã có mặt tại Achaia rồi, nên chắc chắn đã phúc trình cho ông vào cuối mùa xuân hay đầu mùa hạ năm 52 CN, nghĩa là vào cuối thời Gallio làm thống đốc ở đấy (tháng Sáu năm 51 tới tháng Năm năm 52) hay đầu năm từ tháng Sáu năm 52 tới tháng Năm năm 53 CN. Vì Seneca, em trai Gallio, cho rằng anh mình mắc chứng sốt tại Achaia và phải “lên tầu ngay” (Ep.104.1), nên có thể Gallio đã rút ngắn thời gian lưu lại Achaia và về nhà sớm. Điều ấy rất có thể có nghĩa là Gallio vốn có mặt tại Achaia vào cuối xuân và mùa hè năm 52 và bỏ đó không trễ hơn cuối tháng Mười, trước khi mare clausum, nghĩa là biển trở nên sóng gió không thể hải hành đuợc. Bởi thế, Thánh Phaolô chắc hẳn đã bị điệu ra trước Gallio đâu đó vào mùa hạ hay đầu mùa thu năm 52. Vì ở Côrintô tới 18 tháng, nên có lẽ ngài đã tới đó đầu năm 51 (xem Cv 18:11).

(2) Việc người Do Thái bị Claudius trục xuất khỏi Rôma (Cv 18:2c), được Thánh Luca liên kết với việc Aquila và Priscilla tới Côrintô, những người sẽ cùng cư ngụ với Thánh Phaolô. Suetonius (Claudius 25) thuật lại: “Ngài trục xuất khỏi Rôma những người Do Thái đang tạo bất ổn do sự xúi bẩy của Chrestus”. Nếu hiểu “do sự xúi bẩy của Chrestus” (chữ này vào thời của Suetonius được đọc là Christos) là kiểu nói lầm chỉ cuộc tranh luận về việc Chúa Giêsu có phải là Đấng Kitô hay không, thì có lẽ Suetonius có ý thuật lại cuộc xung đột giữa người Do Thái Giáo và người Kitô hữu gốc Do Thái. Nhà sử học Kitô giáo thế kỷ thứ 5 là P. Orosius (His.Adv.pag. 7.6.15-16; Corpus Sriptorum Ecclesiasticorum Latinorum 5.451), khi trích dẫn bản văn của Suetonius, đã định niên biều cho cuộc trục xuất kia vào năm thứ 9 triều đại Claudius (25 tháng Giêng năm 49 tới 24 tháng Giêng năm 50 CN). Tuy nhiên, vì Orosius cho hay Josephus thuật lại việc trục xuất này trong khi Josephus không đề cập gì tới nó, nên một số học giả tỏ vẻ hoài nghi giá trị chứng cớ của ông. Không ai biết do nguồn nào Orosius định được năm thứ 9. Tuy nhiên, niên biểu này được đa số học giả coi là tin được, như E.M. Smallwood trong “The Jews under Roman Rule,[Studies in Judaism in Late Antiquity 20”; Leiden, 1976] 211-216; Jewett trong “Chronology” 36-38… Và nếu đúng như thế, thì việc Thánh Phaolô tới Côrintô hẳn phải xẩy ra sau đó.

(3) Trận đói dưới triều Claudius (Cv 11:28b) khá khó định niên biểu. Dường như trận đói này ảnh hưởng tới trọn vùng phía đông Địa Trung Hải trong nhiều năm; một số chứng cớ cho thấy nó xẩy ra tại Giuđêa khoảng đầu thời T. Julius Alexander làm tổng trấn (46-48 CN; xem Josephus Ant. 20.5.2#101).

(4) Porcius Festus thay thế Felix làm tổng trấn Giuđêa (Cv 24:27). Ngày chính thức thay thế này khó có thể xác định được, nhưng nó có thể xẩy ra vào khoảng năm 60 CN. Khi Festus tới, Thánh Phaolô xin được Caesar xử xét (25:9-12).

(5) Việc triệu hồi Ponce Pilate về Rôma vào năm 36 để trả lời về tác phong của ông ta (xem Josephus, Ant 18.4.2). Việc triệu hồi này và việc Marcellus, viên tổng trấn mới, đến thay thế là dịp may hiếm có để người Do Thái ‘làm thịt’ Stêphanô (Cv 7:58-60) và khởi đầu cuộc bách hại giáo hội Giêrusalem (Cv 8:1). Cuộc trở lại của Thánh Phaolô có thể có liên hệ với các biến cố này.

3. Sự nghiệp của Thánh Phaolô

(1) Tuổi trẻ và việc trở lại

(A) Tuổi trẻ: Không ai rõ ngày sinh của Thánh Phaolô. Ngài gọi mình là một ‘ông già’ (presbytes) trong thư Philemôn 9, nghĩa là một người thuộc lớp tuổi từ 50 tới 59. Điều ấy có nghĩa: ngài sinh trong thập niên đầu của công nguyên. Thánh Luca thì lại gọi ngài là một “thanh niên (neanias)” có mặt tại cuộc ném đá Stêphanô nghĩa là vào khoảng giữa 24 và 40 tuổi.

Thánh Phaolô không cho ta hay ngài sinh tại đâu, nhưng tên Paulus cho thấy ngài phải sinh tại một thành phố La Mã. Ngài tự hào về nguồn gốc Do Thái của mình và cho hay mnìh thuộc chi tộc Benjamin (Rm 11:1; Pl 3:5; 2Cor 11:22). Ngài là “người Israel” (đã dẫn), “một người Hi-bá sinh từ người Hi-bá; giữ luật thì đúng là người Pharisêu” (Pl 3:6), một người “cực kỳ nhiệt thành với truyền thống cha ông” và vượt xa người cùng lứa tuổi “trong việc giữ đạo Do Thái” (Gl 1:14). Khi gọi mình là người Hi-bá (Hebraios) rất có thể ngài ngụ ý mình là người Do Thái nói tiếng Hy Lạp nhưng đồng thời cũng nói được cả tiếng Aram và đọc được Cưu Ước bằng nguyên ngữ. Tuy nhiên các thư của Thánh Phaolô cho thấy ngài rất thạo Hy Ngữ, có thể viết được ngôn ngữ đó và khi nói truyện với giáo hội Dân Ngoại, ngài có thể trích dẫn Cựu Ước bằng Hy Ngữ. Dấu vết văn phong Khắc Kỷ trong các thư của ngài cho thấy ngài có nền giáo dục Hy Lạp khá tốt.

Thánh Luca cũng trình bầy Thánh Phaolô là “người Do Thái”, “người Pharisêu” sinh tại Tarsus, một thành theo văn hóa Hy Lạp thuộc Cicilia (Cv 22:3,6; 21:39), có chị gái (23:16), và là công dân La Mã từ lúc mới sinh (22:25-29; 16:37; 23:27). Nếu tín liệu của Thánh Luca về nguồn gốc của Thánh Phaolô đúng, thì quả nó có ích trong việc giải thích cả hậu cảnh Do Thái lẫn hậu cảnh Hy Lạp của Thánh Phaolô. Tarsus lần đầu tiên được chứng thực là Tarzi trên cột Obelisk Đen của Shalmeneser vào thế kỷ thứ 9 trước CN. Qua thế kỷ thứ 4, Xenophon (Anab. 1.2.23) gọi nó là “thành phố vĩ đại và thịnh vượng” và một đồng tiền Hy Lạp từ thế kỷ thứ 5 và thứ 4 cho thấy đầu thời Hy Lạp Hóa của nó. Nó bị Hy Lạp Hóa nặng nề nhất bởi Antiochus IV Epiphanes (175-164), người cũng đã thiết lập ra một khu định cư người Do Thái tại đó vào khoảng năm 171 để khuếch trương việc thương mại và kỹ nghệ.

Trong cuộc tái tổ chức Tiểu Á của Pompey vào năm 66 trước CN, Tarsus trở thành thủ phủ của tỉnh Cilicia. Sau đó, Mark Antony ban cho thành này quyền tự do, miễn chuẩn (immunity) và quyền công dân. Các quyền này tiếp tục được Augustus củng cố và điều này giải thích các liên hệ của Thánh Phaolô với Rôma. Tarsus là trung tâm nổi tiếng về văn hóa, triết học và giáo dục. Strabo (Geogr. 14.673) cho rằng các trường học tại Tarsus vượt xa các trường ở Athens và Alexandria và học trò ở đây là người Cilicia chứ không phải người nước ngoài. Athenodorus Cananites, một triết gia Khắc Kỷ và là thầy dậy của hoàng đế Augustus, đã hưu trí tại đấy năm 15 trước CN và được giao nhiệm vụ tu chỉnh các diễn trình dân chủ và công dân của thành phố. Các triết gia khác, cả Khắc Kỷ lẫn Khoái Lạc (Epicurean), cũng định cư và giảng dạy tại đó. Những người La Mã nổi tiếng từng thăm viếng Tarsus là: Cicero, Julius Caesar, Augustus, Mark Antony và Cleopatra. Chính vì thế, Thánh Phaolô trong Công Vụ của Thánh Luca mới dám ‘khoe khoang’ mình là “công dân của một thành phố không thấp hèn” (21:39).

Công vụ cũng cho hay Thánh Phaolô hãnh diện đã “được dưỡng dục tại thành phố Giêrusalem này, dưới chân Gamaliel” (Cv 22:3), tức Gamaliel I, Trưởng Lão, mà thời cực thịnh ở Giêrusalem là vào khoảng các năm từ 20 tới 50 CN (xem W.C. van Unnik, Tarsus or Jerusalem: The City of Paul’s Youth, London 1962). Dù hình ảnh do Thánh Luca mô tả về Thánh Phaolô thời trẻ trung tại Giêrusalem giải thích được phần nào việc ngài được huấn luyện theo Do Thái và lối suy tư của ngài, nhưng chính Thánh Phaolô thì chưa bao giờ nhắc gần nhắc xa đến việc đó. Mặt khác việc ấy cũng có thể gây ra khó khăn: các trước tác của Thánh Phaolô không bao giờ hàm ý rằng ngài từng gặp gỡ hay có bất cứ sự quen thuộc có tính bản thân nào với Chúa Giêsu lúc Chúa công khai giảng đạo (xem 2Cor:5:16, 11:4 là đoạn không nên hiểu Thánh Nhân đã biết Chúa lúc ấy, dù một số nhà chú giải nghĩ ngược lại), nên nếu Thánh Phaolô lúc thiếu thời có sống tại Giêrusalem, thì làm sao Ngài lại không gặp gỡ Chúa Giêsu cho được? Dù lối biện bác và sử dụng Cựu Ước của Thánh Phaolô có tương tự với lối của những người Do Thái có học đương thời tại Palestine, thì người ta cũng chỉ có thể đoán chừng Ngài chịu ảnh hưởng của truyền thống rabbi chứ không chứng minh được điều đó. Rút cục, chứng cớ duy nhất cho thấy Thánh Phaolô được một nhân vật thuộc trường phái rabbi như Gamaliel huấn luyện chỉ thấy có trong Công Vụ.

Theo J. Jeremias (Zeitschrift fur die neutestamenliche Wissenschaft 25 [1926] 310-312; Zeitschrift fur die neutestamenliche Wissenschaft 28 [1929] 321-323), lúc trở lại, không những Thánh Phaolô là đệ tử của trường phái rabbi, mà còn là một rabbi được thừa nhận nghĩa là có quyền đưa ra các phán quyết về luật. Người ta cho rằng Ngài phải có quyền ấy nên mới thân chinh đi Đamát để bắt giữ các Kitô hữu (Cv 9:1-2; 22:4-5; 26:12) và bỏ phiếu với tư cách thành viên của thượng hội đồng để chống lại các Kitô hữu (26:10). Từ đó, Jeremias kết luận rằng vì tuổi để được phong làm rabbi là 40, nên Thánh Phaolô trở lại đạo lúc còn trung niên và đã có gia đình, vì hôn nhân là một đòi hỏi của chức rabbi. Jeremias cũng tổng hợp các dữ kiện của Công Vụ với các tư liệu của Thánh Phaolô để giải thích câu 1Cor 7:8 mà cho rằng Thánh Phaolô xếp mình vào loại ‘góa vợ’ chứ không hẳn ‘độc thân’. Theo ông, 1Cor 9:5 có nghĩa là Thánh Phaolô không tục huyền. Tuy nhiên, một số người như E. Fascher trong Zeitschrift fur die neutestamenliche Wissenschaft 28 (1929) 62-69 và G. Stahlin trong Theological Dictionary of the New Testament 9.452 n.109 tỏ ra hoài nghi những nhận định ấy.

(B) Trở lại: Trong thư Galát (1:16), Thánh Phaolô viết về khúc quanh quan trọng trong cuộc đời Ngài như sau: “Thiên Chúa đã vui lòng mạc khải Con của Người cho tôi để tôi rao giảng Người cho Dân Ngoại”. Cuộc mạc khải ấy xẩy ra sau một thời gian phục vụ Do Thái Giáo và bách hại “Giáo Hội của Thiên Chúa” (1:13; xem thêm Pl 3:6). Sau đó, Ngài qua “Arabia” rồi “trở về” Đamát (Gl 1:17). Sở dĩ dùng động từ “trở về” là vì cuộc trở lại của Ngài xẩy ra gần Đamát. Ba năm sau, Ngài thoát khỏi Đamát và lên Giêrusalem (1:18). Như thế, vào khoảng năm 36 CN, người cựu biệt phái tên Phaolô đã trở thành Kitô hữu và “tông đồ Dân Ngoại” (Rm 11:13).

Thánh Phaolô coi biến cố gần Đamát là khúc quanh trong đời Ngài và theo nghĩa đó quả là một “cuộc trở lại”. Đối với Ngài, đó là cuộc gặp gỡ với Chúa Phục Sinh, một cuộc gặp gỡ không bao giờ còn có thể quên được. Sau này, khi tư cách tông đồ của mình bị chất vấn, Ngài không ngần ngại ‘phản pháo’: “Tôi há không phải là một tông đồ sao? Tôi đã chẳng thấy Chúa Giêsu, Chúa chúng ta đó sao?” (1Cor 9:1; xem thêm 15:8). Do hiệu quả “cuộc mạc khải của Chúa Giêsu Kitô” (Gl 1:12), Ngài trở thành “đầy tớ của Chúa Kitô” (Gl 1:10), một người bị thúc bách (1Cor 9:16) phải rao giảng Phúc Âm Chúa Kitô và vì Phúc Âm ấy, mà trở nên “mọi sự cho mọi người” (1 Cor 9:22).

Thánh Luca cũng liên kết cuộc trở lại của Thánh Phaolô với việc bách hại Giáo Hội tại Giêrusalem. Vì cuộc bách hại này, mà các Kitô hữu (gốc Do Thái nói tiếng Hy Lạp) phải tản mác khắp Giuđêa và Samaria (Cv 8:1-3) và còn xa hơn nữa (9:2; 11:19). Thánh Luca tường thuật kinh nghiệm Đamát tới ba lần trong Công Vụ: lần đầu dưới hình thức trình thuật cho thấy Thánh Phaolô lưu lại Đamát ít ngày (9:3-19, nhưng không nhắc gì tới việc Ngài qua Arabia); hai lần sau dưới hình thức diễn văn, trước một đám đông ở Giêrusalem (22:6-16) và trước Festus và Vua Agrippa (26:12-18). Mỗi tường thuật ấy đều nhấn mạnh tới đặc điểm tràn ngập và bất ngờ của biến cố ngay giữa lúc Ngài đang ‘say sưa” bách hại các Kitô hữu. Tuy nhiên, điều lý thú là có nhiều khác nhau về chi tiết trong các tường thuật ấy: liệu đồng bạn của Thánh Phaolô đứng chết trân hay phủ phục dưới đất; liệu họ có nghe hay không lời từ trời phán xuống; dù Chúa Giêsu nói với Thánh Phaolô “bằng tiếng Hi-bá-lai”, nhưng Người lại trích dẫn một châm ngôn Hy Lạp (26:14). Việc thiếu phối hợp giữa các chi tiết này cho thấy Thánh Luca không quan tâm bao nhiêu tới sự nhất quán. Tuy nhiên, trong mỗi tường thuật ấy, sứ điệp chủ yếu đều đã được chuyền đạt cho Phaolô: “Saolô, Saolô, sao ngươi bách hại Ta?” – “Thưa Ngài, Ngài là ai?” – “Ta là Giêsu Nadarét, người mà ngươi đang bách hại”.

(2) Thánh Phaolô viếng Giêrusalem

Theo các thư của Thánh Phaolô, Ngài viếng Giêrusalem hai lần sau khi trở lại, một lần sau đó ba năm (Gl 1:18) và “một lần trong 14 năm” (Gl 2:1). Trong thư Rôma 15:25, Ngài dự tính một cuộc thăm viếng khác trước khi tới Rôma và Tây Ban Nha.

Tuy nhiên, theo sách Công Vụ, sau khi trở lại, Thánh Phaolô viếng Giêrusalem 5 hay 6 lần tất cả:

(a) Đoạn 9:26-29, sau khi Ngài thoát khỏi Đamát; xem thêm 22:17;

(b) Đoạn 11:29-30, Banaba và Saolô mang tiền quyên góp từ Antiốc tới cho anh chị em Giuđêa, được Thánh Luca liên hệ với trận đói thời Claudius;

(c) Câu 12:25, Banaba cùng Saolô lên Giêrusalem (lần nữa? Nhiều bản chép tay ghi là “rời” Giêrusalem, nghĩa là bỏ Giêrusalem trở về Antiốc sau cuộc viếng thăm ở (b); tuy nhiên eis có nghĩa đến nhiều hơn là đi);

(d) Đoạn 15:1-2, Phaolô và Banaba đi dự “Công Đồng”;

(e) Câu 18:22, sau Hành Trình Truyền Giáo II, Thánh Phaolô lên Giêrusalem để chào mừng Giáo Hội trước khi trở về Antiốc;

(f) Đoạn 21:15-17, cuộc thăm viếng vào cuối Hành Trình Truyền Giáo III, lúc Thánh Phaolô bị bắt.

Kết hợp các dữ kiện của Thánh Phaolô và của Thánh Luca liên quan tới các cuộc thăm viếng Giêrusalem của Ngài là một nhiệm vụ khó khăn nhất trong việc dựng lại cuộc đời Thánh Nhân. Giải pháp tốt nhất là coi cuộc viếng thăm (a) trong Luca là một với cuộc viếng thăm ở Gl 1:18, và coi các cuộc viếng thăm (b), (c) và (d) trong Luca chỉ là nói về cùng một biến cố đó là “Công Đồng”, tương đương với 1Gl 2:1-10. Thánh Luca chắc chắn đã lịch sử hóa và đã từ một cuộc viếng thăm ‘tạo ra’ nhiều cuộc viếng thăm khác nhau vì do những nguồn cung cấp dữ kiện khác nhau mà thôi. Cuộc viếng thăm (e) trong Luca không có vấn đề gì cả, còn cuộc viếng thăm (f) chính là cuộc viếng thăm được Thánh Phaolô dự tính trong Rm 15:25.

Như thế, sau khi thoát khỏi Đamát năm 39, Thánh Phaolô tới Giêrusalem lần đầu tiên (Gl 1:18). Lý do cuộc viếng thăm này thì có sự tranh cãi. “Để lấy tin tức từ Kê-pha” hay “để thăm viếng Kê-pha”. Trong 15 ngày ở đó, Ngài chỉ gặp Gia-cô-bê “người anh em của Chúa”, chứ không gặp một tông đồ nào khác; Ngài thực sự vô danh đối với giáo hội Giu-đêa. Theo Thánh Luca, chính trong lần thăm Giêrusalem lần đầu này, Banaba giới thiệu Thánh Phaolô cho các “tông đồ” khác và nói với các vị này rằng Ngài đã rao giảng danh Chúa Giêsu cách can đảm ra sao tại Đamát. Thánh Phaolô cùng các tông đồ đi lại tại Giêrusalem, tiếp tục rao giảng một cách can đảm và tranh luận với người nói tiếng Hy Lạp đến độ họ tìm cách giết Ngài (Cv 9:27-29).

Theo thư Galát 1:21, sau 15 ngày lưu lại Giêrusalem, Thánh Phaolô lui về Syria và Cilicia, ở đó bao lâu thì không thấy nói. Có lẽ vào khoảng thời gian này, Ngài được thị kiến điều thư Côrintô thứ 2 (12:2-4) mô tả; thị kiến này xẩy ra 14 năm trước khi thư Côrintô thứ 2 được viết ra nhưng khó có thể đồng hóa nó với biến cố trở lại. Theo Công Vụ 22:17-21, trong lần thăm (a), Thánh Phaolô ngất trí khi đang cầu nguyện trong Đền Thờ Giêrusalem. Chính mối đe doạ từ người nói tiếng Hy Lạp, mà anh em đồng đạo đã đưa Thánh Phaolô từ Giêrusalem qua Caesarea và tiễn Ngài trở về Tarsus (Cv 9:30). Tông Đồ Công Vụ không cho biết Ngài lưu lại Tarsus bao lâu, nhưng thứ tự các biến cố cho thấy có thể là các năm 40-44 CN. Dù sao, cuộc lưu lại Tarsus chấm dứt khi Banaba tới thăm, sau đó đã đưa Ngài trở lại Antiốc, nơi Ngài lưu lại một năm (11:25-26), chuyên chăm rao giảng phúc âm.

(3) Các Hành Trình Truyền Giáo

Như đã nói trên đây, sách Công Vụ gom hoạt động truyền giáo của Thánh Phaolô thành ba nhóm; nhưng có tác giả, như Knox, cho rằng: nếu bạn chặn Thánh Phaolô dọc đường mà hỏi xem Ngài đang làm cuộc hành trình truyền giáo thứ mấy, thì đến Ngài cũng phải ‘ngẩn tò te’ không biết phải trả lời ra sao. Nhưng lỗi không hẳn của một mình Thánh Luca, mà cũng do cả lối ta đọc Công Vụ nữa vì Thánh Luca không phân biệt rõ Hành Trình I, II, và III như kiểu của chúng ta ngày nay. Ấy thế nhưng, như ta đã thấy, vẫn có một tương đồng nào đó giữa các dữ kiện của Thánh Phaolô và của Thánh Luca liên quan đến hành trình truyền giáo, ngoại trừ hành trình đầu. Các hành trình này diễn ra trong khoảng các năm 46 tới 58, đó là những năm hoạt động nhất trong đời Ngài, những năm Ngài rao giảng Phúc Âm tại Tiểu Á và Hy Lạp.

(A) Hành Trình I (năm 46-49 CN): Chỉ có sách Công Vụ (13:3-14:28) thuật lại hành trình tiền “Công Đồng” này và cho thấy những nét chủ yếu phù hợp với thể văn của Thánh Luca. Thánh Phaolô không cung cấp cho ta chi tiết nào về hoạt động truyền giáo của Ngài trong suốt thời gian 14 năm trước khi có “Công Đồng” (Gl 2:1). Có lúc, Ngài ở “các miền Syria và Cilicia” (1:21) và “rao giảng đức tin” (1:23) “giữa Dân Ngoại” (2:2). Sau này khi viết thư Philiphê, Ngài nhắc lại rằng “lúc đầu mới rao giảng Phúc Âm, không giáo hội nào ngoài anh em chị em đã chia sẻ với tôi trong vấn đề cho và nhận, lúc tôi rời Macedonia” (4:15). Như thế, khi Ngài rời Macedonia (khoảng năm 50 CN), đã có nhiều giáo hội khác do Thánh Phaolô phúc âm hóa. Các giáo hội này ở đâu? Vì từ Tiểu Á, Ngài qua Philippi thuộc Macedonia, nên có thể Ngài muốn ám chỉ giáo hội tại Nam Galatia trong trình thuật hành trình truyền giáo I (Cv 13:13-14:25) chứ không hẳn các giáo hội tại Nam Galatia, Mysia hay Troas vốn thuộc hành trình truyền giáo II. Dù sao, Macedonia vẫn là khu vực đầu tiên được Thánh Phaolô phúc âm hóa và trình thuật Hành Trình I trong Công Vụ không mâu thuẫn với các chi tiết hiếm hoi của Thánh Phaolô.

Được Chúa Thánh Thần đánh động, các tiên tri và bậc thầy của Antiốc đã đặt tay trên Banaba và Phaolô và sai họ lên đường cùng với Gioan Máccô, người anh em họ của Banaba (Cl 4:10). Họ rời Seleucia, hải cảng của Antiốc thuộc Syria, mà qua Cyprus, lưu lại đảo Salamis một thời gian rồi vào Paphos. Tại đấy, thống đốc Sergius Paulus trở lại đạo (13:7-12). Từ Paphos, các nhà truyền giáo trẩy đi Perga thuộc Pamphylia (trên bờ biển nam của miền trung Tiểu Á) tại đấy Gioan Máccô bỏ đoàn mà trở về Giêrusalem. Hai ông Banaba và Phaolô tiếp tục cuộc hành trình tới các thị trấn thuộc Nam Galatia: Antiốc thuộc Pisidia, Iconium, Lystra, và Derbe. Tại Antiốc, Thánh Phaolô đầu tiên rao giảng cho người Do Thái trong các hội đường của họ và khi gặp chống đối, Ngài tuyên bố Ngài sẽ quay qua Dân Ngoại (13:46). Sau khi giảng phúc âm cho vùng này và gặp nhiều chống đối khác nhau của người Do Thái (đôi khi còn bị liệng đá như ở Iconium), Thánh Phaolô cùng Banaba tìm đường rời Derbe, băng qua Lystra, Iconium và Antiốc Pisidia mà trở lại Perga rồi từ đó, suôi buồm từ Attalia mà tới Antiốc thuộc Syria, nơi Ngài lưu lại “không ít thời gian” với các Kitô hữu (14:28). Một trong các vấn đề xuất hiện trong Hành trình Truyền Giáo I này là mối liên hệ giữa niềm tin mới và Do Thái Giáo, cụ thể hơn, giữa các Kitô hữu gốc Ngoại giáo và các Kitô hữu gốc Do Thái giáo. Các tân tòng gốc Ngoại Giáo có buộc phải cắt bì và tuân giữ luật Môsen hay không.

(B) Dự “Công Đồng” (năm 49 CN): Theo Thánh Luca, lúc Thánh Phaolô lưu lại Antiốc (cuối Hành Trình I), các tân tòng từ Giuđêa tới và bắt đầu nhấn mạnh tới việc phải cắt bì mới được cứu rỗi (15:1-3). Vì việc này dẫn tới cuộc tranh luận giữa họ và Thánh Phaolô cũng như Banaba, nên giáo hội Antiốc cử hai vị cùng một số người khác tới Giêrusalem để thỉnh ý các tông đồ và trưởng lão về vị thế của các tân tòng gốc Dân Ngoại. Việc ấy đưa tới việc mệnh danh là Công Đồng Giêrusalem.

Trong thư Galát 2:1-10, Thánh Phaolô có kể lại biến cố này; Ngài cùng Banaba và Titô lên Giêrusalem “một lần nữa trong 14 năm” (tính từ ngày Ngài trở lại tức là năm 49-50). Ngài nhắc đến cuộc thăm viếng này như là kết quả một ‘mạc khải” (2:2), và Ngài trình bầy với “các vị có tiếng tăm” tại Giêrusalem phúc âm được Ngài đã và đang rao giảng cho Dân Ngoại. Các vị ấy “không thêm bớt gì” vào phúc âm ấy. Các tông đồ Gia-cô-bê, Kê-pha và Gioan hiểu ra ơn thánh đã được phú ban cho Phaolô và Banaba và dơ vòng tay thân ái ra chào đón họ, chứng tỏ không còn bị ảnh hưởng chi bởi những “anh em giả mạo” từng lẻn vào do thám việc các Ngài được thoát khỏi lề luật, một giải thoát do chính Chúa Giêsu chiếm lãnh cho và được Thánh Phaolô nhất định không khoan nhượng bảo vệ “để chân lý phúc âm được bảo toàn” (2:4-5). Vấn đề được “Công Đồng” giải quyết dứt điểm chính là việc cắt bì: nó không phải là điều bắt buộc để được cứu rỗi; nên Titô, dù là người Hy Lạp, đã không bắt buộc phải chịu cắt bì.

Phần thứ nhất của Công Vụ 15 (các câu 4-12) cũng bàn tới vấn đề tín lý này. Những người bị Thánh Phaolô gọi là “anh em giả mạo” thì ở đây bị nhận diện là “một số tín hữu xuất thân từ phái Pharisêu” (15:5). Khi vấn đề được các tông đồ và trưởng lão tranh luận, thì lời nói của Thánh Phêrô xem ra thắng thế; và cuộc họp chấp nhận quyết định của Ngài (dựa trên chính cảm nghiệm của Ngài trong Công Vụ 10:1-11:18). Như thế, Công Đồng Giêrusalem đã giải thoát Giáo Hội phôi thai khỏi gốc rễ Do Thái và mở ra cho Giáo Hội một chân trời hoạt động tông đồ mới trên toàn thế giới mà lúc ấy Giáo Hội đang phải đương đầu. Quan điểm của Thánh Phaolô đã được minh chứng.

(C) Biến cố tại Antiốc (Năm 49): Sau “Công Đồng” Giêrusalem, Thánh Phaolô tới Antiốc, và sau đó, Thánh Phêrô cũng tới. Thoạt đầu, cả hai vị đều ăn uống với các Kitô hữu gốc Dân Ngoại, nhưng sau đó không lâu “một số người của Gia-cô-bê” (Gl 2:12) nghĩa là các Kitô hữu có khuynh hướng học theo Do Thái giáo rõ rệt, cũng tới và chỉ trích Thánh Phêrô về việc ăn uống với các tân tòng gốc Dân Ngoại. Nhượng bộ trước việc chỉ trích này, Thánh Phêrô đã tách rời khỏi các Kitô hữu gốc Dân Ngoại; và hành động ấy khiến nhiều Kitô hữu khác, kể cả Banaba, cũng bắt chước theo. Thánh Phaolô phản đối và chỉ trích Thánh Phêrô ngay trước mặt, vì vị thánh này đã “không bước chân theo chân lý phúc âm” (2:11). Xem ra lời chỉ trích của Thánh Phaolô có hiệu quả, nhưng dù thế, vấn đề kỷ luật liên quan đến các luật lệ Do Thái về ăn uống áp dụng cho các tân tòng gốc Ngoại Giáo nay đã được chính thức đặt ra (xem Brown và Meir, Antioch and Rome, 28-44).

(D) Sắc Lệnh Giêrusalem về Các Vấn Đề Ăn Uống: Việc Thánh Phaolô phản đối Thánh Phêrô vẫn không giải quyết được vấn đề ăn uống tại Antiốc. Dường như một số phái viên lại được gửi tới Giêrusalem, có lẽ sau khi hai Thánh Phêrô và Phaolô đã rời Antiốc. Thánh Gia-cô-bê lại triệu tập các tông đồ và trưởng lão và quyết định của các ngài dưới hình thức một bức thư được gửi cho các giáo hội địa phương ở Antiốc, Syria và Cilicia (Cv 15:13-19). Thánh Phaolô không đề cập gì tới quyết định này, và cả trong Công Vụ, Ngài cũng chỉ được Thánh Giacôbê thông báo khi thánh nhân tới Giêrusalem sau Hành Trình III (21:25).

Công Vụ 15 là chương gây vấn đề và có tính gom nhặt (composite), trong đó, hiển nhiên Thánh Luca đã thu gọn hai biến cố khác biệt nhau cả về chủ đề lẫn thời gian. Ta cần ghi nhận: (a) Các câu 1-2 là một chắp vá văn chương nối các tín liệu từ các nguồn khác nhau; (b) Câu 34 không có trong nhiều bản chép tay Hy Lạp, nhưng được thêm vào các bản văn truyền thống của Phương Tây để giải thích việc Silas ở đâu lúc khởi đầu Hành Trình II (nếu bỏ câu 34, chỗ Silas ở trở thành một vấn đề: ông tham gia với Thánh Phaolô lúc nào trong Hành Trình II?); (c) Simeon (15:14), người thường được coi là chính Simon Phêrô (và chắc chắn phải hiểu như thế trong câu truyện thu gọn của Thánh Luca), có lẽ là một nhân vật khác trong nguồn được dùng. Ở chỗ khác trong Công Vụ, Thánh Phêrô được gọi là Petros (15:7) hay Simon Petros (10:5; 18:32) chứ không bao giờ lại là Simeon. Trong nguồn của Thánh Luca, ông Simeon của câu 15:14 rất có thể là Simeon Đen (Simeon Niger), một trong các tiên tri hay thầy dạy tại Antiốc (13:1); có lẽ ông là một trong các phái viên được gửi tới cuộc họp do Thánh Giacôbê triệu tập về luật lệ ăn uống. (d) Bài diễn văn của Thánh Phêrô về cắt bì và Luật Môsen (15:7-11) khó mà ăn có với chủ đề thảo luận của Thánh Giacôbê (15:14-21).

Sau cuộc tham luận trên, Thánh Giacôbê gửi một lá thư cho Antiốc, Syria và Cilicia (15:22-29) để khuyến cáo rằng các Kitô hữu gốc Dân Ngoại tại các cộng đoàn hỗn hợp ấy phải kiêng không dùng thịt đã hiến tế cho các ngẫu thần, không dùng máu, không dùng thịt các con vật bị cắt tiết và không lấy nhau cách bất hợp pháp (illicit marriages). Có lẽ thư này đã được gửi tới Antiốc cùng với Judas Barsabbas và Silas (15:22) và gửi cho Thánh Phaolô và Banaba lúc đó giả thiết vẫn còn ở đó. Công Vụ 15: 35-36 có nhắc tới việc Thánh Phaolô và Banaba rao giảng tại Antiốc; nhưng nên hiểu việc này là thòi điểm Thánh Phaolô lưu lại Antiốc ngay sau khi tham dự “Công Đồng”. Sau đó, có lẽ Ngài đã rời Antiốc để bắt đầu Hành Trình II. Thánh Phaolô chỉ biết thư này mãi về sau (21:25).

(E) Hành Trình II (Các năm 50-52 CN): Theo Công Vụ 15:37-39, Thánh Phaolô từ khước không mang Gioan Máccô đi theo Hành Trình II vì trước đây vị này đã bỏ cuộc. Thay vào đó, Silas đã tháp tùng Thánh Phaolô. Khởi hành từ Antiốc, họ băng qua Syria và Cilicia mà vào các thị trấn của Nam Galatia, Derbe và Lystra (nơi Thánh Phaolô chọn Timôtê làm người đồng hành sau khi đã cắt bì cho ông Cv 16:1-3!). Từ đó, Ngài băng qua Phrygia mà vào Bắc Galatia (Pessinus, Ancyra và Tavium) và đã lập nhiều giáo hội mới. Bị ngăn trở không tới Bithynia, Ngài tiếp tục đi từ Galatia tới Mysia và Troas. Tại đây, dường như Ngài được Thánh Luca nhập đoàn, hay ít nhất các dữ kiện trong nhật ký của Thánh Luca đã bắt đầu ở điểm này (Cv 16:10-17, phần đầu trong “các Phần Chúng Tôi”).

Đáp ứng một thị kiến trong mộng, Thánh Phaolô qua Neapolis, hải cảng Philippi. Chính hải cảng này đã trở thành địa điểm cho giáo hội Kitô giáo đầu tiên của Âu Châu. Sau khi bị cầm tù và bị đánh đòn tại Philippi vì đã trừ qủy cho một nữ nô lệ, người từng mang lợi lớn lại cho chủ, Ngài lên đường qua Thessalonica qua ngả Amphipolis và Apollonia (Cv 17:1-9). Trong thời gian ngắn ngủi lưu lại Thessalonica, Ngài bận bịu lo rao giảng phúc âm và bị người Do Thái gây rắc rối, đến phải bỏ đó mà qua Beroea (17:10) và cuốicùng tới Athens (17:15). Tại đây, Thánh Phaolô cố gắng gây chú ý nơi người dân thành phố đối với phúc âm Chúa Kitô, vì họ vốn là những người thích các ý tưởng mới lạ (17:22-31). Nhưng Ngài không thành công. Họ bảo Ngài: “Để khi khác, chúng tôi sẽ nghe ông nói về vấn đề ấy” (17:32). Chán nản, Thánh Phaolô bỏ đó mà qua Côrintô (năm 51), lúc đó là một trong những thành phố quan trọng bậc nhất của thế giới Địa Trung Hải. Tại đây, Ngài cư ngụ với Aquila và Priscilla (18:2-3), hai Kitô hữu gốc Do Thái mới từ Ý qua tới và cũng làm nghề dệt lều như Thánh Phaolô. Trong thời gian 18 tháng lưu lại Côrintô, Ngài làm nhiều người Do Thái và Hy Lạp và lập ra một giáo hội rất sinh động chủ yếu gồm các Kitô hữu gốc Dân Ngoại. Năm 51 CN, Thánh Phaolô viết thư thứ nhất gửi tín hữu Thessalonica. Gần cuối thời gian ở đấy (năm 52 CN), Thánh Phaolô bị điệu tới trước tổng trấn L. Junius Gallio, nhưng ông này từ chối không xử vì coi đây là chuyện riêng của người Do Thái (18:15). Sau đó ít lâu, Thánh Phaolô rời Côrintô, đáp tầu từ Cenchreae qua Êphêsô và Caesarea Maritima. Sau khi thăm giáo hội Giêrusalem (18:22), Ngài tới Antiốc, và ở lại đó chừng hơn một năm, rất có thể từ cuối thu năm 52 tới xuân năm 54.

(F) Hành Trình III (các năm 54-58 CN): Rời Antiốc (Cv 18:23), Thánh Phaolô qua miền Bắc Galatia, Phrygia và Êphêsô. Thủ phủ tỉnh Asia này trở thành trung tâm hoạt động truyền giáo của Ngài trong ba năm sau đó (Cv 20:31), và trong “hai năm” Ngài thuyết giảng trong hội trường của Tyrannus (19:10). Chỉ ít lâu sau khi tới Êphêsô, Thánh Phaolô viết thư gửi tín hữu Galát (khoảng năm 54 CN). Trong thời gian này, Ngài cũng đã viết thư gửi tín hữu Philiphê và có lẽ cả thư gửi Philêmôn nữa (khoảng các năm 56-57).

Trong thời gian này, Thánh Phaolô được báo cáo về tình hình của giáo hội Côrintô: nào là hoài nghi, phe nhóm, nào là gương mù gương xấu và oán giận chính Thánh Phaolô. Để đương đầu với tình thế ấy, Ngài viết ít nhất năm lá thư cho giáo hội Côrintô, trong đó, chỉ có hai lá còn được lưu giữ (có người cho: một trong hai thư đó thực sự là một thư chắp nối). Một thư được viết trước thư 1Cor (xem 1Cor 5:9) để cảnh giác tín hữu Côrintô đừng giao du với các Kitô hữu vô luân. Rồi, để bình luận về các báo cáo và cũng để giải đáp các câu hỏi đã gửi tới, Ngài viết thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô, chỉ sau Lễ Ngũ Tuần ít lâu (có lẽ năm 57). Tuy nhiên, lá thư này không được tiếp nhận nồng hậu và liên hệ của Ngài với giáo hội đang bị xâu xé vì nạn bè phái này ngày một tệ đi hơn. Tình thế ấy đòi Ngài phải vội vã tới Côrintô một lần nữa (2Cor 12:14; 13:1-2; 2:1 [“một cuộc thăm viếng đau lòng”]; 12:21), một cuộc thăm viếng thực tế đã không thực hiện được việc gì. Trở lại Êphêsô, Thánh Phaolô lại viết một thư thứ ba cho tín hữu Côrintô, một thư Ngài soạn “trong nước mắt” (2Cor 2:3-4, 9; 7:8,12; 10:1,9). Bức thư này có thể đã được Titô mang theo khi tới Côrintô để đích thân lập lại hòa khí.

Có lẽ trong khi Titô vắng mặt, cuộc bạo động của thợ bạc Êphêsô đã nổ ra (Cv 19:23-20:1). Bài giảng của Thánh Phaolô về “đường lối” mới của Kitô giáo đã làm Demetrius tức giận. Vốn chế tạo các tượng đền tí hon của thần Artemis bán kiếm lời, hắn thấy bài giảng đó có nguy cơ phá hoại việc buôn bán của hắn, nên hắn đã cùng các thợ bạc khác tràn vào nhà hát phản đối Thánh Phaolô và việc khuếch trương Kitô giáo.

Biến cố trên khiến Thánh Phaolô phải rời Êphêsô mà qua Troas (2Cor 2:12). Không thấy Titô ở đấy, Ngài quyết định đi Macedonia (2Cor 2:13). Đâu đó tại Macedonia (có lẽ tại Philippi), Thánh Phaolô gặp lại Titô và được biết liên hệ của Ngài với tín hữu Côrintô đã tốt đẹp trở lại. Từ Macedonia, Ngài viết cho họ bức thư thứ tư vào mùa thu năm 57 (được Murphy-O’Connor O.P. gọi là thư A trong thư thứ hai Côrintô). Không thể nói chắc liệu Thánh Phaolô có tức khắc qua Côrintô hay từ Macedonia qua Illyricum trước (xem Rm 15:19) rồi từ đó Ngài viết 2 Cor 10-13 (gọi là thư B). Cuối cùng, Thánh Phaolô tới Côrintô, và đây là lần viếng thăm thứ ba của Ngài, có lẽ vào mùa đông năm 57 và lưu lại Achaia 3 tháng (Cv 20:2-3; xem 1Cor 16:5-6; 2Cor 1:16).

Tới lúc này, Thánh Phaolô đang nghĩ đến việc trở lại Giêrusalem. Nhớ lại khuyến cáo của “Công Đồng” phải nhớ tới người nghèo (Gl 2:10), nên Ngài lo liệu để các giáo hội gốc Dân Ngoại của mình quyên góp cho anh em tín hữu nghèo tại Giêrusalem. Cuộc lạc quyên này diễn ra trong các giáo hội Galatia, Macedonia và Achaia (1Cor 16:1; Rm 15:25-26). Thánh Phaolô dự tính sẽ đem của lạc quyên tới Giêrusalem và như thế sẽ chấm dứt việc rao giảng phúc âm của ngài tại miền đông Địa Trung Hải. Ngài muốn thăm Rôma (Rm 15:22-24) và từ đó qua Tây Ban Nha và Phương Tây. Trong ba tháng lưu lại Achaia, Thánh Phaolô viết lá thư gửi tín hữu Rôma (có lẽ viết tại Côrintô, hay tại hải cảng Cenchreae của thành phố này [Rm 16:1]) vào đầu năm 58. Xin xem thêm Brown và Meir, Antioch and Rome 105-127.

Khi xuân sang, Thánh Phaolô quyết định đáp tầu từ Côrintô (Cv 20:3) đi Syria. Nhưng khi sắp xuống tầu, thì vì âm mưu hãm hại của người Do Thái, Ngài phải đổi lộ trình, đi đường bộ băng qua Macedonia. Các môn đệ từ Beroea, Thessalonica, Derbe và Êphêsô tháp tùng Ngài. Họ qua Lễ Vượt Qua năm 58 ở Philippi (nơi Thánh Luca nhập bọn với họ, Cv 20:5, “Phần chúng tôi”). Sau lễ, họ đáp tầu qua Troas và đi đường bộ tới Assos, nơi họ lại đáp tầu đi Mitylene. theo duyên hải Tiểu Á, Thánh Phaolô đáp tầu từ Chios tới Samos, rồi Miletus, nơi Ngài nói truyện với các trưởng thượng Êphêsô đang họp nhau ở đấy (Cv 20:17-35). Không chùn bước khi nghe họ tiên đoán mình sẽ bị bắt, Ngài vẫn đáp tầu trẩy đi Cos, Rhodes, Patara thuộc Lycia, Tyre thuộc Phoenicia, Ptolemais, và Caesarea Maritima. Một cuộc hành trình đường bộ đưa Ngài tới Giêrusalem, nơi Ngài hy vọng tới đúng vào dịp Lễ Ngũ Tuần (20:16; 21:17). Xem Ogg, Chronology 133-145.

(4) Lần bị giam cuối cùng

Từ đây trở đi, ta chỉ còn biết dựa vào Công Vụ của Thánh Luca để biết ít nhiều về quãng đời còn lại của Thánh Phaolô; giai đoạn này kéo dài mấy năm sau năm 58, trong đó Ngài chịu cầm tù thời gian lâu.

(A) Thăm Giêrusalem lần cuối và bị bắt (năm 58): Tới Giêrusalem, Thánh Phaolô cùng những người đồng hành tới thăm Thánh Giacôbê và các trưởng thượng của giáo hội Giêrusalem (Cv 21:18). Thánh Giacôbê lập tức hiểu ngay sự hiện diện của Thánh Phaolô tại Giêrusalem sẽ gây bất ổn nơi các Kitô hữu gốc Do Thái. Nên Ngài khuyên Thánh Phaolô hãy cùng bốn người sở tại chịu làm nghi lễ Nazirite và chịu phí tổn cho họ như một nghĩa cử thiện chí đối với các Kitô hữu gốc Do Thái, để họ khỏi nghi ngờ. Thánh Phaolô đồng ý. Và nghi lễ kéo dài bẩy ngày trên sắp sửa kết thúc, thì người Do Thái từ tỉnh Asia nhận ra Thánh Phaolô ở khu vực Đền Thờ. Họ tố cáo Ngài khuyến khích người ta vi phạm Luật Môsen và làm hoen ố Đền Thờ bằng cách đưa người Hy Lạp vào đó. Họ túm lấy Ngài, lôi ra khỏi Đền Thờ và toan tính giết chết Ngài. Tuy nhiên, Ngài được cơ đội La Mã trú đóng tại Đồn Antonia cứu thoát khỏi đám đông. Họ giam giữ Ngài (22:27) và điệu Ngài ra trước đại hội đồng Do Thái. Nhưng rồi sau đó, vì sợ người Do Thái, nên viên chỉ huy cơ đội đã hộ tống Thánh Phaolô tới cho viên tổng trấn La Mã tại Giuđêa là Antonius Felix, đang ngụ tại Caesarea Maritima, xét xử (23:23-33). Hy vọng Thánh Phaolô sẽ đút lót (24:26), nên Felix giam Ngài tới hai năm.

(B) Chống án lên Caesar; tới Rôma (năm 60 CN): Lúc tổng trấn mới là Porcius Festus

tới nhậm chức (có lẽ vào khoảng năm 60 CN), Thánh Phaolô “kháng án lên Caesar” nghĩa là đòi được xử tại Rôma, vì Ngài vốn là công dân La Mã. Festus buộc phải chấp thuận. Xem Sherwin-White, Roman Society 48-70.

Được một bách quân đội trưởng hộ tống (và có lẽ cả Thánh Luca nữa, theo “Phần chúng tôi” cho thấy), Ngài đáp tầu từ Caesarea Maritima đi Sidon và băng qua Cyprus mà vào Myra thuộc Lycia. Cuối mùa thu năm 60 (27:9), đoàn người rời Myra trên một con tầu của Alexandria nhằm Ý mà tới, mặc dù thời tiết xấu. Hải trình trước nhất đưa họ tới Cnidus (trên duyên hải phía nam Tiểu Á) rồi theo hướng nam “vì không thuận gió, phải vòng theo đảo Crete, hướng về mũi Salmone” đến tận Bến Lành (Fair Haven), gần thành Lasea của Đảo Crete (27:7-8). Khi họ cố tới cảng Phoenix, một cơn gió đông bắc ập tới làm tầu bị cuốn ra xa, trôi dạt giữa biển Adriatic và cuối cùng dạt vào đảo Malta, sau khi bị đắm tầu (28:1).

Sau khi qua mùa đông tại Malta, đoàn người đáp tầu đi Syracuse thuộc Sicily, rồi đi Rhegium (nay là Reggio di Calabria) và cuối cùng tới Puteoli (nay là Pozzuoli, gần Naples). Cuộc hành trình bằng đường bộ tới Rôma sau đó đưa họ qua Apii Forum và Tres Tabernae (28:5). Thánh Phaolô tới thủ đô đế quốc vào mùa xuân năm 61 và bị quản thức tại gia trong hai năm (61-63), có lính canh giữ. Tuy nhiên, hoàn cảnh ấy không cản trở việc Ngài mời người Do Thái ở Rôma tới nơi Ngài bị quản thúc để giảng phúc âm cho họ (28:17-28). Truyền thống vẫn cho rằng trong thời gian bị quản thúc này, Thánh Phaolô viết các thư Philêmôn, Côlôxê và Êphêsô. Tuy nhiên nhiều người không nghĩ vậy (xem Sherwin-White, Roman Society 108-119; R.E. Brown, The Churches The Apostles Left Behind [NY, 1984] 47-60).

(C) Cuối đời Thánh Phaolô: Công Vụ chấm dứt với trình thuật ngắn về vụ Thánh Phaolô bị quản thúc. Việc Ngài tới Rôma và rao giảng phúc âm gần như tự do ở đó đã tạo nên cao điểm câu truyện truyền bá lời Chúa từ Giêrusalem tới thủ đô thế giới văn minh hồi đó: Rôma vốn là biểu tượng của cõi “tận cùng trái đất” (Cv 1:8). Nhưng đó chưa hẳn là kết thúc cuộc đời Thánh Phaolô. Nhắc tới “hai năm tròn” (28:30) không có nghĩa là Ngài qua đời ngay sau đó, dù người ta muốn giải thích ra sao tùy ý về sự kết thúc đột ngột của sách Công Vụ.

Các Thư Mục Vụ (Titô; 1-2 Timôtê) thường được coi là các trước tác chính hiệu của Thánh Phaolô và được cho là Ngài đã viết ra sau thơờ gian bị quản thúc tại Rôma. Thực thế, các thư này gợi ý cho thấy Ngài trở lại Phương Đông một lần nữa (Êphêsô, Macedonia, và Hy Lạp). Theo các thư này, Thánh Phaolô lập Titô đứng đầu giáo hội Crete và lập Timôtê đứng đầu giáo hội Êphêsô. Thư thứ hai gửi Timôtê vốn được coi là chúc thư và ước thư cuối cùng của Thánh Phaolô, được Ngài soạn thảo lúc gần qua đời. Nó gợi ý cho thấy Ngài rất có thể đã bị bắt ở Troas (4:13) và bị điệu về Rôma trở lại (1:17), nơi Ngài viết lá thư này khi đang ngồi tù. Có điều, ngày nay các thư này bị coi là ngụy thư (pseudepigraphical), có lẽ do một môn đệ của Thánh Phaolô viết ra (xem Brown, Churches 31-46).

Về các chi tiết khác liên quan đến những ngày sau cùng của Thánh Phaolô, ta phải nhờ vào các truyền thống sau này trong Giáo Hội, những truyền thống chịu ảnh hưởng nặng nề từ các nguồn dã sử. Thánh Phaolô có bao giờ tới Tây Ban Nha hay không? Ở đây, nếu có, thì hình như chỉ là một lịch sử hóa điều Ngài ước mơ trong Rm 15:24, 28. Quả có những truyền thuyết cho rằng sau khi bị quản thúc hai năm, Thánh Phaolô có qua Tây Ban Nha. Thánh Clêmentê thành Rôma (I Cor. 5:7) nói rằng Thánh Phaolô “dạy sự công chính cho toàn thể thế giới và đã du hành tới tận cùng phương tây. Và sau khi đã làm nhân chứng trước mặt các nhà cầm quyền, Ngài đã được đưa ra khỏi thế gian mà về nơi cực thánh, sau khi chứng tỏ mình là gương mẫu vĩ đại nhất của lòng kiên vững”. Lời chứng của Thánh Clêmentê (khoảng năm 90) gợi ý Thánh Phaolô có tới Tây Ban Nha, bị xử lần nữa và được phúc tử đạo. Khoảng năm 180, Mảnh Văn Muratorian (dòng 38-39; Enchiridion Biblicum [2nd ed., Naples, 1954] 4) hàm ý cho rằng phần cuối cùng của sách Công Vụ, tức phần kể lại “việc Thánh Phaolô rời bỏ Kinh Thành [Rôma] và lên đường qua Tây Ban Nha” đã bị thất lạc.

Eusebius (Historia Ecclesiastica 2.22.3) là người đầu tiên nhắc tới việc Thánh Phaolô bị cầm tù lần thứ hai tại Rôma và phúc tử đạo của Ngài dưới thời Nêrông: “Sau khi bào chữa cho mình, Thánh Phaolô lại được sai đi thi hành thừa tác vụ rao giảng của Ngài, và tới cùng một kinh thành như trước đây một lần nữa để chịu tử vì đạo dưới thời Nêrông. Lúc bị tù lần thứ hai này, Ngài viết thư thứ hai gửi Timôtê, đồng thời cho thấy rằng việc bào chữa lần đầu của Ngài có xẩy ra và phúc tử đạo của Ngài đã gần kề”. Sau đó, Eusebius còn trích lời Dionysius thành Côrintô (khoảng năm 170) cho rằng hai thánh Phêrô và Phaolô “chịu tử đạo cùng một lúc” (Historia Ecclesiatica 2.25.8). Tertullian (De praescr. 36) cho rằng cái chết của Thánh Phaolô giống như cái chết của Thánh Gioan Tẩy Giả nghĩa là bị chém đầu.

Lời chứng của Eusebius về cái chết của Thánh Phaolô dưới thời Nêrông bách hại được nhiều người chấp nhận. Tuy nhiên, cuộc bách hại này kéo dài từ mùa hè năm 64 tới lúc Nêrông băng hà (9 tháng Sáu, năm 68); nên khó mà xác định rõ được niên biểu cuộc tử đạo của Thánh Phaolô. Ghi chú của Dionysius thành Côrintô cho rằng hai Thánh Phêrô và Phaolô cùng chịu tử đạo một lúc thường được hiểu là cùng một năm, nhưng năm được nhiều người cho Thánh Phaolô chịu tử đạo là năm 67, vào cuối thời bách hại của Nêrông, giống như trình thuật của Eusebius. Tuy thế, niên biểu này không được mọi người chấp nhận và cũng không thể tránh khỏi các khó khăn của nó.

Tương truyền Thánh Phaolô được chôn tại Via Ostiensis, gần địa điểm hiện nay là Vương Cung Thánh Đường Thánh Phaolô Ngoại Thành. Năm 258, khi các ngôi mộ Kitô hữu bị đe doạ xâm phạm trong thời Valerian bách hại đạo, hài cốt Thánh Phaolô đã được cải táng đưa về một nơi gọi là Ad Catacumbas (hang toại đạo) trên Đường Appian một thời gian. Sau đó đã được đưa trở lại địa điểm nguyên thủy, nơi hoàng đế Constantino cho xây vương cung thánh đường của ông.

Đức Thánh Cha Bênêđíctô đã quyết định chọn thời gian từ 28.6.2008 đến 29.8.2009 làm Năm Thánh Phaolô, để mừng 2000 năm ngày sinh của Thánh Phaolô và để toàn thể Giáo Hội học , chia sẻ và sống gương sống và truyền giáo của vị Thánh Tông Đồ dân ngoại.

Noi gương sống và học hiểu giáo huấn của thánh Phaolo để củng cố căn cước Kitô và canh tân Giáo Hội

"Chúng ta phải noi gương sống của thánh Phaolô và học hiểu giáo huấn của người để củng cố căn cước kitô và canh tân toàn thể Giáo Hội”. Đức Thánh Cha Biển Đức XVI đã khẳng định như trên trước 8000 tín hữu và du khách hành hương năm châu tham dự buổi găp gỡ chung hằng tuần với Đức Thánh Cha trong đại thính đường Phaolô VI sáng thứ tư 4-2-2009. Trong bài huấn dụ Đức Thánh Cha đã nói tới cái chết của thánh Phaolô. Truyền thống cổ xưa nói rằng thánh nhân đã bị tử đạo tại Roma. Nhưng Tân Ước không nói gì về sự kiện này. Sách Công Vụ chỉ nói tới điều kiện thánh Phaolô bị tù tại Roma, và có thể tiếp đón mọi người (x. Cv 28,30-31). Trong thư thứ II gửi Timoteo thánh nhân cho chúng ta biết: ”Còn tôi tôi sắp phải đổ máu ra làm lễ tế, đã đến giờ tôi phải ra di” (x. 2 Tm 4,6; Pl 2,17). Thánh nhân dùng hình ảnh phụng tự của lễ tế, như đã dùng trong thư gửi giáo đoàn Philipphê, để giải thích cái chết tử đạo của mình như là tham dự vào hy tế của Chúa Kitô, và hình ảnh hàng hải con thuyền tới bến để ám chỉ cái chết đổ máu của mình.

Chứng từ rõ ràng đầu tiên về cái chết của thánh Phaolô là vào khoảng năm 90, tức ba thập niên sau khi thánh nhân qua đời. Đó là bức thư Giáo Đoàn và Giám Mục Roma là Clemente I gửi cho giáo đoàn Côrintô, mời gọi tín hữu noi gương thánh Phaolô. Thư viết:

”Vì sự ghen tương và bất đồng ý kiến Phaolô bị bó buộc cho chúng ta thấy phải đạt phần thưởng sự kiên nhẫn như thế nào. Bị bắt giữ 7 lần, bị đầy ải, ném đá, thánh nhân đã là kẻ rao giảng Chúa Kitô bên Phương Đông và bên Phương Tây, và vì lòng tin người đã chiếm hữu được một vinh quang tinh tuyền. Sau khi rao giảng công lý cho toàn thế giới và sau khi đạt tới tận cùng đông phương, người chịu tử đạo trước các kẻ cầm quyền; như thế người chịu đau khổ từ đời này và đạt nơi thánh thiện và trở thành mẫu gương lớn lao của lòng kiên nhẫn” ( 1 Clem 5,2). Sự kiên nhẫn được nói tới ở đây ám chỉ việc thông phần của người vào cuộc khổ nạn của Chúa Kitô, ám chỉ lòng quảng đại và kiên trì của người trên con đường khổ đau, đến độ có thể nói rằng: ”Tôi mang trên mình tôi các vết thương của Chúa Giêsu” (Gl 6,17). Thư của Giám Muc Clemente nói tới ”tận cùng tây phương”, khiến cho các học gỉa tranh luận cho rằng thánh Phaolô đã sang tới Tây Ban Nha. Có điều chắc chắn là trong thư gửi tín hữu Roma thánh nhân có cho biết người muốn sang giảng đạo bên Tây Ban Nha.

Tiếp tục bài huấn dụ Đức Thánh Cha ghi nhận sự kiện ý nghĩa này đó là trong thư Giám Mục Clemente để hai tên Phêrô và Phaolô liền nhau, cả khi trong bút tích thuộc thế kỷ thứ IV của Eusebio thành Cesarea thứ tự bị đổi. Đề cập tới hoàng đế Neron, tác giả viết: ”Trong thời ông cai trị Phaolô bị chặt đầu chính tại Roma và Phêrô thì bị đóng đanh. Câu chuyện được minh xác bởi tên Phêrô Phaolô ngày nay còn ở trên mộ của các vị trong thành phố này” (Hist.. eccl. 2,25,5). Rồi Eusebio tiếp tục kể lại lời tuyên bố của một linh mục Roma tên là Gaio, hồi đầu thế kỷ thứ II: ”Tôi có thể chỉ cho bạn thấy các chiến tích của các tông đồ: nếu bạn tới Vaticăng hay trên đường Ostiense, bạn sẽ tìm thấy các chiến tích của các vị sáng lập Giáo Hội” (ibid. 2,25,6-7). Các chiến tích là chính các mộ của hai thánh Phêrô và Phaolô, mà ngày nay, sau hai nghìn năm, chúng ta còn tôn kính tại chính các nơi này: thánh Phêrô ở đây tại Vaticăng và thánh Phaolô trong đền thờ thánh Phaolô Ngoại Thánh trên đường Ostiense.

Đức Thánh Cha cũng ghi nhận sự kiện hai tông đồ cả cùng được nhắc tới, cả khi không có tài liệu cổ nào đề cập tới sự kiện hai vị thi hành thừa tác đồng thời với nhau tại Roma, nhưng ý thức kitô sau đó đã dựa trên sự kiện cả hai vị được chôn cất tại Roma nên coi cả hai như là các vị sáng lập ra Giáo Hội Roma. Đề cập tới việc kế vị các tông đồ Ireneo thành Lyon sống vào cuối thế kỷ thứ II viết: ”Vì kể hết ra các việc kế vị của tất cả mọi Giáo Hội thì dài qúa, chúng ta chỉ nói đến Giáo Hội vĩ đại mọi người đều biết là Giáo Hội đã được hai tông đồ Phêrô Phaolô thiết lập tại Roma thôi” (Adv. haer. 3,3,2).

Rồi Đức Thánh Cha nói tới cái chết của thánh Phaolô được sách Công Vụ Phaolô ghi nhận như sau:

Sách kể lại rằng hoàng đế Neron kết án chém đầu thánh nhân, và án được thi hành ngay sau đó (x. 9,5). Các tài liệu cổ xưa cho biết giữa cuộc bách hại của hoàng đế Neron sau vụ thành Roma bị hỏa hoạn hồi tháng 7 năm 64 và năm cuối cùng của triều đại Neron là năm 68 (x. Gerolamo, De viris ill. 5,8). Thời điểm xê xích tùy theo ngày thánh Phaolô tới Roma.

Các truyền thống tiếp theo xác định hai yếu tố. Yếu tố thứ nhất có vẻ truyền kỳ hơn đó là biến cố thánh nhân tử đạo xảy ra tại Acquae Salviae trên đường Laurentina, thủ cấp của thánh nhân nhảy ba lần và mỗi lần khiến cho một con suối từ đất vọt lên, vì thế nơi này có tên gọi là Tre Fontane, Ba Suối. Yếu tố thứ hai phù hơp với chứng tá của linh mục Gaio, thánh nhân được chôn cất ”ngoài thành, dặm thứ hai trên đường Laurentina”, ”trong đất của Lucina” là một phụ nữ kitô (Passione di Paolo dello Pseudo Abdia, thuộc thế ky thứ IV). Tại đây vào thế kỷ thứ IV hoàng đế Constantino cho xây một đền thờ đầu tiên, được các hoàng đế Valentiniano II, Teodosio và Arcadio nới rộng giữa thế kỷ thứ IV và thứ V. Sau vụ hỏa hoạn hồi năm 1800 đền thờ được xây lại như trông thấy hiện nay.

Dầu sao đi nữa gương mặt của thánh Phaolô lớn hơn là cuộc sống trên dương thế và cái chết của ngài, vì thánh nhân đã để lại một gia tài tinh thần rất lớn.... Vì chẳng bao lâu sau, các thư của người đã được dùng trong các bài đọc phụng vụ, và nhờ thế tư tưởng của thánh nhân trở thành lương thực tinh thần cho tín hữu thuộc mọi thời đại.

Và dĩ nhiên là các thư và nền tu đức của thánh nhân đã dưỡng nuôi cuộc sống của các Giáo Phụ và mọi thần học gia. Cho tới ngày nay thánh Phaolô là vị thầy và là tông đồ đích thật của dân ngoại. Tác phẩm chú giải đầu tiên thư thánh Phaolô gửi giáo đoàn Roma là của giáo phụ Origene thần học gia lớn của trường phái Alessandria. Ngoài việc chú giải các thư của thánh Phaolô Thánh Gioan Kim Khẩu còn viết 7 bài ca tụng đáng ghi nhớ. Thánh Agostino đã hoán cải là nhờ đọc các thư của thánh Phaolô và suốt đời trích thánh Phaolô. Từ việc liên tục đối thoại với thánh nhân, nảy sinh ra nền thần học công giáo và tin lành.

Thánh Toma Aquino cũng để lại cho chúng ta tác phẩm chú giải các thư của thánh Phaolô, tiêu biểu cho khoa chú giải Kinh Thánh thời Trung Cổ. Vào thế kỷ XVI xảy ra phong trào Cải cách với Lutero là người đã tìm ra một kiểu chú giải mới giáo thuyết công chính hóa giải thoát khỏi mọi âu lo sợ hãi của qúa khứ và trao ban một sự tin tưởng triệt để nơi lòng lành của Thiên Chúa, là đấng tha thứ vô điều kiện. Từ đó Lutero đồng hóa chủ trương duy luật lệ do thái kitô với sự nô lệ luật lệ trái nghịch với sự tự do của Tin Mừng. Công Đồng Chung Trento từ năm 1545 tới 1563 đã giải thích sâu rộng sự công chính hóa và tìm thấy trong toàn truyền thống công giáo tổng kết giữa luật lệ và Tin Mừng, phù hợp với sứ điệp của toàn Kinh Thánh.

Trong thế kỷ XIX ảnh hưởng của thuyết thiên quang luận đã giúp phát triển kiểu chú giải phê bình lịch sử. Trong hai thế kỷ XIX và XX người ta đã nói xấu thánh Phaolô. Điển hình như triết gia Nietsche đã chế nhạo thần học sự khiêm nhường của thánh nhân và đối nghịch lại bằng thần học của con người mạnh mẽ và quyền năng.

Ý niệm về sự tự do của thánh Phaolô là nòng cốt tư tưởng của thánh nhân. nhưng ngày nay nó được giải thích trong bối cảnh của chủ thuyết tân tự do. Người ta cũng đối chọi sự rao giảng của thánh Phaolô với sự rao giảng của Chúa Giêsu và cho rằng thánh nhân là sáng lập viên mới của Kitô giáo.

Điều đúng là Nước Trời như trung tâm điểm lời loan báo của Chúa Giêsu đã trở thành trung tâm điểm của Kitô học, có tuyệt đỉnh là mầu nhiệm phục sinh. Từ mầu nhiệm phục sinh phát xuất ra các bí tích Rửa tội và Thánh Thể như sự hiện diện thường hằng của mầu nhiệm đó và là thần lương làm cho Thân Mình Chúa Kitô lớn lên và xây dựng Giáo Hội. Nước Thiên Chúa hiện thực trong trung tâm mới của nền Kitô học và mầu nhiệm phục sinh, khiến cho lời loan báo của Chúa Giêsu trở thành cụ thể, hiện diện và hoạt động.

Trong mấy chục năm qua xảy ra nhiều khác biệt giữa khoa chú giải công giáo và khoa chú giải tin lành nhưng lại thực hiện được sự đồng thuận liên quan tới điểm gây chia rẽ lịch sử giữa hai bên. Đây là niềm hy vọng lớn của phong trào đại kết.

Sau cùng Đức Thánh Cha nhắc đến ba dòng lớn mang tên của thánh Phaolô là dòng Thánh Phaolô gọi là dòng Barnabiti thuộc thế kỷ XVI, dòng Thừa Sai thánh Phaolô gọi là dòng Pauliti thuộc thế kỷ XIX và Gia đình Phaolô do chân phước Giacomo Alberione thành lập trong thế kỷ XX.

Khi noi gương thánh Phaolô và tìm hiểu giáo lý của người là chúng ta củng cố căn cước kitô và canh tân toàn Giáo Hội.

Sau khi chào tín hữu bằng nhiều thứ tiếng khác nhau Đức Thánh Cha đã cất kinh Lậy Cha và ban phép lành Tòa Thánh cho mọi người.

Linh Tiến Khải

Quan điểm Thần Học của các Thư Mục Vụ

Dưới đây là bản dịch bài huấn từ của Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI trong buổi triều yết chung ngày 28 tháng 1, 2009 tại Đại Sảnh Phaolô VI. ĐTC tiếp tục chu kỳ Giáo Lý về khuôn mặt và giáo huấn của Thánh Phaolô. Hôm nay ĐTC nói về các Thư Mục Vụ trong đó ngài đề cập đến Thánh Truyền và cơ cấu Hội Thánh.

Anh chị em thân mến:

Những Thư cuối cùng của bộ Thư của Thánh Phaolô, mà chúng ta sẽ nói đến hôm nay, được gọi là những Thư Mục Vụ, bởi vì các Thư này được gửi cho những khuôn mặc đặc biệt trong số những mục tử của Hội Thánh: hai Thư cho Thánh Timôthê và một Thư cho Thánh Titô, là những cộng sự viên thân cận của Thánh Phaolô.

Trong Thánh Timôthê, Thánh Tông Đồ hầu như thấy con người khác của mình; thực ra ngài đã trao phó cho Timôthê những sứ vụ quan trọng (ở Macêđônia: x. CV 19:22; ở Thêxalônica: x. 1 Tim 3:6-7; ở Côrinthô: x. 1 Cor 4:17; 16:10-11), và sau đó ngài đã viết những lời khen ngợi Timôthê như sau: “Vì tôi không có ai khác đồng tâm nhất trí với tôi, là người sẽ thực tâm lo lắng cho tình trạng của anh em” (Phl 2:20).

Theo Sách Lịch Sử Hội Thánh của Êusibô thành Caesarê ở thế kỷ thứ tư thì sau này Thánh Timôthê làm giám mục tiên khởi của Êphêsô (x. 3,4).

Còn Thánh Titô phải được Thánh Tông Đồ quý yêu lắm, vì ngài gọi Titô cách thẳng thừng là “đầy hăng say… bạn đồng hành, vừa là cộng sự viên của tôi” (x 2 Cor 8:17,23), mà còn hơn nữa là “người con thực sự của cha trong một đức tin chung” (Tit 1:4). Titô đã được ngài trao phó một vài sứ vụ rất tế nhị ở Hội Thánh Côrinthô, mà kết quả làm cho Thánh Phaolô rất hài lòng (x. 2 Cor 7:6-7,13; 8:6). Ngay sau đó, từ những gì chúng ta biết, Titô theo kịp Thánh Phaolô ở Nicopolis thuộc Êpirô, trong nước Hy Lạp (x. Tit 3:12) và rồi được ngài sai đi Dalmatia (x. 2 Tim 4:10). Theo Thư Thánh Phaolô gửi cho Titô, thì cuối cùng Titô làm giám mục ở Crêtê (x. Tit 1:5).

Các Thư hướng dẫn hai vị mục tử này chiếm một chỗ hoàn toàn đặc thù trong Tân Ước. Đối với hầu hết các nhà chú giải Thánh Kinh hiện nay thì dường như những Thư này không thể do chính Thánh Phaolô viết, và theo họ thì những Thư này bắt nguồn từ “trường phái Phaolô” cùng phản ảnh gia tài mà Thánh Nhân để lại cho thế hệ mới, có lẽ được ghép vào đó những đoạn văn ngắn hay những lời của chính Thánh Tông Đồ. Thí dụ có vài lời trong Thư thứ hai gửi Timôthê có vẻ rất chân thành đến nỗi những lời ấy chỉ có thể phát ra từ trái tim và miệng của Thánh Tông Đồ.

Điều chắc chắn là tình trạng Hội Thánh xảy ra như được diễn tả trong những Thư này là tình trạng khác với những năm chính của đời Thánh Phaolô. Giờ đây khi hồi tưởng lại, Thánh Nhân đã coi mình như là “sứ giả, tông đồ, và thầy” của Dân Ngoại trong Đức Tin và chân lý (x. 1 Tim 2:7; 2 Tim 1:11); ngài tự giới thiệu mình như một người đã được thương xót bởi vì – như ngài viết – là Đức Chúa Giêsu Kitô “muốn phơi bày tất cả lòng kiên nhẫn của Người nơi cha trước nhất, mà làm gương cho những ai sẽ tin vào Người sau đó, để được sự sống đời đời” (1 Tim 1:16).

Cho nên điều chính yếu là chính Thánh Phaolô, kẻ bách hại đã được sự hiện diện của Đấng Phục Sinh hoán cải, đem lòng hào hiệp của Chúa ra để khuyến khích chúng ta, thúc đẩy chúng ta hy vọng và tin tưởng vào lòng thương xót của Chúa, là Đấng có thể làm những việc trọng đại, bất chấp sự bé nhỏ của chúng ta. Ngoài những năm chính của cuộc đời Thánh Phaolô, các Thư này cũng ám chỉ những hoàn cảnh xã hội mới. Thực ra, trong các thư này có ám chỉ việc xuất hiện những giáo huấn được coi là hoàn toàn lầm lẫn hay sai lạc (x. 1 Tim 4:1-2; 2 Tim 3:1-5), như những giáo huấn dạy rằng việc hôn nhân không tốt (x. 1 Tim 4:3a).

Chúng ta thấy lo ngại này vẫn còn hợp thời như thế nào, ngày nay người ta đôi khi cũng đọc Thánh Kinh như đối tượng của sự tò mò về lịch sử chứ không phải như Lời của Chúa Thánh Thần, mà trong đó chúng ta được nghe từng tiếng nói của Chúa và nhận ra sự hiện diện của Người trong lịch sử. Chúng ta phải nói rằng, với danh sách ngắn của những lỗi lầm được kể ra trong các Thư ấy, xuất hiện một nét phác họa cho thấy trước hướng đi sai lầm tiếp theo mà chúng ta biết tên là Ngộ Đạo (x. 1 Tim 2:5-6; 2 Tim 3:6-8).

Tác giả đương đầu với những giáo thuyết này bằng hai lời kêu gọi chính. Một lời kêu gọi gồm việc trở lại với cách đọc Thánh Kinh cách thiêng liêng (x. 2 Tim 3:14-17), nghĩa là một cách đọc trong đó coi Thánh Kinh thật sự là được Thiên Chúa linh hứng và đến từ Chúa Thánh Thần, để nhờ Thánh Kinh, một người có thể được “dạy dỗ để được ơn Cứu Độ”. Thánh Kinh được đọc đúng bằng cách tự đặt mình vào cuộc đối thoại với Chúa Thánh Thần, ngõ hầu lấy ra từ Thánh Kinh ánh sáng “để giảng dạy, thuyết phục, răn bảo, giáo huấn trong sự công chính” (2 Tim 3:16). Theo nghĩa này, Thư thêm rằng “để cho người thuộc về Thiên Chúa nên toàn thiện, và được trang bị đầy đủ mà làm mọi việc lành” (2 Tim 3:17).

Lời kêu gọi thứ nhì nói về kho tàng Đức Tin (parathéke): Đây là một từ đặc biệt của các Thư Mục Vụ mà Thánh Nhân dùng để chỉ truyền thống Đức Tin của các Tông Đồ, một Đức Tin cần phải được bảo vệ cũng với sự giúp đỡ của Chúa Thánh Thần. Điều được gọi là kho tàng ấy phải được kể là tổng số của Truyền Thống các Tông Đồ và là tiêu chuẩn của lòng trung thành với việc rao giảng Tin Mừng. Ở đây chúng ta cần ghi nhớ rằng trong các Thư Mục Vụ, cũng như trong toàn thể Tân Ước, từ “Thánh Kinh” có nghĩa rõ ràng là Cựu Ước, vì các tác phẩm Tân Ước khi ấy chưa có, hay chưa trở thành một phần của quy điển Thánh Kinh.

Như thế Truyền Thống trong việc rao giảng của các Tông Đồ, “kho tàng” này, là chìa khóa giúp chúng ta đọc để hiểu Thánh Kinh, Tân Ước. Theo nghĩa này, Thánh Kinh và Thánh Truyền, tức là Thánh Kinh và việc rao giảng của các Tông Đồ là chìa khóa để đọc, tiếp cận, và hầu như hợp lại để làm thành “một nền tảng vững chắc của Thiên Chúa” (2 Tim 2:19). Việc rao giảng của các Tông Đồ, nghĩa là Thánh Truyền, cần thiết để làm quen với việc hiểu Thánh Kinh và tiếp nhận trong đó tiếng nói của Đức Kitô. Thật vậy, cần phải “nắm vững lời chân thật như đã được học” (Tit 1:9). Ở nền tảng của tất cả mọi sự chính là Đức Tin vào mạc khải lịch sử của lòng nhân lành Thiên Chúa, là Đấng đã tỏ lộ nơi Đức Chúa Giêsu Kitô “tình yêu của Ngài đối với nhân loại”, một tình yêu mà trong tiếng Ly Lạp gọi là ”filanthropía” (x. Tit 3:4; 2 Tim 1:9-10): Thiên Chúa yêu thương nhân loại.

Nói chung thì người ta thấy rõ ràng là cộng đoàn Kitô hữu phải tự đào luyện theo những điều kiện thật rõ ràng, theo một căn tính không những tránh xa những giải thích không thích hợp, nhưng trên hết còn khẳng định việc gắn liền với các điểm thiết yếu của Đức Tin, mà ở đây đồng nghĩa với “chân lý” (1 Tim 2:4,7; 4:3; 6:5; 2 Tim 2:15; 3:8; 4:4; Tit 1:1; 1:14).

Trong Đức Tin, là chân lý thiết yếu về chúng ta là ai, Thiên Chúa là ai, và chúng ta phải sống thế nào. Và từ chân lý này (chân lý của Đức Tin) mà Hội Thánh được định nghĩa là “cột trụ và nền tảng” (x. 1 Tim 3:15). Dù trong trường hợp nào đi nữa, Hội Thánh vẫn là một cộng đồng rộng mở, có tầm phổ quát. Một công đồng cầu nguyện cho tất cả mọi ngươi thuộc mọi tầng lớp và điều kiện xã hội, để họ nhận ra chân lý. “Thiên Chúa muốn mọi người được cứu độ và nhận biết chân lý” bởi vì “Chúa Giêsu đã tự hiến làm giá chuộc mọi người” (1 Tim 2:4-5). Như vậy, dù các cộng đồng vẫn còn bé nhỏ, nhưng đã có ý thức phổ quát mạnh mẽ và xác quyết trong các Thư này. Hơn nữa, cộng đoàn Kitô hữu “không nói xấu ai” và “luôn luôn tỏ ra nhã nhặn với mọi người” (Tit 3:2). Đây là yếu tố quan trọng đầu tiên của các Thư này: tính phổ quát của Đức Tin như là chân lý, như là chìa khóa để đọc Thánh Kinh, đọc Cựu Ước, và như thế mô tả một sự hợp nhất trong việc rao giảng Thánh Kinh và một Đức Tin sống động mở ra cho tất cả mọi người và làm chứng cho tình yêu của Thiên Chúa đối với mọi người.

Còn một yếu tố đặc thù khác của các thư này là một suy nghĩ về cấu trúc thừa tác của Hội Thánh. Chính các thư này đã trình bày lần đầu tiên việc phân chia các thừa tác vụ làm ba bậc: giám mục, linh mục và phó tế (x. 1 Tim 3:1-13; 4:13; 2 Tim 1:6; Tit 1:5-9). Chúng ta có thể nhận thấy trong các thư mục vụ việc nối kết hai cơ cấu thừa tác lại, và như thế làm thành hình thức sau cùng của thừa tác vụ trong Hội Thánh. Trong các Thư của Thánh Phaolô vào những năm chính của đời ngài, Thánh Nhân nói về “episcope” [các giám mục] (Phl 1:1) và “diaconi” [phó tế]: Đó là cấu trúc đặc thù của Hội Thánh, được thiết lập trong thời đại thế giới ngoại giáo. Cho nên khuôn mặt này của chính Thánh Tông Đồ vẫn còn nổi bật, và vì thế dần dần những thừa tác vụ khác đã phát triển.

Nếu như cha đã nói, trong những Giáo Hội được thành hình trong thế giới ngoại giáo chúng ta có các giám mục và phó tế, mà không có linh mục [tư tế], còn trong các Giáo Hội hình thành trong thế giới Do-thái-Kitô-giáo, các linh mục [tư tế] là cơ cấu chính. Ở cuối các Thư Mục Vụ, hai cơ cấu này hợp lại: Khi ấy xuất hiện chức “episcopo” (giám mục) (x. Tim 3:2; Tit 1:7), luôn luôn ở số ít, đi theo bằng một mạo từ chỉ định. Cùng với “episcopo” chúng ta thấy có các linh mục và các phó tế. Lúc đó, khuôn mặt của Thánh Tông Đồ vẫn còn nổi bật, nhưng ba Thư Mục Vụ, như cha đã nói, không nhằm đến các cộng đồng, mà đến hai người là Timôthê và Titô, một đàng xuất hiện như các giám mục, đàng khác, bắt đầu thế chỗ của Thánh Tông Đồ.

Như vậy người ta bắt đầu nhận ra thực tại mà sau này gọi là “việc kế vị Tông Đồ”. Thánh Phaolô nói với Timôthê bằng một giọng nghiêm trọng như sau: “Đừng thờ ơ với ân sủng đang ở trong con, là ơn đã được ban cho con nhờ lời ngôn sứ, khi hàng kỳ mục đặt tay trên con.” (1 Tim 4:14). Chúng ta có thể nói rằng trong các lời ấy bắt đầu xuất hiện tính chất bí tích của thừa tác vụ. Và như thế chúng ta có điều thiết yếu của cấu trúc công giáo: Thánh Kinh và Thánh Truyền, Thánh Kinh và lời rao giảng, làm thành một tổng thể; nhưng phải thêm vào cấu trúc này, mà chúng ta gọi là cấu trúc giáo lý, cấu trúc nhân sự, là các người kế vị các Tông Đồ, như chứng nhân của lời rao giảng của các Tông Đồ.

Sau cùng cần phải ghi nhận rằng trong các Thư này, Hội Thánh hiểu mình theo nghĩa rất nhân bản, tương tự như là ngôi nhà và gia đình. Đặc biệt là trong Thư thứ nhất gửi Timôthê 3:2-7, Thánh Nhân đưa ra các chỉ dẫn chi tiết cho chức giám mục, như là “Một giám mục phải là người không thể chê trách được, là chồng của chỉ một vợ, tiết độ, điềm đạm, có tư cách, hiếu khách, có khả năng giảng dạy, không nghiện rượu, không hung bạo, nhưng hòa nhã, không lý sự, và không ham tiền, phải là người tề gia giỏi, biết dạy con cái phục tùng cách nghiêm chỉnh, vì nếu một người không biết điều khiển chính gia đình mình, thì làm sao có thể chăm sóc Hội Thánh của Thiên Chúa được?. . . . Người ấy cũng phải có uy tín đối với người ngoài”.

Chúng ta phải ghi nhận ở đây tất cả những khả năng cần thiết trong việc giảng dậy (x. 1 Tim 5:17), mà trong đó chúng ta thấy những lời được thấy ở những đoạn khác (x. 1 Tim 6:2; 2 Tim 3:10; Tit 2:1), và rồi một đặc tính cá nhân đặc biệt, đặc tính của “hiền phụ.” Thật vậy, vị giám mục được coi như cha của cộng đoàn Kitô hữu (x. 1 Tim 3:15). Hơn nữa, ý tưởng Hội Thánh như “nhà của Thiên Chúa” có nguồn gốc trong Cựu Ước (x. Ds 12:7), và được tái công thức hóa trong Thư gửi tín hữu Do Thái (Dt 3:2,6); trong khi ở nơi khác chúng ta đọc thấy rằng mọi Kitô hữu không còn là người xa lạ hay là khách, mà là đồng hương với các thánh và là phần tử của gia đình trong nhà của Thiên Chúa (x. Ep 2:19).

Vậy, chúng ta hãy cầu xin Chúa và Thánh Phaolô để ngày nay, là các Kitô hữu, trong tương quan với xã hội mà chúng ta đang sống, chúng ta cũng hơn bao giờ hết luôn luôn có đặc tính như là phần tử của “gia đình của Thiên Chúa”. Và chúng ta cũng hãy cầu nguyện cho các mục tử của Hội Thánh để các ngài càng ngày càng có nhiều tâm tình hiền phụ, đồng thời cũng dịu dàng và mạnh mẽ trong việc đào tạo gia đình của Thiên Chúa, là cộng đoàn Hội Thánh.

Phaolô Phạm Xuân Khôi chuyển ngữ

Đức Kitô là Đầu Hội Thánh và Vũ Trụ

Dưới đây là bản dịch bài Huấn Từ của ĐTC Bênêđictô XVI trong buổi triều yết chung ngày 14 tháng 1, 2009 tại Đại Sảnh Phaolô VI. Hôm nay ĐTC tiếp tục chu kỳ Giáo Lý về con người và giáo huấn của Thánh Phaolô.

Anh chị em thân mến,

Trong số các Thư của Thánh Phaolô, có hai Thư là Thư gửi tín hữu Côlôxê và Thư gửi tín hữu Êphêxô, một cách nào đó có thể được coi như một ống nhòm hai kính. Thật vậy, cả hai Thư đều có những cách diễn tả mà chúng ta không thể tìm thấy ở những nơi khác, và tính ra thì hơn một phần ba những từ ngữ trong Thư Côlôxê cũng được tìm thấy trong Thư Êphêxô.

Chẳng hạn như trong Thư Côlôxê chúng ta thấy lời mời gọi: “Anh em hãy hát những bài thánh vịnh, thánh thi và thánh ca với một lòng tri ân trong tâm hồn anh em mà dâng lên Thiên Chúa” (x. Col 3:16), thì trong Thư Êphêxô, Thánh Nhân cũng khuyên: “Anh em hãy cùng nhau đối đáp những bài thánh vịnh, thánh thi và thánh ca; hãy đàn ca chúc tụng Chúa trong tâm hồn anh em” (x. Eph 5:19).

Chúng ta có thể suy niệm về những cụm từ: Tâm hồn phải ca hát, cũng như bằng lời, cùng với các bài thánh vịnh và thánh thi trong truyền thống cầu nguyện của toàn thể Hội Thánh thời Cựu Ước và Tân Ước. Như thế chúng ta học được cách kết hợp với nhau, cùng nhau, và với Thiên Chúa. Thêm vào đó, trong cả hai Thư đều có một điều gọi là “luật trong gia đình” mà chúng ta không thấy trong các Thư khác của Thánh Phaolô, đó là hàng loạt những đề nghị dành cho vợ và chống, cha mẹ và con cái, chủ nhân và nô lệ (x. Col 3:18-4:1 và Eph 5:22-6:9).

Điều quan trọng hơn nữa là chỉ có hai Thư này là hai Thư xác nhận danh hiệu “đầu” kefalé dành cho Đức Chúa Giêsu Kitô. Và danh hiệu này được sử dụng ở hai mức độ. Theo nghĩa thứ nhất, Đức Kitô được coi như là Thủ Lãnh của Hội Thánh (x. Col 2:18-19 và Eph 4:15-16). Điều này có hai nghĩa: trước hết Người là Đấng cai quản, là Người hướng dẫn, là Người có nhiệm vụ dẫn dắt cộng đồng Kitô hữu như vị Thủ Lãnh và Chúa của cộng đồng này (x. Col 1:18: “Người cũng là đầu của một thân thể là Hội Thánh”), và nghĩa khác là như cái Đầu kích thích và làm sống động tất cả mọi chi thể của thân xác mà nó được đặt trên đó (thực ra, theo Col 2:19 thì [thân thể] “phải kết hợp với đầu mà từ đó toàn thân được nuôi dưỡng, và được nối kết chặt chẽ với nhau qua các khớp xương và gân cốt”): như thế Đức Kitô không phải là một vị chỉ huy, nhưng là Đấng kết hợp cách hữu cơ với chúng ta, từ Người phát ra sinh lực để giúp [chúng ta] hoạt động một cách công minh.

Trong cả hai trường hợp, Hội Thánh được coi là phục tùng Đức Kitô, qua việc Hội Thánh tuân theo sự chỉ dẫn tối cao của Người, là những mệnh lệnh [giới răn] và đón nhận những dòng sinh lực phát ra từ Người. Mệnh lệnh của Người không phải chỉ là những lời nói, những lệnh truyền, nhưng còn là những năng lực sống động đến từ Người để giúp đỡ chúng ta.

Tư tưởng này được khai triển cách đặc biệt trong Thư gửi tín hữu Êphêxô, trong đó ngay cả các thừa tác vụ của Hội Thánh, thay vì được quy về Chúa Thánh Thần (như trong 1 Cor 12), thì được gán cho Đức Kitô Phục Sinh. Chính Người “ban ơn cho kẻ này làm tông đồ, người kia ơn làm ngôn sứ, người khác ơn làm người rao giảng Tin Mừng, người khác nữa làm mục tử và thầy dậy” (Eph 4:11 ). Và “nhờ Người mà toàn thân được liên kết chặt chẽ bằng sự nối kết các gân cốt lại với nhau,..., làm cho toàn thân tăng trưởng và tự phát triển trong đức ái” (Eph 4:16 )

Thật vậy Đức Kitô tận tình để “hiến Hội Thánh cho chính Mình Người, một Hội Thánh huy hoàng, không tỳ ố, không vết nhăn, hoặc bất cứ một khuyết điểm gì như thế, nhưng để Hội Thánh trở nên thánh thiện và không tỳ ố” (Eph 5:27). Qua điều này, Thánh Nhân nói với chúng ta rằng sức mạnh mà Đức Kitô dùng để xây dựng, hướng dẫn, cùng chỉ đúng đường cho Hội Thánh, chính là tình yêu của Người.

Như thế, ý nghĩa thứ nhất là Đức Kitô làm Đầu Hội Thánh: làm đầu về việc lãnh đạo, mà trên hết là vệc khuyến khích và làm cho Hội Thánh trở nên sống động một cách có hệ thống vì tình yêu của Người. Rồi theo nghĩa thứ hai thì Đức Kitô không những chỉ được coi là Đầu Hội Thánh mà cũng là Thủ Lãnh của mọi quyền lực thiên quốc và của toàn thể vũ trụ.

Như thế trong Thư gửi tín hữu Côlôxê, chúng ta đọc rằng Đức Kitô “đã tước đoạt vũ khí của các lãnh thần và quyền thần, đã biến chúng thành trò cười cho thiên hạ, bằng cách dẫn chúng đi diễn hành trong cuộc khải hoàn” (Col 2,15). Cũng tương tự, trong Thư gửi tín hữu Êphêxô, chúng ta thấy rằng với việc phục sinh của Người, Thiên Chúa “đã đặt Đức Kitô trên mọi lãnh thần, quyền thần, dũng thần, và quản thần, và trên mọi tước vị có thể có được, không những ở đời này, mà cả đời sau.” (Eph 1:21).

Bằng những lời ấy, hai Thư này trao cho chúng ta một sứ điệp rất tích cực và hiệu quả. Đó là: Đức Kitô không cần phải sợ bất cứ một đối thủ nào, bởi vì Người cao vượt trên mọi loại quyền lực, là những quyền lực cố gắng làm nhục con người. Chỉ có Người đã “yêu thương chúng ta và hiến Mình cho chúng ta” (Eph 5:2). Cho nên, nếu chúng ta kết hợp với Đức Kitô, thì chúng ta chẳng phải sợ một quân thù và nghịch cảnh nào cả, nhưng điều ấy cũng có nghĩa là chúng ta phải kết hợp chặt chẽ với Người, mà không được rời Người.

Đối với thế giới ngoại giáo, là những kẻ tin vào một thế giới đầy thần linh, hầu hết là nguy hiểm mà một người cần phải tự vệ, thì việc loan báo Đức Kitô là Đấng Chiến Thắng duy nhất, và người nào kết hợp với Đức Kitô thì không phải sợ bất cứ ai, được coi là một cuộc giải phóng thật sự. Điều đó cũng đúng đối với các tà giáo thời nay, vì các đồ đệ của các hệ thống tư tưởng này cũng coi thế giới như là đầy dẫy những quyến lực nguy hiểm. Đới với họ, chúng ta cần phải loan báo rằng Đức Kitô là Đấng Chiến Thắng, cho nên những ai ở với Đức Kitô và tiếp tục kết hợp với Người thì không phải sợ bất cứ điều gì và bất cứ ai. Cha nghĩ rằng điều này cũng quan trọng đối với chúng ta, là những người phải học đương đầu với mọi sự sợ hãi, bởi vì Đức Kitô ở trên mọi quyền thần, Người là Chúa thật của thế giới.

Ngay cả toàn thể vũ trụ cũng phải quy phục Người, và quy hướng về Người như là Đầu của chính vũ trụ. Những lời mà mọi người đều biết trong Thư gửi tín hữu Êphêxô, nói về chương trình của Thiên Chúa là “quy tụ muôn loài trong trời đất dưới quyền một Thủ Lãnh là Đức Kitô” (Eph 1:10 ). Tương tự, trong Thư gửi tín hữu Côlôxê, chúng ta đọc thấy rằng: “Vì trong Người muôn vật được tạo thành, trên trời cùng dưới đất, các quyền lực hữu hình và vô hình.” (Col 1,16), và rằng: “nhờ máu Người trên thập giá, Người đã hòa giải muôn loài, dù là loài dưới đất hay trên trời, với Chính Người và nhờ Người” (Col 1:20).

Như vậy, không phân biệt một thế giới vật chất vĩ đại hay thực tại nhỏ bé của lịch sử trái đất, thế giới của loài người: tất cả đều là một trong Đức Kitô. Người là thủ lãnh của vũ trụ; mà vũ trụ cũng được Người tạo dựng, nó được tạo dựng cho chúng ta bao lâu chúng ta còn kết hợp với Người. Đây là một quan niệm hợp lý và có tính cách nhân vị về vũ trụ. Và cha muốn nói rằng không thể mường tượng được một quan niệm thực tế hơn quan niệm này, l quan niệm chỉ quy chiếu về Đức Kitô Phục Sinh. Đức Kitô là Đấng Pantokrátor [Chúa Toàn Năng], mà mọi sự đều phải quy phục: tư tưởng hướng về Đức Kitô là Pantokrátor thì đầy dẫy trong các gian thánh của các nhà thờ Byzantine, đôi khi Người được diễn tả như ngồi cao trên toàn thể thế giới, trên cả một cầu vồng để chỉ việc so sánh Người với chính Thiên Chúa, là Đấng mà Người ngự bên hữu (x. Eph 1:20; Col 3:1), và như thế cũng diễn tả vai trò cao vượt của Người là Đấng điều khiển vận mệnh của nhân loại.

Một quan niệm như thế chỉ có Hội Thánh mới nhận thức được, không theo nghĩa là Hội Thánh tự nhận cho mình điều không thuộc về mình, nhưng trái lại bằng hai nghĩa. Một đằng, Hội Thánh nhận ra rằng Đức Kitô cao trọng hơn mình, và chủ quyền của Người vượt ra ngoài ranh giới của Hội Thánh. Đằng khác, chỉ có Hội Thánh, chứ không phải vũ trụ, mới đủ tiêu chuẩn là Thân Mình của Đức Kitô. Tất cả những điều ấy có nghĩa là chúng ta phải nhìn vào các thực tại trần thế một cách tích cực, bởi vì Đức Kitô đã gồm tóm chúng trong chính Người, đồng thời, chúng ta phải sống căn tính Hội Thánh đặc biệt của chúng ta một cách đầy đủ, đó là một căn tính rất đồng nhất với căn tính của chính Đức Kitô.

Ngoài ra còn có quan niệm đặc thù trong hai Thư này, đó là quan niệm về “mầu nhiệm”. “Mầu nhiệm Thánh Ý của Thiên Chúa” được nhắc đến một lần (Eph 1:9) và những lần khác là “mầu nhiệm của Đức Kitô” (Eph 3:4; Col 4:3), hoặc ngay cả “mầu nhiệm của Thiên Chúa, là Đức Kitô, trong đó dấu ẩn mọi kho tàng của sự khôn ngoan và hiểu biết” (Col 2:2-3).

Việc này ám chỉ chương trình không ai có thể dò được của Thiên Chúa đối với số phận con người, các dân tộc và thế giới. Bằng ngôn ngữ này hai Thư nói cho chúng ta biết rằng chính trong Đức Kitô mà mầu nhiệm này được hoàn thành. Nếu chúng ta ở với Đức Kitô, ngay cả khi chúng ta không hiểu mọi sự bằng trí khôn của mình, thì chúng ta biết rằng mình đang ở trọng tâm của “mầu nhiệm” và trên đường Chân Lý. Chính Người, trong toàn thể con người của Mình, mang trong Mình toàn thể chương trình cứu độ khôn dò của Thiên Chúa, chứ không phải chỉ trong một bình diện hay một giây lát của cuộc đời Người.

Trong Người, điều được gọi là “sự khôn ngoan muôn mặt của Thiên Chúa” (Eph 3:10) được hình thành, bởi vì “tất cả sự viên mãn của thiên tính ở trong Người một cách thể lý” (Col 2:9). Cho nên từ giờ trở đi, chúng ta không thể nghĩ đến việc tôn thờ Thánh Ý Thiên Chúa, sự sắp đặt tối cao của Ngài, mà không tự mình trực diện với Đức Kitô, trong Người “mầu nhiệm” này được nhập thể và chúng ta có thể nhận thức được cách hữu hình. Như thế, một người đến để chiêm niệm “sự phong phú khôn lường của Đức Kitô” (Eph 3:8) là điều vượt quá mọi sự hiểu biết của loài người.

Không phải là Thiên Chúa đã không để lại dấu vết của việc đi qua của Ngài, vì Chính Đức Kitô là dấu chân của Thiên Chúa, dấu vết lớn nhất của Thiên Chúa, nhưng tốt hơn là chúng ta nhận ra “chiều rộng, chiều dài, và chiều sâu ‘của mầu nhiệm này’ là điều vượt quá tầm hiểu biết thế nào” (Eph 3:18-19). Ở đây chứng tỏ rẳng chỉ dựa vào những phạm trù trí hiểu mà thôi thì chưa đủ, và trong khi nhìn nhận rằng có nhiều điều vượt quá khả năng suy luận của chúng ta, thì chúng ta phải cậy trông vào việc khiêm nhường và vui vẻ chiêm niệm, chứ không phải chỉ cậy trông vào trí thông minh, mà còn vào cả tâm hồn nữa. Đằng khác, các Giáo Phụ đã dạy chúng ta rằng tình yêu hiểu nhiều hơn lý trí thuần túy.

Điều cuối cùng chúng ta phải nói về quan niệm này, như đã nói trước đây, là việc Hội Thánh như hiền thê của Đức Kitô. Trong Thư Thứ Hai gửi tín hữu Côrinthô Thánh Phaolô so sánh cộng đoàn Kitô hữu như một cô dâu, khi ngài viết: “Vì tôi ghen cái ghen của Thiên Chúa cho anh em, bởi tôi đã đính hôn anh em với một người chồng, để tôi có thể dâng anh em như một trinh nữ tinh tuyền lên Ðức Kitô”(2 Cor 11:2). Thư gửi tín hữu Ephêxô khai triển thêm về hình ảnh này, Thư này nói rõ rằng Hội Thánh không phải chỉ là một vị hôn thê, mà là Hiền Thê thật sự của Đức Kitô. Chúng ta có thể nói rằng Người chinh phục Hội Thánh cho chính Người, và Người đã làm điều ấy bằng một giá là chính mạng sống của Người. Như câu văn nói rằng Người đã “hiến Mình vì Hội Thánh” (Eph 5:25).

Còn cách nào chứng tỏ tình yêu tuyệt vời hơn cách này không? Hơn nữa, Người còn lo lắng cho vẻ đẹp của Hội Thánh, không những chỉ vẻ đẹp đã có được nhờ bí tích Rửa Tội, nhưng còn vẻ đẹp mà Hội Thánh phải phát triển mỗi ngày nhờ một đời sống không tỳ vết, “không vết nhăn hay không tì ố” trong đời sống luân lý của Hội Thánh (x. Ep 5,26-27).

Từ đó bước sang kinh nghiệm của hôn nhân Kitô giáo là một bước nhỏ; hơn nữa, chúng ta không biết rõ điểm quy chiếu đầu tiên của tác giả là gì, hoặc là liên hệ giữa Đức Kitô và Hôi Thánh, mà từ ánh sáng của sự liên hệ này đưa đến việc kết hợp giữa người nam và người nữ; hoặc thay vào đó, từ những kinh nghiệm về sự kết hợp vợ chồng phát sinh ra sự liên hệ giữa Đức Kitô và Hội Thánh. Tuy nhiên cả hai bình diện soi sáng lẫn nhau: Chúng ta học biết hôn nhân là gì dưới ánh sáng của sự hiệp thông giữa Đức Kitô và Hội Thánh; và chúng ta học biết Đức Kitô kết hiệp với chúng ta như thế nào khi nghĩ đến mầu nhiệm hôn nhân. Dù ở trường hợp nào đi nữa thì Thư của chúng ta hầu như nằm ở giữa lộ trình của ngôn sứ Hosea, là vị ám chỉ mối liên hệ giữa Thiên Chúa với dân Do Ngài bằng ngôn từ của một hôn lễ đã xảy ra (Hs 2,4.16.21), và Thị Nhân của sách Khải Huyền, là người sẽ tiên đoán cuộc gặp gỡ cánh chung giữa Hội Thánh và Chiên Con như một hôn lễ hân hoan không hề phai nhạt (Kh 19:7-9; 21:9).

Còn rất nhiều điều để nói, nhưng đối với cha thì từ những gì cha đã trình bày, chúng ta có thể hiểu rằng hai Thư này là một bài Giáo Lý tuyệt vời, từ đó chúng ta có thể học được không những làm sao để là những Kitô hữu tốt, mà còn trở nên những con người thật sự.

Nếu chúng ta bắt đầu hiểu rằng vũ trụ là vết chân của Đức Kitô, thì chúng ta sẽ học biết về liên hệ đúng của chúng ta với vũ trụ, cùng tất cả những khó khăn trong việc duy trì nó. Chúng ta học cách nhìn [những khó khăn này] bằng lý trí, nhưng là lý trý được tác động bởi tình yêu, cùng với lòng khiêm nhường và lòng kính trọng, là điều cho phép chúng ta hành động cách công minh. Nếu chúng ta nghĩ rằng Hội Thánh là Thân Mình của Đức Kitô, và Đức Kitô đã hiến Mình Người cho Hội Thánh, thì chúng ta sẽ học biết sống với Đức Kitô bằng tình yêu hỗ tương, tình yêu kết hiệp chúng ta với Thiên Chúa, và làm cho chúng ta nhìn những người khác như hình ảnh của Đức Kitô, như chính Đức Kitô.

Chúng ta hãy cầu xin Chúa để Người giúp chúng ta suy niệm Thánh Kinh, là Lời của Người, một cách kỹ càng, và như thế chúng ta thật sự học để sống tốt lành.

Phaolô Phạm Xuân Khôi chuyển ngữ

CUỘC TRỞ LẠI CỦA THÁNH PHAOLÔ.

Dưới đây là bản dịch bài Giáo Lý mới thứ ba của Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI về Thánh Phaolô trong buổi Triều Kiến Chung ngày 3-9-2008 tại Sảnh Đường Phaolô VI. Hôm nay Đức Thánh Cha tiếp tục chu kỳ Giáo Lý dành cho khuôn mặt và tư tưởng của Thánh Phaolô.

Anh chị em thân mến:

Bài Giáo Lý hôm nay sẽ dành để nói về kinh nghiệm mà Thánh Phaolô đã cảm nhận được trên đường đi Đamát, mà người ta thường gọi là cuộc trở lại của ngài. Chính trên đường đi Đamát, trong ba mươi năm đầu của kỷ nguyên thứ nhất, và sau giai đoạn mà ngài đã khủng bố Hội Thánh, thì giây phút quyết định của đời Thánh Phaolô đã xảy ra. Nhiều người đã viết về giây phút ấy, và đương nhiên là theo nhiều quan điểm khác nhau. Sự thật là có một sự thay đổi toàn diện đã xảy ra lúc ấy, một thay đổi quan điểm hoàn toàn. Từ đó, một cách không ngờ, ngài đã bắt đầu coi tất cả những gì mà trước đây là lý tưởng cao quý nhất, hầu như là lý do sống còn của sự hiện hữu của ngài như “thiệt thòi” và “rác rưởi” (Pl 3,7-8). Điều gì đã xảy ra?

Về điểm này, chúng ta có hai nguồn tài liệu. Loại thứ nhất mà người ta biết đến nhiều nhất, là các câu chuyện do thủ bút của Thánh Luca, là người đã kể về biến cố này trong ba trường hợp trong sách Tông Đồ Công Vụ (X. Cv 9,1-19; 22,3-21; 26,4-23). Có lẽ các độc giả trung bình sẽ bị cám dỗ ngừng lại quá lâu ở một vài chi tiết nào đó, như ánh sáng từ trời, việc ngã xuống đất, tiếng nói gọi ngài, tình trạng bị mù mới, việc chữa lành cái gì giống như vảy rơi khỏi mắt ngài và ăn chay. Tuy nhiên, tất cả những chi tiết này đều chỉ về một biến cố: là Đức Kitô Phục Sinh đã hiện ra trong một ánh sáng huy hoàng và nói với Saolô, biến đổi tư tưởng và chính cuộc đời của ngài. Ánh sáng của Đấng Phục Sinh đã làm cho ngài bị mù; nhưng cũng trình bày ra ngoài cho chúng ta thấy thực tại nội tâm của ngài, là sự mù quáng của ngài đối với chân lý, với ánh sáng, là Đức Ki-tô. Và sau đó câu trả lời “xin vâng” với Đức Kitô trong Phép Thánh Tẩy lại mở mắt ngài, và làm cho ngài thật sự nhìn thấy.

Trong Hội Thánh sơ khai, bí tích Thánh Tẩy cũng được gọi là “soi sáng” bởi vì bí tích này ban cho người ta ánh sáng, làm cho người ta thật sự nhìn thấy. Tất cả những gì được ám chỉ theo thần học cũng được thể hiện cách thể lý nơi Thánh Phaolô: Một khi bệnh mù nội tâm được chữa lành, ngài cũng được thấy rõ ràng. Vì thế, Thánh Phaolô không được biến đổi bởi một luồng tư tưởng, nhưng bởi một biến cố, bởi sự hiện diện không chống cự nổi của Đấng Phục Sinh, là Đấng mà ngài không bao giờ còn nghi ngờ nữa, bằng chứng của biến cố, của cuộc gặp gỡ này, thật quá mãnh liệt. Cuộc gặp gỡ ấy thay đổi cuộc đời Thánh Phaolô tận gốc. Trong tương quan này, người ta có thể và phải nói về một cuộc hoán cải. Cuộc gặp gỡ này là trung điểm của bài tường thuật của Thánh Luca, là người rất có thể đã dùng một câu chuyện chắc được bắt đầu từ cộng đồng Đamát. Sắc thái địa phương gợi ra điều này qua sự hiện diện của Khanania và tên của cả con đường cũng như người chủ của ngôi nhà mà Thánh Phaolô đã ở (x. Cv 9,11).

Loại nguồn tài liệu thứ nhì về cuộc trở lại là chính các Thư của Thánh Phaolô. Ngài đã không bao giờ nói về biến cố này cách chi tiết; cha nghĩ rằng ngài cho rằng mọi người đều biết những điều chính yếu của câu truyện của ngài. Tất cả đều biết rằng từ việc là một người bắt đạo, ngài biến đổi thành một Tông Đồ nhiệt thành của Đức Kitô. Và điều này không xảy ra sau một suy tư riêng của ngài, nhưng từ một biến cố mãnh liệt, từ một cuộc gặp gỡ với Đấng Phục Sinh. Mặc dầu không được nói đến cách chi tiết, nhưng ngài đã nói về biến quan trọng nhất này, đó là, ngài cũng là một chứng nhân cho sự sống lại của Chúa Giêsu, mặc khải mà ngài đã trực tiếp nhận được từ Chính Chúa Giê-su, cùng với sứ vụ làm Tông Đồ.

Văn từ rõ ràng nhất về phương diện này được tìm thấy trong bài tường thuật của ngài về điều gì là tâm điểm của lịch sử cứu độ: cái chết và sống lại của Chúa Giêsu và những cuộc hiện ra với các nhân chứng (x. 1 Cr 15). Bằng những lời của truyền thống rất cổ xưa, mà ngài cũng nhận được từ Hội Thánh ở Giêrusalem, ngài nói rằng Chúa Giêsu đã chịu đóng đinh và chết, và sau khi sống lại Người đã hiện ra trước hết với Kêpha, rồi với Nhóm Mười Hai, và sau đó với 500 anh em mà đến nay vẫn còn sống, rồi với Thánh Giacôbê, rồi với tất cả các Tông Đồ.

Và ngài thêm vào bài tường thuật mà ngài nhận được từ truyền thống rằng: “Sau cùng … Người cũng đã hiện ra với tôi” (1 Cr 15,8). Như vậy ngài xác nhận rằng đó là nền tảng của việc tông đồ và đời sống mới của ngài. Cũng có những đoạn văn khác mà trong đó nhắc đến cùng một điều: “Đức Chúa Giêsu Kitô, Chúa chúng ta, nhờ Người chúng tôi nhận được ân sủng và chức vụ Tông Đồ” (x. Rm 1,5); Và ở chỗ khác: “Tôi đã chẳng thấy Chúa Giêsu, Chúa chúng ta sao?” (1 Cr 9,1), những lời mà ngài dùng để ám chỉ điều mà mọi người đều biết. Cuối cùng, chúng ta tìm thấy đoạn văn đầy đủ nhất trong Thư gửi tín hữu Galát 1,15-17: “Nhưng khi Ðấng đã để tôi riêng ra ngay từ trong lòng mẹ, và đã gọi tôi bằng ân sủng của Ngài, đã vui lòng mặc khải Con của Ngài cho tôi, ngõ hầu tôi rao giảng về Người giữa các Dân Ngoại, tôi đã lập tức không bàn thảo với người phàm, tôi cũng không lên Giêrusalem để gặp các vị đã là Tông Ðồ trước tôi, nhưng tôi đã qua Arabia, rồi lại trở về Ðamát”. Trong bài “tự bào chữa” này ngài đã nhấn mạnh cách quả quyết rằng ngài cũng là một nhân chứng thật của Đấng Phục Sinh, rằng ngài có một sứ vụ nhận được trực tiếp từ Đấng Phục Sinh.

Chúng ta có thể thấy rằng cả hai nguồn tài liệu, sách Tông Đồ Công Vụ và các Thư của Thánh Phaolô, đều đồng quy về một điểm căn bản: Đấng Phục Sinh đã nói với Thánh Phaolô, mời gọi ngài vào sứ vụ Tông Đồ, làm cho ngài thành một Tông Đồ thật, một nhân chứng cho việc sống lại, với một nhiệm vụ đặc biệt là công bố Tin Mừng cho Dân Ngoại, cho thế giới Hi La. Và, đồng thời, Thánh Phaolô đã học rằng, mặc dù ngài có liên hệ ngay với Đấng Phục Sinh, ngài vẫn phải hiệp thông với Hội Thánh, được rửa tội, và sống hòa hợp với các Tông Đồ khác. Chỉ trong sự hiệp thông với mọi người này mà ngài sẽ có thể trở thành một Tông Đồ thật sự, như ngài đã viết rõ trong Thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô: “Dù tôi hay các vị ấy, thì chúng tôi đều rao giảng như thế, và anh em đã tin như thế” (15,11). Chỉ có một tuyên ngôn về Đấng Phục Sinh, bởi vì chỉ có một Đức Kitô duy nhất.

Như chúng ta thấy trong những câu này, Thánh Phaolô không bao giờ cắt nghĩa giây phút ấy như một biến cố trở lại. Tại sao? Có nhiều giả thuyết, nhưng lý do thì thật hiển nhiên. Sự thay đổi này của cuộc đời ngài, sự biến đổi toàn thể con người của ngài không phải là kết quả của một tiến trình tâm lý, của một sự trưởng thành hoặc sự tiến hóa về trí tuệ và luân lý, nhưng đến từ bên ngoài: nó không phải là kết quả của suy nghĩ mà là của việc gặp gỡ Đức Chúa Giêsu Kitô. Theo nghĩa này thì nó không đơn thuần là một cuộc hoán cải, một sự trưởng thành của cái “tôi” của ngài, mà là chết và sống lại đối với chính ngài: một đời sống của ngài đã chết đi và một đời sống mới đã sinh ra với Đức Kitô Phục Sinh.

Không có một cách nào khác có thể cắt nghĩa việc đổi mới này của Thánh Phaolô. Tất cả những phân tích về tâm lý không thể làm sáng tỏ hay giải quyết được vấn đề. Chỉ có một biến cố, cuộc gặp gỡ đầy nhiệt tình với Đức Kitô là chìa khóa để hiểu điều gì đã xảy ra: chết và sống lại, sự đổi mới do Đấng là người đã tỏ mình ra và nói với ngài. Chỉ trong nghĩa sâu xa hơn này mà chúng ta có thể và phải nói về hoán cải. Cuộc gặp gỡ này là một canh tân thật sự có thể thay đổi ngài mọi mặt. Giờ đây một người có thể nói rằng những gì trước đây là thiết yếu và căn bản đối với mình, bây giờ trở thành “rác rưởi” cho mình; không còn là “được” nữa mà là thua thiệt, bởi vỉ bây giờ chỉ có đời sống trong Đức Kitô mới là điều đáng kể.

Tuy nhiên, chúng ta không được nghĩ rằng Thánh Phaolô mù quáng giam mình vào một biến cố. Trên thực tế, điều trái ngược đã xảy ra, bởi vì Đức Kitô Phục Sinh là ánh sáng của chân lý, là ánh sáng của Chính Thiên Chúa. Điều này làm cho tâm hồn ngài trở nên đại lượng và mở ra cho tất cả mọi người. Vào giây phút ấy, ngài đã không mất những gì là chân thật và tốt lành trong cuộc đời ngài, trong di sản của ngài, nhưng ngài đã hiểu sự khôn ngoan, chân lý, và chiều sâu của Lề Luật và các ngôn sứ một cách mới mẻ; ngài đã chiếm hữu nó một cách mới. Đồng thời, lý trí của ngài mở ra đối với sự khôn ngoan của Dân Ngoại. Nhờ đã hết lòng mở chính mình ra cho Đức Kitô, ngài trở nên có khả năng tham gia vào các cuộc đối thoại rộng rãi hơn với mọi người, ngài làm cho mình trở nên mọi sự cho mọi người. Như thế ngài có thể trở thành Tông Đồ Dân Ngoại.

Bây giờ chúng ta hãy nhìn đến tình trạng của chúng ta. Điều này có ý nghĩa gì đối với chúng ta? Nó có nghĩa rằng đối với chúng ta, Kitô giáo cũng không phải là một triết lý mới hay là một luân lý mới. Chúng ta chỉ là Kitô hữu nếu chúng ta gặp gỡ Đức Kitô. Đương nhiên là Người không tỏ Mình ra cho chúng ta một cách không thể cưỡng lại được và sáng lạng như Người đã tỏ ra cho Thánh Phaolô để làm cho ngài thành Tông Đồ Dân Ngoại.

Tuy thế, chúng ta cũng có thể gặp gỡ Đức Kitô trong việc đọc Thánh Kinh, trong cầu nguyện, trong đời sống phụng vụ của Hội Thánh. Chúng ta có thể chạm đến Trái Tim Đức Kitô và cảm thấy Người chạm đến trái tim chúng ta. Chỉ trong liên hệ cá nhân này với Đức Kitô, chỉ trong cuộc gặp gỡ với Đấng Phục Sinh, mà chúng ta mới thật sự trở thành những Kitô hữu. Và bằng cách này, lý trí chúng ta mở ra, toàn thể sự khôn ngoan của Đức Kitô mở ra cùng với tất cả sự sung mãn và chân lý. Cho nên, chúng ta hãy cầu xin Chúa soi sáng cho chúng ta, để trong thế giới của chúng ta, Người sẽ ban cho chúng ta được gặp gỡ sự hiện diện của Người, và như thế ban cho chúng ta một đức tin sống động, một tâm hồn rộng mở, và một đức ái vĩ đại đối với mọi người, [một đức ái] có khả năng canh tân thế giới.

Đức Thánh Cha Bênêđíctô XVI.

Cái Chết và Gia Tài Của Thánh Phaolô

Ngày 4 tháng Hai vừa qua, nhân ngày Giáo Hội dành riêng cho những người sống cuộc sống tận hiến, Đức Thánh Cha Bênêđíctô XVI có gặp mặt một nhóm tu sĩ nam nữ tới Rôma tham dự một thánh lễ do Đức Hồng Y Franc Rodé, tổng trưởng Thánh Bộ Các Viện Tận Hiến và Các Hội Tông Đồ, cử hành. Trong bài nói truyện, Đức Thánh Cha lấy Thánh Phaolô làm mẫu mực cho lối sống của họ.

Các lời khuyên của phúc âm

Vì theo Đức Thánh Cha, đời sống truyền giáo của Thánh Phaolô đã được gợi hứng bởi ba lời khuyên của phúc âm về đức khó nghèo, đức khiết tịnh và đức vâng lời. Thực vậy, Thánh Phaolô đã sống ba lời khấn mà mọi người tận hiến đều đã long trọng thề hứa ngày họ công khai tận hiến cuộc sống cho Thiên Chúa.

Đức Thánh Cha cho hay: “Trong cuộc sống khó nghèo, Thánh Phaolô thấy việc công bố Phúc Âm bảo đảm sẽ được hoàn tất một cách hoàn toàn nhưng không”. Ta cũng thấy rõ tình liên đới hết sức cụ thể của Thánh Nhân đối với anh em túng quẫn.

Theo Đức Thánh Cha, “Tiếp nhận lời Chúa kêu gọi sống khiết tịnh, Thánh Tông Đồ Dân Ngoại đã hiến tặng trọn vẹn trái tim của Ngài cho Chúa để có thể phục vụ anh em mình một cách tự do và đầy tận tụy hơn; đàng khác, trong một thế giới ít người bước theo đức Khiết Tịnh Kitô Giáo, Thánh Nhân đã cung cấp cho ta một quy chiếu đáng tin cậy về tác phong”.

Còn về đức vâng lời, Đức Thánh Cha nói rằng: “Việc hoàn tất ý Chúa và trách nhiệm hàng ngày của Thánh Nhân, việc chăm sóc mọi Cộng Đoàn mà Ngài từng hiến mạng sống cho, đã lên khuôn và chiếm hữu trọn cuộc hiện sinh của Ngài, và được Ngài dâng lên Chúa làm lễ hy sinh đẹp lòng Người”.

Đức Thánh Cha cũng nhấn mạnh đến sự liên kết giữa cuộc sống tận hiến và cuộc sống truyền giáo trong dung mạo Thánh Phaolô. “Nơi Ngài, một người kết hợp hết sức mật thiết với bản vị Chúa Kitô, ta nhận thấy khả năng sâu sắc biết nối kết cuộc sống thiêng liêng với hoạt động truyền giáo; nơi Ngài, hai chiều kích ấy luôn luôn đòi hỏi lẫn nhau”

Gia tài thiêng liêng

Cũng trong ngày 4 tháng Hai vừa qua, trong buổi dạy giáo lý hàng tuần, diễn ra tại Đại Sảnh Đường Phaolô VI, Đức Thánh Cha Bênêđíctô XVI cho hay dung mạo Thánh Phaolô hết sức căn bản đối với Giáo Hội vì gia tài thiêng liêng “ngoại thường” Ngài để lại qua các lá thư của mình. Đây cũng là bài sau cùng Đức Thánh Cha dành nói về Thánh Phaolô trong loạt bài giáo ly bắt đầu từ mùa Hè năm ngoái nhân dịp khai mạc Năm Thánh kỷ niệm 2,000 năm ngày sinh nhật của Thánh Nhân.

Đề cập tới cái chết của Thánh Tông Đồ Dân Ngoại, Đức Thánh Cha cho hay ngày tháng về cái chết này “thay đổi theo nhiều nguồn cổ xưa; các nguồn này đặt ngày chết của Ngài giữa cơn bách hại của chính Nêrông sau khi ông ta cho đốt thành Rôma vào tháng Bẩy năm 64 và năm cuối cùng thời ông trị vì vào năm 68”.

“Chứng cớ rõ ràng đầu tiên nói về ngày sau cùng của Thánh Phaolô đến với chúng ta từ giữa thập niên 90 của thế kỷ thứ nhất, và do đó, khoảng hơn 30 năm sau ngày Ngài qua đời. Chứng cớ này đến từ lá thư Giáo Hội Rôma, do đức Clêmentê I cai quản, viết cho Giáo Hội Côrintô”.

Đức Thánh Cha trích dẫn thư trên như sau: “Vì ganh ghét và bất hòa, Thánh Phaolô buộc phải cho ta thấy làm thế nào để giật được phần thưởng kiên nhẫn. Bị bắt bẩy lần, bị đầy biệt xứ, bị ném đá, Thánh Nhân là người rao truyền Chúa Kitô khắp từ Đông sang Tây, và vì đức tin của mình, Ngài đã nhận được vinh quang tinh ròng”.

Dù thiếu chi tiết về cái chết của Thánh Phaolô, Đức Bênêđíctô XVI cho rằng tư tưởng của Thánh Nhân đã gây ảnh hưởng xiết bao đối với nền thần học trong suốt lịch sử của Giáo Hội, nhất là trong hai hế kỷ 19 và 20. Đức Thánh Cha nói: “Dung mạo của Thánh Phaolô đã được khuếch đại vượt quá cuộc sống trần gian và cái chết của Ngài; nhưng Ngài quả đã để lại một gia tài thiêng liêng ngoại thường. Trong tư cách môn đệ đích thực của Chúa Kitô, Ngài cũng đã trở thành một dấu chỉ của mâu thuẫn”

Tiếp tục hiện diện

Đức giáo hoàng nói tiếp: “Điều quan trọng cần xác nhận là ngay khi các thư của Thánh Phaolô vừa được đưa vào phụng vụ, thì cấu trúc tiên tri và tông đồ của phúc âm liền trở thành yếu tố quyết định đối với hình thức phụng vụ Lời Chúa. Như thế, nhờ sự ‘hiện diện’ này trong phụng vụ của Giáo Hội, mà tư tưởng của vị Tông Đồ ngay lập tức trở thành của nuôi dưỡng thiêng liêng cho tín hữu mọi thời”

Đức Thánh Cha giải thích hiện tượng các giáo phụ đầu tiên, bắt đầu từ Origen, rồi tới Thánh Augustinô và Thánh Tôma Aquinô, hết thẩy đã rút tỉa ra sao từ các trước tác và nền linh đạo của Thánh Phaolô.

Đức Thánh Cha nói thêm: “Điểm chuyển thực sự đã được kiểm nghiệm trong thế kỷ 16 với phong trào Cải Cách Thệ Phản. Giây phút quyết định trong cuộc đời của Luthêrô là biến cố tự nhận là Turmerlebnis (1517) trong đó, bỗng nhiên ông bắt gặp lối giải thích mới về học lý công chính hóa của Thánh Phaolô. Một lối giải thích đã giải thoát ông khỏi những bối rối và xao xuyến của quãng đời trước đó và đem lại cho ông niềm tin tưởng mới, có tính triệt để vào lòng nhân hậu của Thiên Chúa, Đấng tha thứ mọi sự cách vô điều kiện.

“Từ giây phút ấy, Luthêrô đồng hóa chủ nghĩa duy luật lệ trong Do Thái Giáo và Kitô Giáo, từng bị Thánh Tông Đồ Dân Ngoại kết án, với trật tự sống trong Giáo Hội Công Giáo. Và đối với ông, Giáo Hội xuất hiện như một biểu thức nô lệ lề luật bị ông chống đối bằng nền tự do của Phúc Âm”.

Đức Bênêđíctô XVI cho rằng: “Công Đồng Triđentinô, giữa các năm 1545 và 1563, đã sâu sắc giải thích vấn nạn công chính hóa và bắt gặp trong chính dòng truyền thống Công Giáo một tổng hợp giữa lề luật và Phúc Âm, phù hợp với sứ điệp của Sách Thánh đọc trong tính toàn bộ và hợp nhất của nó”.

Khoa chú giải hiện đại

Tuy nhiên, theo Đức Bênêđíctô XVI, đến thế kỷ 19, “nhờ thu lượm được gia tài tốt nhất của Phong Trào Ánh Sáng, ta đã được chứng kiến một sự canh tân mới mẻ về học thuyết của Thánh Phaolô, mà giờ đây, hơn hết, đã được nâng lên bình diện nghiên cứu khoa học do việc giải thích sách Thánh theo lối phê bình lịch sử khai triển ra”.

Đức Giáo Hoàng nói rằng: “Ở đây, trước nhất, xin nhấn mạnh tới tư tưởng chủ chốt của Thánh Phaolô về ý niệm tự do: trung tâm tư tưởng của Thánh Nhân nằm ở chỗ này, như chính Luthêrô dã trực giá thấy. Nhưng nay, ý niệm tự do này đã được tái giải thích trong ngữ cảnh chủ thuyết tự do hiện đại”.

Theo Đức Giáo Hoàng, “Sau này, sự dị biệt hóa giữa lời công bố của Thánh Phaolô và lời công bố của Chúa Giêsu đã được người ta nhấn mạnh đến nhiều. Và Thánh Phaolô gần như được trình bày như là nhà sáng lập mới của Kitô Giáo… Nhưng tôi xin nói, dù không đi vào chi tiết, rằng chính trong tính trung tâm của Kitô học và mầu nhiệm Vượt Qua, mà Nước Thiên Chúa đã được hoàn tất, mà lời công bố đích thực của Chúa Giêsu đã trở thành cụ thể, hiện thực, và vận hành”.

Đức Thánh Cha nói rõ hơn: “Trong bài giáo lý trước đây, chúng ta đã thấy nét mới mẻ này của Thánh Phaolô chính là lòng trung thành sâu sắc nhất đối với lời giảng của Chúa Giêsu”.

Ngài còn cho rằng: “Trong các tiến bộ của khoa chú giải, nhất là trong 200 năm qua, các hội tụ giữa khoa chú giải Công Giáo và Thệ Phản đã gia tăng, nhờ thế đã đem lại một sự nhất trí đáng kể đối với chính điểm từng là nguồn gốc gây ra sự bất đồng ý kiến lớn nhất trong lịch sử. Cho nên, đây là niềm hy vọng lớn lao đối với chính nghĩa đại kết, một chính nghĩa hết sức chủ yếu của Công Đồng Vatican II”.

Đức Bênêđíctô XVI kết luận: “Trong thực chất, vẫn sáng ngời trước mặt ta khuôn mặt của vị tông đồ và là nhà tư tưởng Kitô Giáo cực kỳ có hiệu quả và sâu sắc, mà mọi người chúng ta đều được hưởng nhờ khi gần gũi với Ngài… Hướng về Ngài, cả trong gương sáng tông đồ lẫn trong học thuyết của Ngài, do đó sẽ là một kích thích, nếu không muốn nói là một đảm bảo, để ta củng cố bản sắc Kitô Giáo nơi mỗi người chúng ta và để canh tân toàn bộ Giáo Hội”.

Nguyên Văn Bài Giáo Lý

Anh chị em thân mến, loạt bài giáo lý về dung mạo Thánh Phaolô đã tới hồi kết thúc: hôm nay chúng ta nói đến ngày cuối cùng trong cuộc sống trần gian của Ngài. Truyền thống Kitô giáo thuở xưa đồng thanh cho rằng cái chết của Thánh Phaolô xẩy ra như hậu quả của việc tử vì đạo ngay tại đây, tại Rôma này. Các trước tác của Tân Ước đã không tiếp nhận sự kiện ấy. Sách Tông Đồ Công Vụ kết thúc trình thuật của mình với việc mô tả hoàn cảnh tù nhân của Thánh Tông Đồ, lúc ấy vẫn có khả năng gặp gỡ mọi người tới viếng thăm (xem Cv 28:30-31)

Chỉ trong Thư Thứ Hai gửi cho Timôtê, ta mới thấy những lời có tính báo trước của chính Ngài: “Còn tôi, tôi sắp phải đổ máu ra làm lễ tế, đã đến giờ tôi phải ra đi” (2 Tm 4:6; xem Pl 2:17).

Hai hình ảnh đã được dùng ở đây, một hình ảnh về lễ tế, mà Ngài từng dùng trong thư gửi tín hữu Philiphê, giải thích việc tử đạo như là một phần lễ tế của Chúa Kitô; và hình ảnh kia là hình ảnh con tầu tháo dây cột và trương buồm ra khơi: hai hình ảnh này phối hợp đã kín đáo ám chỉ đến biến cố cái chết, và là cái chết đổ máu.

Chứng cớ rõ ràng đầu tiên ám chỉ ngày sau cùng của Thánh Phaolô đến với chúng ta từ giữa thập niên 90 của thế kỷ thứ nhất, và do đó, vào khoảng 30 năm sau ngày Ngài qua đời. Nó đến từ lá thư được Giáo Hội Rôma, mà giám mục lúc ấy là Đức Clêmentê I, viết cho Giáo Hội Côrintô.

Trong bản văn bức thư ấy, có lời mời gọi phải để gương sáng các tông đồ trước mặt, và sau khi nhắc đến việc tử đạo của Thánh Phêrô, bản văn viết như sau: “Do sự ganh ghét và bất hoà, (Thánh) Phaolô buộc lòng phải chỉ cho chúng tôi cách làm thế nào giật được giải kiên nhẫn. Bị bắt bẩy lần, bị đầy biệt xứ, bị ném đá, Ngài quả là người rao giảng Chúa Kitô khắp bên Đông lẫn bên Tây, và vì đức tin của mình, Ngài đã nhận được vinh quang tinh ròng. Sau khi rao giảng đức công chính trên toàn thế giới, và sau khi đặt chân tới góc biển chân trời Tây Phương, Ngài đã tiếp nhận phúc tử đạo trước mặt các tổng trấn; như thế Ngài đã ra khỏi thế gian và tiến vào nơi thánh thiện, và do đó đã trở thành mẫu mực vĩ đại nhất của lòng kiên nhẫn” (1 Clement 5,2).

Lòng kiên nhẫn mà bức thư trên nói đến là biểu thức của việc Ngài hiệp thông với sự thống khổ của Chúa Kitô, của lòng quảng đại và sự trì chí nhờ đó Ngài chấp nhận con đường đau khổ lâu dài, đến độ có thể nói được rằng: “Tôi mang các dấu vết của Chúa Giêsu trong thân xác tôi” (Gl 6:17).

Trong thư của Đức Clêmentê, ta nghe rằng Thánh Phaolô đã “đặt chân tới góc biển chân trời Tây Phương”. Người ta vẫn còn tranh luận không biết điều ấy có ý nhắc tới chuyến đi Tây Ban Nha mà có thể Thánh Phaolô đã thực hiện hay không. Không có gì chắc chắn về điều ấy cả, mặc dầu quả tình trong thư gửi tín hữu Rôma, Thánh Nhân có tỏ ý muốn đặt chân tới Nước này (xem Rm 15:24).

Trong thư của Đức Clêmentê, điều khá lý thú là việc để hai tên Phêrô và Phaolô kế tiếp nhau, mặc dù trong chứng tá của Eusebius thành Xêdarê thuộc thế kỷ thứ 4, ta sẽ thấy có sự đảo ngược lại thứ tự. Khi nhắc tới Hoàng Đế Nêrông, vị sau viết: “Dưới triều đại ông, (Thánh) Phaolô đã bị chém đầu ngay tại Rôma còn (Thánh) Phêrô thì bị đóng đinh tại đó. Bản tường trình được xác nhận bởi các tên Phêrô và Phaolô, là hai tên vẫn được bảo tồn tại hầm mộ của các ngài tại thành phố này” (Hist. Eccl. 2,25,5).

Sau đó, Eusebius tiếp tục thuật lại bản tuyên bố trước đó của một trưởng giáo sĩ Rôma tên là Gaius, người có thể đã sống vào đầu thế kỷ thứ hai: “Tôi có thể chỉ cho ngài thấy các chiến tích của các vị tông đồ: nếu ngài tới Vatican hay Đường Ostiense, ngài sẽ thấy ở đấy các chiến tích của các đấng sáng lập ra Hội Thánh” (sách đã dẫn 2,25, 6-7).

“Các chiến tích” nói đây chính là các đền mộ, và các đền mộ này chính là các ngôi mộ của hai Thánh Phêrô và Phaolô mà chúng ta hiện nay đang tôn kính, ở cùng một địa điểm đã hai ngàn năm nay: ở ngay chỗ này trong thành Vatican đối với Thánh Phêrô, ở Vương Cung Thánh Đường Thánh Phaolô Ngoại Thành trên Đường Ostiense đối với ngôi mộ của Thánh Tông Đồ Các Dân Ngoại.

Điều lý thú cần nhắc đến là hai vị tông đồ vĩ đại cùng được nhắc đến một lượt. Dù không có nguồn cổ xưa nào nói đến thừa tác vụ đồng thời của hai vị tại Rôma, nhưng ý thức liên tiếp của người Kitô hữu về việc các ngài cùng được chôn cất tại thủ đô của đế quốc đồng thời cũng đã liên kết các ngài vào vai trò sáng lập ra Giáo Hội Rôma. Thực thế, ta có thể đọc Thánh Irênê thành Lyons, vào khoảng cuối thế kỷ thứ hai, khi ngài nói tới việc kế tục tông đồ trong các Giáo Hội riêng rẽ: “Sẽ là điều buồn tẻ nếu phải kể ra sự kế tục của mọi Giáo Hội, nên chúng tôi chỉ xin kể ra (trường hợp của) Giáo hội vĩ đại nhất, cổ xưa nhất và nổi tiếng nhất, tức Giáo Hội đã được thành lập và thiết dựng tại Rôma do hai vị tông đồ hiển vinh nhất, là Phêrô và Phaolô” (Adv. Haer. 3,3,2).

Ta hãy tạm gác qua một bên dung mạo Thánh Phêrô và chỉ tập trung vào dung mạo Thánh Phaolô. Việc tử đạo của ngài được kể lại lần đầu tiên trong sách Công Vụ Thánh Phaolô, được viết vào khoảng cuối thế kỷ thứ hai. Sách này tường thuật rằng Nêrông kết án tử hình ngài bằng hình phạt chặt đầu, được thi hành ngay lập tức (xem 9:5). Ngày tháng của việc hành quyết này thì thay đổi tùy theo các nguồn cổ xưa, vào khoảng giữa cuộc bách hại Đạo của Nêrông sau khi Rôma bị thiêu rụi vào tháng Bẩy năm 64 và năm cuối triều đại ông này vào năm 68 (cf. Jerome, De Viris Ill. 5,8).

Việc tính toán trên tùy thuộc nhiều vào cách tính niên biểu ngày Thánh Phaolô tới Rôma, một cuộc tranh luận chúng ta không thể bàn ở đây được. Các truyền thống liên tiếp đã chỉ ra hai yếu tố khác. Một yếu tố, phần lớn là dã sử, cho rằng việc tử đạo của ngài xẩy ra tại Acquae Salviae trên đường Laurentina, với thủ cấp nẩy lên ba lần, mỗi lần nẩy khiến một dòng nước vọt lên, chính vì thế đến ngày nay nơi ấy vẫn được gọi là "Tre Fontane" (Ba giếng nước) (Công Vụ Phêrô và Phaolô của Pseudo Marcellus, thế kỷ thứ năm).

Yếu tố kia, phù hợp hơn với các chứng tá cổ xưa đã nhắc đến trên đây, của trưởng giáo sĩ Gaius, cho hay việc chôn cất ngài xẩy ra “không những ở bên ngoài thành phố, vào khoảng dặm thứ hai trên Đường Ostiense” mà còn chính xác hơn “ở trong cánh đồng Lucina”, người vốn là một mệnh phụ Kitô hữu (Cuộc Khổ Nạn của Phaolô, do Pseudo Abdias, thế kỷ thứ sáu, viết).

Vào thế kỷ thứ tư, hoàng đế Constantinô đã xây tại đó một ngôi nhà thờ đầu tiên, sau đó, trong hai thế kỷ thứ tư và thứ năm, các hoàng đế Valentinianus II, Theodosius và Arcadius đã nới rộng nhà thờ ấy rất nhiều. Sau trận hoả hoạn năm 1800, người ta mới xây dựng ngôi Vương Cung Thánh Đường Thánh Phaolô Ngoại Thành hiện nay.

Dù gì đi nữa, dung mạo Thánh Phaolô cũng đã được khuếch đại vượt quá cuộc sống trần gian và cái chết của ngài; nhưng ngài quả tình đã để lại một gia tài thiêng liêng siêu phàm. Và trong tư cách là môn đệ đích thực của Chúa Giêsu, ngài cũng trở thành dấu chỉ của mâu thuẫn. Trong khi đối với phái tự xưng là Ebionites, một trường phái Kitô giáo gốc Do Thái, ngài chỉ là một tên bỏ đạo khước từ Luật Môsen, thì trong Tông Đồ Công Vụ, ta đã thấy một lòng tôn kính vĩ đại dành cho Thánh Tông Đồ Phaolô rồi.

Giờ đây, tôi xin tạm gác qua một bên các trước tác ngoại thư, như Công Vụ Phaolô và Techla cũng như bộ sưu tầm ngoại thư các trao đổi thư từ giữa Thánh Phaolô và nhà triết học Seneca. Điều quan trọng cần xác nhận là ngay khi các thư của Thánh Phaolô vừa được đưa vào phụng vụ, thì cấu trúc tiên tri và tông đồ của phúc âm liền trở thành yếu tố quyết định đối với hình thức phụng vụ Lời Chúa. Như thế, nhờ sự ‘hiện diện’ này trong phụng vụ của Giáo Hội, mà tư tưởng của vị Tông Đồ ngay lập tức trở thành của nuôi dưỡng thiêng liêng cho tín hữu mọi thời.

Hiển nhiên, các giáo phụ của Giáo Hội và sau đó toàn thể các thần học gia đã rút tỉa từ các thư của Thánh Phaolô và nền linh đạo của ngài. Trong nhiều thế kỷ, và cả ngày nay nữa, ngài vẫn là thầy dạy và tông đồ đích thực của Dân Ngoại. Lời chú giải đầu hết của giáo phụ còn tồn tại với chúng ta liên quan đến việc soạn thảo bộ Tân Ước là của nhà thần học nổi tiếng người Alexandria là Origen. Ông chú giải Thư Thánh Phaolô viết gửi tín hữu Rôma.

Chẳng may, bài chú giải này nay chỉ còn một phần. Thánh Gioan Kim Khẩu, ngoài việc chú giải các thư của Thánh Nhân, còn viết bẩy bài tán tụng nổi tiếng về ngài. Thánh Augustinô cho rằng việc ngài trở lại phần rất lớn là do Thánh Phaolô và suốt đời ngài, ngài luôn nhắc tới Thánh Nhân. Từ cuộc đàm thoại thường xuyên này với Thánh Tông Đồ, mà nền thần học Công Giáo vĩ đại của ngài đã phát sinh, (vĩ đại) cả với người Thệ Phản mọi thời nữa. Thánh Tôma Aquinô cũng để lại cho chúng ta một chú giải rất hay về các thư của Thánh Phaolô, một chú giải tiêu biểu cho hoa trái chín mọng nhất của nền chú giải trung cổ.

Điểm chuyển thực sự đã được kiểm nghiệm trong thế kỷ 16 với phong trào Cải Cách Thệ Phản. Giây phút quyết định trong cuộc đời của Luthêrô là biến cố tự nhận là Turmerlebnis (1517) trong đó, bỗng nhiên ông bắt gặp lối giải thích mới về học lý công chính hóa của Thánh Phaolô. Một lối giải thích đã giải thoát ông khỏi những bối rối và xao xuyến của quãng đời trước đó và đem lại cho ông niềm tin tưởng mới, có tính triệt để vào lòng nhân hậu của Thiên Chúa, Đấng tha thứ mọi sự cách vô điều kiện. Từ giây phút ấy, Luthêrô đồng hóa chủ nghĩa duy luật lệ trong Do Thái Giáo và Kitô Giáo, từng bị Thánh Tông Đồ Dân Ngoại kết án, với trật tự sống trong Giáo Hội Công Giáo. Và đối với ông, Giáo Hội xuất hiện như một biểu thức nô lệ lề luật bị ông chống đối bằng nền tự do của Phúc Âm. Công Đồng Triđentinô, giữa các năm 1545 và 1563, đã sâu sắc giải thích vấn nạn công chính hóa và bắt gặp trong chính dòng truyền thống Công Giáo một tổng hợp giữa lề luật và Phúc Âm, phù hợp với sứ điệp của Sách Thánh đọc trong tính toàn bộ và hợp nhất của nó.

Đến thế kỷ 19, nhờ thu lượm được gia tài tốt nhất của Phong Trào Ánh Sáng, ta đã được chứng kiến một sự canh tân mới mẻ về học thuyết của Thánh Phaolô, mà giờ đây, hơn hết, đã được nâng lên bình diện nghiên cứu khoa học do việc giải thích sách Thánh theo lối phê bình lịch sử khai triển ra. Ở đây, ta hãy tạm gác qua một bên sự kiện này là cũng trong thế kỷ ấy, và cả trong thế kỷ 20 nữa, đã xuất hiện việc bôi đen đúng nghĩa đối với Thánh Phaolô. Tôi nghĩ trước hết tới Nietzsche, người đã châm chọc nền thần học khiêm hạ của Thánh Phaolô, chống lại nền thần học ấy bằng nền thần học của ông về con người mạnh và con người hùng. Nhưng ta hãy tạm gác việc đó để khảo sát các luồng suy tư cốt yếu trong lối giải thích mới mẻ đối với Thánh Kinh dựa vào khoa học, cũng như các học lý về Thánh Phaolô trong thế kỷ ấy.

Ở đây, trước nhất, xin nhấn mạnh tới tư tưởng chủ chốt của Thánh Phaolô về ý niệm tự do: trung tâm tư tưởng của Thánh Nhân nằm ở chỗ này, như chính Luthêrô đã trực giá thấy. Nhưng nay, ý niệm tự do này đã được tái giải thích trong ngữ cảnh chủ thuyết tự do hiện đại. Và sau này, sự dị biệt hóa giữa lời công bố của Thánh Phaolô và lời công bố của Chúa Giêsu đã được người ta nhấn mạnh đến nhiều. Và Thánh Phaolô gần như được trình bày là nhà sáng lập mới của Kitô Giáo. Nơi Thánh Phaolô, chắc chắn tính trung tâm của Nước Chúa, một yếu tố vốn trổi vượt trong lời công bố của Chúa Giêsu, đã được biến đổi để tở thành tính trung tâm của Kitô học, mà điểm trổi vượt chính là mầu nhiệm Vượt Qua. Và từ mầu nhiệm Vượt Qua, phát sinh ra các bí tích rửa tội và Thánh Thể, được coi như sự hiện diện thường trực của mầu nhiệm này; chính từ hai bí tích ấy mà Nhiệm Thể Chúa Kitô phát triển, và Giáo Hội được xây dựng.

Nhưng tôi xin nói, dù không đi vào chi tiết, rằng chính trong tính trung tâm của Kitô học và mầu nhiệm Vượt Qua, mà Nước Thiên Chúa đã được hoàn tất, mà lời công bố đích thực của Chúa Giêsu đã trở thành cụ thể, hiện thực, và vận hành. Trong bài giáo lý trước đây, chúng ta đã thấy nét mới mẻ này của Thánh Phaolô chính là lòng trung thành sâu sắc nhất đối với lời giảng của Chúa Giêsu. Trong các tiến bộ của khoa chú giải, nhất là trong 200 năm qua, các hội tụ giữa khoa chú giải Công Giáo và Thệ Phản đã gia tăng, nhờ thế đã đem lại một sự nhất trí đáng kể đối với chính điểm từng là nguồn gốc gây ra sự bất đồng ý kiến lớn nhất trong lịch sử. Cho nên, đây là niềm hy vọng lớn lao đối với chính nghĩa đại kết, một chính nghĩa hết sức chủ yếu của Công Đồng Vatican II.

Ở cuối bài giáo lý này, tôi muốn vắn tắt nhấn mạnh tới một số phong trào tôn giáo, xuất hiện trong thời hiện đại ngay trong lòng Giáo Hội Công Giáo, muốn nhắc đến Thánh Phaolô. Trong thế kỷ 16, ta thấy xuất hiện Dòng Linh Mục Thánh Phaolô, gọi tắt là các cha Barnabites; trong thế kỷ 19, ta có Tu Hội Truyền Giáo Thánh Phaolô Tông Đồ, gọi tắt là Các Cha Paulist; và trong thế kỷ 20, có Gia Đình Phaolô do chân phúc James Alberione sáng lập; ấy là chưa nói tới tu hội đời Đạo Quân Thánh Phaolô (Company of St Paul).

Trong thực chất, vẫn sáng ngời trước mặt ta khuôn mặt của vị tông đồ và là nhà tư tưởng Kitô Giáo cực kỳ có hiệu quả và sâu sắc, mà mọi người chúng ta đều được hưởng nhờ khi gần gũi với Ngài. Trong một bài tán tụng của mình, Thánh Gioan Kim Khẩu, khi độc đáo so sánh Thánh Phaolô với tiên tri Giôna, đã viết như sau: Thánh Phaolô ‘không ghép ván làm tầu, thay vào đó, thay vì kết hợp vác phiến gỗ lại với nhau, ngài đã kết hợp ngôn từ, và nhờ thế đã vớt khỏi nước không phải chỉ hai, ba hay năm thành viên trong gia đình mình, mà là toàn bộ thế giới đang sắp chết đuối” (Paneg. 1,5).

Thánh Phoalô vẫn còn làm được việc đó, và ngài sẽ luôn luôn có thể làm được việc đó. Hướng về Ngài, cả trong gương sáng tông đồ lẫn trong học thuyết của Ngài, do đó sẽ là một kích thích, nếu không muốn nói là một đảm bảo, để ta củng cố bản sắc Kitô Giáo nơi mỗi người chúng ta và để canh tân toàn bộ Giáo Hội”

Vũ Văn An

Cùng đi với Thánh Phaolô

Ngày 28 tháng Sáu vừa qua, Giáo Hội chính thức khai mạc Năm Thánh kỷ niệm vị Tông Đồ Vĩ Đại của dân ngoại, tức Thánh Phaolô. Không phải là một năm kỷ niệm bình thường mà là một Năm Thánh, cùng tầm cỡ với Năm Thánh 2000 kỷ niệm năm bắt đầu Thiên Niên Kỷ Thứ Ba. Đây là lần đầu tiên, Giáo Hội dành trọn một Năm Thánh cho một vị thánh đặc thù. Sự kiện có một không hai này đủ cho thấy tầm quan trọng của vị Thánh mà cho đến nay, người ta vẫn chưa nắm hết được mọi khía cạnh linh hứng từ con người và trước tác của Ngài.

Khi khai mạc Năm Thánh Thánh Phaolô, Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI khuyên ta hãy bắt chước Thánh Phaolô. Điều đặc biệt, chính Thánh Nhân cũng khuyên ta như vậy. Dường như trong lịch sử các thánh từ xưa đến nay, chưa có vị thánh nào khuyên như thế, ngoại trừ Thánh Phaolô. Mà không phải Ngài chỉ khuyên ta có một lần mà thôi. Trong thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô, Ngài khuyên, đúng ra là năn nỉ, ta đến hai lần: “Hãy bắt chước tôi, như tôi đã bắt chước Chúa Kitô” (1 Cor 11:1; 4:16. Xin cũng xem 2 Tx 3:7, 9; Dt 13:7).

Điều ấy cho thấy cũng như trong sáng thế, vinh quang Chúa được phản ảnh nhiều cách. Có những vị thánh phản ảnh một khía cạnh nào đó, được một số người nhận dạng với. Nhưng cũng có những vị thánh phản ảnh nhiều khía cạnh hơn, và do đó được nhiều người nhận dạng hơn. Hans Urs von Balthasar gọi những vị thánh ấy là “thánh phổ quát”. Và ngài liệt kê các đấng này vào “Chòm Sao Kitô Học” (Christological Constellation) (xem

The Office of Peter and the Structure of the Church). Thực ra, nếu các thánh đều là các vì sao trên trời, thì “các thánh phổ quát” phải là những hành tinh chói sáng xoay rất gần quanh Mặt Trời Chúa Con (trong tiếng Anh, Son đọc như Sun). Thánh Gioan Baotixita, Thánh Phêrô, Thánh Gioan Tông Đồ và dĩ nhiên Thánh Phaolô hẳn phải là những vị ấy. Bước chân theo các ngài, quả là những bước đi vững chắc dẫn ta tới Chúa Con.

Ta sẽ cùng bước với Thánh Phaolô bẩy bước để gặp gỡ Chúa Kitô.

1) Lớn lên trong tình yêu. Bước này nghe ra có vẻ đơn giản, nhưng nó là một trong các đặc điểm không thể nào miễn chước được của cuộc sống Kitô hữu. Đúng hơn, nó là lối sống trọn vẹn hiến thân mà Chúa Kitô đã nêu gương cho chúng ta bằng cái chết trên Thánh Giá. Nó cũng là trọng tâm của Thông Điệp đầu hết của Đức Bênêđíctô XV “Deus Caritas Est” (Thiên Chúa Là Tình Yêu) và là sợi chỉ hồng xuyên suốt mọi lá thư của Thánh Phaolô. Ta hãy xem một số điển hình:

“Tình yêu phải chân thực” (Rom. 12:9)

“Hãy biến tình yêu thành mục tiêu của anh em” (1 Cor. 14:1)

“Tình yêu Chúa Kitô kiểm soát chúng ta” (2 Cor. 5:14)

“Hoa trái Chúa Thánh Thần là tình yêu…” (Gal. 5:22)

“Hãy bước đi trong tình yêu” (Eph. 5:2)

“[Có] cùng một tình yêu, hoàn toàn hòa hợp và một tâm một trí” (Phil 2:2)

“Trên hết mọi sự ấy, hãy mặc lấy tình yêu, là thứ sẽ nối kết mọi sự với nhau” (Col 3:14)

“Xin Chúa làm anh chị em gia tăng và phong phú trong tình yêu” (1 Thess. 3:12)

“Xin Chúa hướng dẫn tâm hồn anh em yêu mến Chúa” (2 Thess. 3:5)

“Mục tiêu lời truyền của chúng ta là đức mến phát xuất từ tâm hồn trong sạch” (1 Tim. 1:5)

“Vì Thiên Chúa không ban cho ta một tinh thần nhút nhát mà là một tinh thần mạnh mẽ và đầy yêu thương” (2 Tim 1:7)

“Hãy chào hỏi những người yêu thương chúng ta trong đức tin” (Titus 3:15)

“Tôi từng nhận được nhiều hân hoan và phấn khởi nhờ tình yêu thương của anh chị em” (Phil. 7)

“Ta hãy xem sét cách làm sao khích lệ lẫn nhau để yêu thương và làm các việc tốt” (Heb 10:24).

Thánh Phaolô diện đối diện với Tình Yêu trên đường đi Đamát và sẽ không bao giờ còn như trước nữa. Trong cuốn “Ca tụng Thánh Phaolô” của mình, Thánh Chrysostom viết như sau: “Tuy nhiên, điều quan trọng nhất đối với ngài là ngài biết Chúa Kitô yêu ngài”. Có lẽ Đức Bênêđíctô XVI có đọc qua câu vừa trích, cho nên trong bài giảng ngày 28 tháng Sáu, ngài nói: “Điều thúc đẩy ngài [Thánh Phaolô] cách sâu xa hơn cả chính là sự kiện được Chúa Giêsu Kitô yêu thương và ý muốn được thông truyền tình yêu ấy cho người khác. Thánh Phaolô là người có khả năng yêu thương, và mọi lao nhọc và đau khổ của ngài chỉ có thể giải thích nhờ cái cốt lõi đó”.

Một trong phương thế đo lường mức tăng trưởng tình yêu của ta là dùng chương 13 của thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô để “xét mình” hàng tuần. Ai cũng biết rõ chương này “tình yêu thì nhẫn nhục và hiền hậu; tình yêu không ghen tương hay khoác lác”… Điều cơ bản là thay chữ “tình yêu” ở mỗi mệnh đề bằng chính tên của bạn. Thí dụ “Tâm không tự đắc hay làm điều bất chánh; Loan không tìm điều tư lợi; Bỉnh không nóng giận hay nuôi hận thù” (1Cor 13:5). Điều ấy có thể làm bạn buồn cười lúc đầu, nhưng nếu ta thật tình muốn biến “tình yêu thành mục tiêu” trong Năm Thánh kính Thánh Phaolô, việc ấy sẽ là chất xúc tác dẫn tới xoay chiều, hồi tâm, trở lại. Thánh Phaolô từng cầu nguyện cho giáo hội ở Êphêsô để Chúa Kitô ngự trong tâm hồn họ bằng đức tin và họ được bén rễ và đặt cơ sở trên tình yêu (Eph 3:17). Chúng tôi nghĩ Ngài không bao giờ lại hết cầu xin như thế cho Giáo hội và mọi người chúng ta ngày nay, nhất là trong Năm Thánh kỷ niệm Ngài.

2) Gia tăng biên tế tiên tri. Nhiều người chỉ hiểu tiên tri theo nghĩa tiên đoán tương lai. Dù nghĩa này không hẳn sai, nhưng Thánh Phaolô, qua lời nói và việc làm, sẽ giúp ta hiểu tiên tri có nghĩa gì đối với Giáo Hội. Các suy nghĩ của Đức Bênêđíctô XVI về Thánh Phaolô cũng sẽ giúp ta hiểu rõ hơn.

Nguyên ngữ Hi-bá-lai nabi, chỉ tiên tri, có nghĩa “người được kêu gọi để lên tiếng”. Ta lên tiếng ra sao trong Giáo Hội? Theo Huấn Quyền, mọi tín hữu đã rửa tội đều được kêu gọi tham dự thừa tác vụ tiên tri của chính Chúa Giêsu (Sách Giáo Lý Của Giáo Hội Công Giáo các số 783-785). Ở tâm điểm chức vụ tiên tri Kitô giáo là việc làm chứng nhân cho Chúa Kitô giữa thế gian. Thánh Phaolô làm gương cho ta trong vai trò chứng nhân hết sức can đảm của Ngài cho Chúa Kitô, bất chấp bách hại đau đớn không tài nào tưởng tượng nổi. Ngài nêu gương một chứng nhân triệt để, một lòng can đảm đầy tính tiên tri mà thế giới ngày nay hết sức cần tới. Về gương sáng đó, Đức Bênêđíctô nói rằng: “Anh chị em thân mến, cũng như trước đây, cả ngày nay nữa, Chúa Kitô đang cần những tông đồ sẵn sàng biết hy sinh bản thân mình. Ngài cần các chứng nhân và tử đạo như Thánh Phaolô. Thánh Phaolô, trước đó vốn là một người bách hại Kitô hữu một cách cuồng bạo, nhưng khi ngã xuống đất và bị choáng ngợp bởi ánh sáng thiên giới trên đường tới Đamát, đã không ngần ngại đứng về phía Đấng Chịu Đóng Đinh và bước theo Người không một chút suy tính. Ngài sống và làm việc cho Chúa Kitô, Ngài chịu đau khổ và chết vì Người. Gương sáng của Ngài còn hợp thời xiết bao!”. Bởi thế, để “gia tăng biên tế tiên tri”, việc đầu tiên phải làm là xin ơn thánh để ta trở thành chứng nhân can đảm trong nền văn hóa và phát ngôn công cộng. Ta phải trở thành quán quân của nền văn minh tình yêu trong nền văn hóa sự chết.

Cách thứ hai để “gia tăng biên tế tiên tri” trong Năm Thánh kính Thánh Phaolô là thực hành khía cạnh thứ hai của thừa tác vụ tiên tri. Thánh Phaolô cho ta biết khía cạnh thứ hai này trong thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô của Ngài. Chương 13 thư ấy có lẽ là suy nghĩ mạnh mẽ và đáng nhớ nhất trong các thư của Thánh Phaolô. Đó là chương của Ngài nói về tình yêu, ơn phúc trổi vượt nhất của Chúa Thánh Thần. Tuy nhiên ít ai biết điều Thánh Nhân khuyên ta như ơn phúc thứ hai quan trọng nhất đến độ ta phải “hết sức khát khao” (1 Cor 14:1). Đó chính là ơn làm tiên tri. Đối với Thánh Phaolô, vai trò tiên tri trong Giáo Hội có khác với điều ta tưởng tượng. Theo Ngài, chúng ta thi hành vai trò tiên tri, khi ta nói với Giáo Hội để “xây dựng, khích lệ và an ủi” Giáo Hội (1 Cor 14:3). Tiên tri như thế là tiên tri của lòng hy vọng (chủ đề Thông Điệp khác của Đức Bênêđíctô XVI). Bởi thế, phần đầu của ơn gọi tiên tri là can đảm làm chứng nhân cho Chúa Kitô trước mặt thế gian, phần hai là đem Chúa Kitô đến với Hiền Thê của Người bằng lời nói và việc làm luôn xây dựng, khích lệ và an ủi. Ba đặc tính đó nằm ngay trung tâm các thư biến cải của Thánh Phaolô gửi cho các cộng đoàn Kitô giáo non trẻ thời Ngài. Dù Ngài có thách thức hay trách cứ họ đi chăng nữa, nhưng nhiệm vụ hàng đầu của Ngài vẫn chỉ là xây dựng, khích lệ và an ủi. Thực vậy, thư thứ nhất của Ngài gửi tín hữu Côrintô khuyên họ không nên “phổng mũi” kiêu hãnh mà đúng ra phải “xây dựng” lẫn nhau bằng hành vi yêu thương và tự hiến. Trong các câu đầu của thư thứ hai gửi tín hữu Côrintô, Ngài sẽ tiếp tục nhắc họ nhớ rằng an ủi là trách vụ hỗ tương của họ. Khi một cộng đoàn đặc thù nào đó sống thực ơn gọi tiên tri này, họ đều được Ngài ngợi khen và khích lệ. Ngài viết cho người Thê-xa-lô-ni-ca: “Cho nên hãy khích lệ nhau và xây dựng lẫn nhau, như anh chị em đang làm” (1 Thess. 5:11).

Các nguyên tắc tiên tri ấy (Làm nhân chứng giữa trần gian và làm nguồn an ủi cho nhau) là hai lời mời quan trọng gửi tới chúng ta trong thời đại này. Hơn lúc nào khác, chúng ta đang cần các nhân chứng can đảm và các chi thể biết xây dựng. Hãy tưởng tượng xem trong một thế hệ thôi, thế giới sẽ biến đổi ra sao nếu tất cả chúng ta đều hoàn thành được sứ mệnh tiên tri làm chứng nhân can đảm truớc mặt thế gian. Hãy tưởng tượng xem Giáo Hội sẽ mạnh mẽ và hiệp nhất xiết bao nếu mọi chi thể biết bỏ qua một bên các nghị trình, các tư thế và chỉ trích cá nhân và thay vào đó thực thi ơn gọi làm tiên tri hy vọng. Thánh Phaolô viết rất hay trong thư gửi tín hữu Êphêsô: “Đừng để những lời độc ác thoát ra từ cửa miệng anh chị em, nhưng chỉ là các lời tốt đẹp để xây dựng, hợp lúc, để chúng đem lại ơn thánh cho người nghe” (Eph 4:29).

3) Viết thư. Bước thứ ba để theo chân Thánh Phaolô trong Năm Thánh của Ngài xem ra có vẻ thường quá, nhưng thật sự lại là một thực hành khá mạnh mẽ, đó là việc viết thư. Khoảng một phần ba Tân Ước là các thư của Thánh Phaolô và một vài vị khác. Các thư này đã đem lại những tác động như thế nào, ai trong chúng ta cũng đã biết.

Trong thời đại của “nhắn tin” (text messages), của “nhắn tiếng” (voice-mails) và điện thư (e-mails) này, quả là vui khi nhận được một lá thư viết tay có dán tem do người ta yêu gửi tới. Thành thử năm nay quả là lúc thuận tiện để tái lập nghệ thuật viết thư xem ra đang mai một đi. Thực vậy, viết thư là bước tuyệt hảo để bổ túc cho hai bước đầu tiên trong việc theo chân Thánh Phaolô. Bởi nó là phương tiện tuyệt hảo để biểu lộ tình yêu và trở thành “tiên tri” bằng cách làm chứng cho Chúa Kitô và khích lệ lẫn nhau. Việc thực hành này cũng là cách rất hay để hiến mình cho người khác (vốn là cách tuyệt hảo để bước chân theo Thánh Phaolô).

Trước nhất, bạn có thể viết thư cho những người lớn tuổi hơn bạn. Hãy viết những bức thư có suy nghĩ, duyên dáng cho cha mẹ hay một vị dìu dắt nào đó vốn có ảnh hưởng lớn trong đời bạn. Có lẽ chưa bao giờ bạn có thì giờ để nói với họ bằng lời về tầm quan trọng của các ngài đối với bạn. Hãy cố gắng tìm một câu Sách Thánh có thể nói lên các ý nghĩ của bạn và miêu tả được các đặc điểm của các ngài. Có thể bạn cần làm hòa với vị nào đó, thì một lá thư viết tay có thể mở được cánh cửa tha thứ. Còn nếu vị đó làm bạn phật lòng, thì đi bước đầu có thể sẽ khởi diễn được tiến trình hàn gắn.

Thứ hai, hãy nghĩ đến việc viết một lá thư cho người trẻ hơn bạn, người mà bạn có thể dìu dắt về phương diện tâm linh. Hãy nghĩ tới các bài học sống nào đó bạn từng học được và nghĩ ra cách hay nhất để có thể thông truyền một cách đơn sơ và rõ ràng các bài học đó đến với họ. Trong một thế giới đang mất đi các nhà dìu dắt (mentors), thì lá thư này sẽ là món quà vô giá đối với một người trẻ (con hay cháu bạn).

Thứ ba, hãy viết thư cho người cùng trang lứa với bạn. Thánh Phaolô là vị Tông Đồ vĩ đại, một phần, vì người cùng trang lứa với Ngài là Banaba đã dám ‘cả gan’ mà ủng hộ người tín hữu mới này của Chúa Kitô. Hãy nghĩ đến việc viết một lá thư cho một người bạn cho họ hay họ quan trọng với bạn ra sao. Dĩ nhiên, bạn cũng nên gồm trong đó một câu Sách Thánh nào đó xem ra thích hợp. Và không chỉ câu Sách Thánh mà thôi, nhưng còn một vài suy nghĩ của bạn về họ nữa. Nói cách khác, hãy chia sẻ hoa trái cuộc sống cầu nguyện hay Đọc Lời Chúa (Lectio Divina) của bạn với họ.

Nếu bạn có con hay có cháu, thì lại càng cần phải là quán quân đối với nghệ thuật viết thư nay đang mất dần đi này. Hãy thường xuyên viết cho chúng và khi chúng ở với bạn, bạn hãy giúp chúng soạn một bức thư gửi cho người chúng yêu thương. Rất có thể đấy là thói quen quan trọng nhất bạn truyền cho chúng.

Cuối cùng, điều quan trọng là phải chứng tỏ sự thật trong ngôn từ của ta bằng các hành động cụ thể. Hãy tưởng tượng cảnh một ông chồng phản bội công khai viết thư ‘tình’ cho vợ. Điều ấy chỉ mang lại đau đớn chứ không giúp được gì, vì hành động của ông ta không đi đôi với các lời phát biểu trong thư. Dĩ nhiên, đây chỉ là một thí dụ quá đáng, tuy nhiên, chắc bạn nhận ra ý nghĩa của nó. Cuộc sống ta phải là các bức thư sống động của yêu thương luôn đi đôi với lời viết tay. Thánh Phaolô nói rất hay về điểm này với tín hữu Côrintô. Khi người khác đặt nghi vấn về “tư cách” của Ngài, Ngài lấy đoàn chiên của mình ra làm chứng minh chắc chắn nhất cho sự chân chính của mình. Cuộc sống của họ đã trở nên những lá thư sống động minh chứng rằng Thánh Phaolô quả đã truyền thông được Chúa Kitô cho họ qua lời nói và việc làm. Ngài hân hoan công bố: “Thư giới thiệu chúng tôi là chính anh em. Thư ấy viết trong tâm hồn chúng tôi, mọi người đều biết và đọc. Rõ ràng anh em là bức thư của Đức Kitô được giao cho chúng tôi chăm sóc, không phải viết bằng mực đen, nhưng bằng Thần Khí của Thiên Chúa hằng sống, không phải ghi trên “những tấm bia bằng đá”, nhưng trên những tấm bia bằng thịt, tức là lòng người” (2Cor 3:2-3).

4) Chấp nhận sức mạnh cứu rỗi của đau khổ. Ý niệm cho rằng các đau khổ của ta có thể kết hợp với các đau khổ của Chúa Kitô và gây hiệu quả cứu chuộc trong thế gian, là ý niệm được các trước tác của Thánh Phaolô nhắc đến đầu tiên. Đây quả là một ý niệm cách mạng: đau khổ không phải là điều ta phải tránh bằng mọi giá, nhưng đúng hơn nó chứa đầy ý nghĩa và còn đem lại cả sức sống nữa.
Trong thư gửi tín hữu Côlôxê, Thánh Phaolô viết về giáo huấn ấy một cách đơn giản rằng: “Tôi vui mừng vì các đau khổ tôi chịu vì anh em, và bằng thân xác tôi, tôi hoàn tất điều còn thiếu trong nỗi thống khổ mà Chúa Kitô phải chịu vì nhiệm thể Người, tức Giáo Hội” (Cl 1:24). Thánh Phaolô không tuyên bố rằng ơn cứu chuộc của Chúa Giêsu không đầy đủ nhưng cho thấy một điều hết sức đẹp. Qua việc Nhập Thể của Người, Chúa Giêsu Kitô đã mở ra một khả thể ‘làm ăn hùn hạp’ (partnership) với chúng ta. Người muốn những ai thụ hưởng công trình cứu rỗi của Người dự phần vào đó.

Ta hãy dùng cuộc đời và các lá thư của Ngài để nhìn kỹ hơn cái ơn phúc huyền nhiệm này. Đau khổ có liên hệ với ơn gọi của Thánh Phaolô ngay từ đầu. Sau khi thuật lại cuộc gặp gỡ làm Ngài mù mắt trên đường tới Đamát, Thánh Luca nói với ta rằng Chúa Giêsu hiện ra với người môn đệ trung thành tên là Ananias để thông báo cho ông một tin tức ít ai tin được: ông có nhiệm vụ đi tìm Saulô, kẻ bách hại Kitô hữu, và chữa lành cho ông ta. Thấy Ananias ngần ngại, Chúa Giêsu cho ông hay: “Con phải đi, vì người này là dụng cụ đã được chọn để đem tên Ta tới Dân Ngoại, vua chúa và con cái Israel; vì Ta sẽ chỉ cho người này biết phải đau khổ ra sao vì danh Ta” (Cv 9:15-16). Ít người trong chúng ta có được ơn trở lại đầy cảm kích như Thánh Phaolô, nhưng tất cả chúng ta đều chia sẻ sứ mệnh của Ngài. Tất cả chúng ta đều được mời gọi làm nhân chứng cho Chúa trước mặt mọi dân nước (hãy nhớ lại việc gia tăng biên tế ‘tiên tri’), và tất cả chúng ta đều được mời gọi chia sẽ Thánh Giá.

Không những việc kếp hợp với Thánh Giá Chúa Kitô nằm ngay trung tâm sứ mệnh của Thánh Phaolô, nó còn là yếu tính sứ điệp của ngài. Tuy là một trong những người có học nhất thời ngài, nhưng thánh nhân vẫn nói với tín hữu Côrintô rằng: “Hồi còn ở giữa anh em, tôi đã không muốn biết chuyện gì khác ngoài Chúa Giêsu Kitô mà là Chúa Giêsu Kitô chịu đóng đinh” (1 Cor 2:2).

Việc Thánh Phaolô chấp nhận Thánh Giá sẽ còn vượt quá bên kia sứ mệnh và sứ điệp của ngài mà đụng tới chính sự sống của ngài nữa. Như các tiên tri ngày xưa, ngài sẽ nhập thân sứ điệp của ngài vào chính bản thân mình. “Tôi từng chịu đóng đinh với Chúa Kitô; không còn là tôi sống nữa, mà là Chúa Kitô sống trong tôi; và sự sống tôi đang sống bây giờ trong xác thịt tôi, tôi sống bằng đức tin vào Con Thiên Chúa, Đấng đã thương yêu tôi và hiến mình vì tôi” (Gl 2:20). Thánh Paholô coi các đau khổ của ngài như một đáp trả đối với Chúa kitô, Đấng đã yêu thương ngài và hiến thân cho ngài trên Thánh Giá. Đền đáp tình yêu ấy bằng một hiến thân tương tự đã trở thành mục tiêu của Thánh Phaolô. Chính trong hành vi đau khổ, ngài yêu thương lại Chúa Kitô và kết hợp mật thiết hơn với Chúa Kitô, “để tôi có thể biết Người và sức mạnh phục sinh của Người, và chia sẻ được các đau khổ của Người” (Pl 3:10). Rõ ràng là Thánh Phaolô chịu nhiều đau khổ vì Thánh Giá, nhưng ngài được nâng đỡ nhờ điều đang chờ ngài ở cuối đường, “Chúng ta là…người đồng thừa tự với Chúa Kitô, nhờ chịu đau khổ với Người, chúng ta sẽ cùng được hưởng vinh quang với Người. Tôi nghĩ rằng các đau khổ ở đời này chẳng đáng chi sánh với vinh quang sắp được mạc khải cho ta” (Rm 8:17-18). Chính niềm hy vọng Phục Sinh đã đem lại bối cảnh rộng lớn hơn cho nỗi đau khổ của Người và của cả chúng ta nữa. Đó chính là điều đã nâng đỡ Chúa Kitô trên Thánh Giá. Hãy nghe thư Do Thái 12:2: “Chúa Giêsu là Đấng khai mở và kiện toàn đức tin của ta, Đấng đã khước từ niềm vui dành cho mình, mà cam chịu khổ hình thập giá, chẳng nề chi ô nhục, và nay đang ngự bên hữu ngai Thiên Chúa”. Không có nhân đức hy vọng, đau khổ mãi mãi vẫn chỉ là một mầu nhiệm không thể hiểu thấu. Hy vọng phải được kết hợp với đau khổ và cứu rỗi của ta. “Chúng ta được cứu rỗi nhờ đức cậy” (Rm 8:24) chính là dòng mở đầu thông điệp mới đây của Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI. Ta phải mang lấy nhân đức này cách đặc biệt trong Năm Thánh mừng Thánh Phaolô, nhất là vì ta muốn đi sâu hơn vào mầu nhiệm Chúa Giêsu cứu chuộc và các đau khổ bản thân của ta.

Ta cũng nên đọc thông điệp “Spe Salvi” trong Năm Thánh này để bồi đắp nhân đức trông cậy ngõ hầu có thể đứng vững trong những lúc gặp khó khăn, đau đớn hay đau khổ lớn lao và kết hợp các giờ phút ấy cách hoàn toàn hơn với Chúa Giêsu để cứu vớt thế gian.

5. Tái dấn thân phục vụ người nghèo. Song song với việc rao giảng Phúc Âm, Thánh Phaolô cũng coi việc quyên góp của bố thí cho người nghèo, nhất là những người nghèo tại Giêrusalem, như một sứ mệnh của mình. Cũng như Chúa Kitô, Ngài muốn nuôi sống người ta cả phần hồn lẫn phần xác. Dù sao, thói quen gửi của bố thí qua Giêrusalem (Rm 15:26) đã kéo dài mãi đến ngày nay. Hàng năm các nhà thờ khắp thế giới Công Giáo vẫn có buổi lạc quyên đặc biệt cho giáo hội tại Giêrusalem. Thượng Phụ Giêrusalem đánh giá cao sự giúp đỡ này để duy trì sự hiện hữu của Kitô giáo tại đó, bất chấp các khó khăn chồng chất hiện nay. Năm Thánh mừng Thánh Phaolô này hẳn phải là lý do đặc biệt để ta gia tăng sự đóng góp đó cho anh em Kitô hữu tại Đất Thánh.

Khi ta giúp đỡ người nghèo, ta chứng tỏ lòng mến Chúa Kitô. Ta nói lên lòng mến đó một phần bằng cách bắt chước Người. Thừa tác vụ của Người được đánh dấu bằng tình thương đặc biệt đối với người bé nhỏ và người nghèo khó, và Thánh Giá của Người cho thấy Người sẵn sàng thực hiện sự hy sinh tối hậu cho người nghèo về phương diện thiêng liêng. Cho thêm hơn một chút trong năm nay, giữa thời buổi kinh tế khó khăn này, có thể là một hy sinh đấy, nhưng đó là một hy sinh ta sẽ được trả gấp trăm đời sau.

Thánh Phaolô dành hai chương trong thư thứ hai gửi tín hữu Côrintô để nói về các nguyên tắc của việc cho. Ta hãy dành ít phút để cùng đọc hai chương tám và chín của thư ấy. Hãy xin Chúa biến ta thành “người cho một cách vui vẻ” trong Năm Thánh này. Ta hãy cầu xin Chúa ban cho ta cặp mắt để nhìn ra người nghèo ở quanh ta và cặp tai để nghe thấy tiếng kêu cứu của họ.

Khi nói đến người nghèo, không phải ta chỉ muốn nói đến người nghèo thể lý. Bên cạnh “Thương Xác Bẩy Mối” ta cũng có “Thương Linh Hồn Bẩy Mối” nữa. Dạy giáo lý cho các đối tượng khác nhau chắc chắn sẽ có nhiều ý nghĩa đặc biệt trong Năm Thánh này.

Sau cùng, tưởng cũng nên nhắc đến một số đoạn chủ yếu trong Sách Giáo Lý Của Giáo Hội Công Giáo nói đến mối tương quan của Kitô hữu đối với người nghèo. Khi đọc những đoạn đó, ta hãy cố gắng lên khuôn một vài mục tiêu cụ thể đem lợi ích lại cho người nghèo trong Năm Thánh này. Trong các đoạn này, ta sẽ thấy ra động lực tham gia các công việc thế tục, mối liên hệ của người nghèo với Phép Thánh Thể, sự khôn ngoan giúp ta sống Ngày Của Chúa ra sao, người nghèo và Giáo Hội tại gia, sự hiện diện của Chúa Kitô nơi người nghèo, phục vụ người nghèo như một tham dự vào chức vụ Vương Giả của Chúa Kitô…(các số 2443-2449; 1397; 1939-1942; 2186; 2208; 1373, 786).

6. Sống với thái độ tạ ơn. Thánh Phaolô là người được đào tạo trong Cựu Ước vốn thấm nhiễm tinh thần tạ ơn. Tạ ơn là một đáp trả hiệp đoàn trước sự hiện diện của Thiên Chúa trong Đền Thờ Salômôn (2Sb 7:3) và là lệnh chiến đấu của các thầy Lêvi, những người đi trước dẫn dân Do Thái lâm trận (2Sb 7:6). Ngoài việc đứng hàng đầu trong việc thờ phuợng tại đến thờ và chiến trận ra, tạ ơn cũng là lời cầu nguyện liên tục của thánh vịnh gia (7:17; 9:1; 28:7; 30:12; 54:6; 86:12; 109:30; 118:28…)

Thánh Phaolô cho rằng “tạ ơn” là một trong hai điều nhân loại tội lỗi đã từ chối không chịu dành cho Thiên Chúa (Rm 1:21). Đây là vấn đề công bằng (dành cho Chúa điều Chúa có quyền được hưởng), và là điều chủ yếu để nhân loại chúng ta nói lên lời tạ ơn và ca tụng Thiên Chúa. Khi ta không làm việc đó, tâm trí ta bèn trở nên tối tăm. Ta bắt đầu đánh mất nhân tính của mình và hành động như thú vật.

Khi thực sự hiểu được ơn phúc của Thiên Chúa nơi Chúa Kitô, thì đáp trả duy nhất ta có thể làm được phải là liên tục tạ ơn. Thánh Phaolô nắm rất vững chân lý này, và đời sống Ngài được đánh dấu bằng tinh thần tạ ơn. Không những Ngài truyền cho Kitô hữu phải tạ ơn (Cl 1:12; 3:17; 1Tx 5:18) mà Ngài còn nêu gương việc đó trong đời sống và các thư từ của Ngài. Thực vậy, một trong những phần chủ yếu trong các lá thư của Thánh Phaolô đã được dùng để Ngài dâng lời cám ơn cả Thiên Chúa lẫn các tín hữu đồng đạo của mình (Rm 6:17; 7:25; 1Cor 1:4; 15:57; 2Cor 2:14; 9:15; 1Tx 1:3; 2Tx 2:13).

Trong Năm Thánh mừng Thánh Phaolô này, ta hãy đặc biệt cố gắng, cả bằng lời nói lẫn việc làm, trở thành người biết tạ ơn. Ngay khi mới thức dậy, lời đầu tiên ngỏ với Chúa phải là “con tạ ơn Chúa”. Cũng thế, lời cuối cùng khi vào giường ngủ cũng phải là “con tạ ơn Chúa”. Khởi đầu và kết thúc một ngày với lời tạ ơn như thế sẽ tạo ảnh hưởng đối với mọi thời khắc khác của một ngày sống, nhờ thế ta có thể dâng lên Chúa trọn ngày sống của ta như “của lễ tạ ơn”.

Sống cuộc sống tạ ơn cũng liên hệ với phụng vụ. Đàng sau từ ngữ tiếng Hy Lạp chỉ “tạ ơn” có một điều gì đó còn sâu sắc hơn là việc biết ơn đơn giản. Vì gốc Hy Lạp của chữ tạ ơn chính là eucharistia (Phép Thánh Thể, Phụng Vụ Thánh Thể). Thánh Giá đã trở thành của lễ tạ ơn tối hậu dâng lên Chúa Cha trong Chúa Thánh Thần, được ta cử hành mỗi lần tụ họp dâng Thánh Lễ. Cho nên, một trong những cách sống cuộc sống tạ ơn sâu xa là năng tham dự tích cực hơn vào phụng vụ. Trong phụng vụ ấy, ta dâng Chúa Kitô lên Chúa Cha, cùng với lời tạ ơn vì các công trình của Người. Hành vi yêu thương trên Thánh Giá làm tâm hồn Kitô hữu chúng ta vừa khiêm nhu vừa bạo dạn. Nó mời ta đáp trả yêu thương tương ứng vì “Người đã yêu ta trước” (1Ga 4:19). Ta trở thành dân thánh thể khi ta dâng mình cho Chúa như của lễ “tạ ơn” nhờ của lễ tạ ơn của Con Một Người.

7. Bền đỗ đến cùng. Thánh Phaolô dĩ nhiên là gương mẫu của ta về lòng bền đỗ đến cùng. Về cuối đời, Ngài suy nghĩ về chính cái chết của mình trong thư thứ hai gửi Timôtê. Những lời cuối cùng của một người sắp chết đáng ta chú ý cẩn thận, và các nhân vật thánh kinh thường để lại những lời sau hết rất quan trọng.Giacóp từng làm như thế (các chương sau hết của Sáng Thế), Môsen cũng vậy (cuối sách Đệ Nhị Luật), Thánh Phêrô trong các thư của Ngài (nhất là thư thứ 2) và chính Chúa Giêsu trên Thánh Giá nữa.

Thư thứ hai gửi Timotê có lẽ đã được viết từ nhà tù Mamertime ở Rôma nơi Thánh Phaolô chờ phúc tử đạo, cùng với Thánh Phêrô. Với viễn tượng chết trước mắt, Ngài viết rằng: “Còn tôi, tôi sắp phải đổ máu ra làm lễ tế, đã đến giờ tôi phải ra đi”. Sau những lời ấy, Ngài thêm những lời thật đẹp như sau: “ Tôi đã đấu trong cuộc thi đấu cao đẹp, đã chạy hết chặng đường, đã giữ vững niềm tin” (2 Tm. 4:6-7). Liệu ta có thể thốt ra những lời tương tự như thế vào lúc cuối đời chăng? Liệu có ai dám nói như thế hay ghi như thế trước mộ phần chúng ta hay chăng?

Có thể Năm Thánh này là năm cuối cùng cuộc sống ta trên dương thế. Nghe ra có vẻ chết chóc bi quan, nhưng thực tế là ta phải chuẩn bị để gặp mặt sự chết bất cứ lúc nào…Cái chết có thể xuất hiện bất cứ lúc nào. Một giáo lý viên kia kể lại: ông ra đề tài cho học viên làm bài. Chủ đề như sau: “một nhà thần học nổi tiếng kia có lần nhận xét:nhiệm vụ khẩn trương nhất của ta trên đời là học để chết lành. Với nhận xét ấy, bạn chuẩn bị ra sao chính cái chết của bạn”. Một trong các học viên chăm chỉ của ông tự tay viết một bài trả lời với nhiều ý tưởng sâu sắc. Và vì là buổi học cuối cùng, nên cô gửi bài trả lời qua đường bưu điện. Giáo lý viên này chưa nhận được thư của cô, đã nghe tin cô bạo bệnh mà qua đời!

Cuộc sống Kitô hữu là một cuộc chiến đấu đòi phải tỉnh táo, kiên tâm và sức mạnh thiêng liêng. Khi thảo luận lời xin cuối cùng trong Kinh Lạy Cha (xin cứu chúng con cho khỏi sự dữ), Giáo Hội muốn nhắc ta nhớ tới nguồn ban các ơn sau cùng này, “Cuộc chiến đấu ấy và cuộc chiến thắng ấy chỉ có thể có được qua lời cầu nguyện. Chính qua lời cầu nguyện của mình, Chúa Giêsu đã đánh bại kẻ cám dỗ Người, cả ở buổi đầu sứ vụ công khai của Người lẫn trong cuộc chiến đấu tối hậu lúc Người hấp hối (Mt 4:1-11). Trong lời cầu xin với Cha trên trời của ta, Chúa Kitô kết hợp ta với cuộc chiến đấu và cuộc hấp hối của Người. Người thúc giục ta phải tỉnh táo trong tâm hồn mà hiệp thông với Người. Tỉnh táo là “người gìn giữ tâm hồn” và Chúa Giêsu cầu nguyện cùng Chúa Cha cho ta: “Xin gìn giữ chúng trong danh Cha” (Ga 17:11). Chúa Thánh Thần luôn tìm cách làm chúng ta tỉnh táo mà canh thức (1Cor 16:13; Cl 4:2; 1Tx 5:6). Cuối cùng, lời cầu xin này có được ý nghĩa cảm kích của nó trong liên hệ với cơn cám dỗ cuối cùng trong cuộc chiến đấu trên trần gian của chúng ta; nó đòi ta phải kiên nhẫn đến cùng. “Này, Ta đến như kẻ trộm! Phúc cho ai tỉnh thức “ (Kh 16:15).

Về phương diện này, điều hữu ích là học thuộc lòng và hàng ngày đọc lời nguyện mà linh mục thường đọc sau khi cả cộng đoàn đã đọc xong Kinh Lạy Cha: “Lạy Chúa, xin cứu chúng con khỏi mọi sự dữ, xin đoái thương cho những ngày chúng con đang sống được bình an. Nhờ Chúa rộng lòng thương cứu giúp, chúng con sẽ luôn luôn thoát khỏi tội lỗi và được an toàn khỏi mọi biến loạn, đang khi chúng con mong đợi niềm hy vọng hồng phúc, và ngày trở lại của Chúa Giêsu Kitô, Đấng Cứu Độ chúng con”.

Viết theo Thomas Smith (www.gen215.org)
Vũ Văn An

Thomas Smith trước đây là một mục sư Thệ Phản nhưng đã trở lại Công Giáo năm 1996. Hiện ông cộng tác với Đài Truyền Hình EWTN và nhiều đài phát thanh Công Giáo, đồng thời là một diễn giả được nhiều người mộ mến trong các tuần đại phúc cũng như hội nghị, và là nhà trình bầy quốc tế chương

Thánh Phaolô, Nhà Truyền Giáo Vĩ Đại

(Hồ sơ của Hãng tin Fides, ngày 28 tháng Sáu năm 2008 do Cha Jean Baptiste Edart thu thập, và Luca de Malta biên tập )

Dẫn Nhập

Thánh Phaolô “tỏa sáng như vì sao rực rỡ nhất trong lịch sử Giáo Hội” (Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI, Buổi Triều Yết ngày 25 tháng Mười năm 2006). Vị Tông Đồ Dân Ngoại, một khuôn mặt rất phong phú và phức tạp này, không những là tác giả của nhiều Lá Thư hiện đang được chúng ta thưởng ngoạn ngày nay, mà trước nhất và đầu hết Ngài còn là một nhà truyền giáo vĩ đại. Cuộc gặp gỡ của Ngài với Chúa Kitô trên đường tới Đamát là nguồn suối mọi lời giảng thuyết và trọn bộ nền thần học của Ngài. Trên đường du hành khắp miền Địa Trung Hải, kinh qua cấm cách, nguy hiểm đường dài, lúc nào Ngài cũng tận tụy làm việc không biết mệt mỏi. Niềm hãnh diện của Ngài là được công bố Phúc Âm ở những nơi chưa ai nghe về nó.

Chiêm ngắm khuôn mặt đầy biểu tượng và tiên phong này trong Năm Thánh mừng kính Ngài chắc chắn sẽ là nguồn suối thúc đẩy ta lên đường truyền giáo. Nó hệ ở việc nhìn lại con người Thánh Phaolô. Nhận thức gốc gác địa dư và tôn giáo của Ngài ngõ hầu nắm vững hơn bản chất cuộc gặp gỡ hết sức sâu sắc của Ngài với Chúa Kitô và hiểu rõ con người Ngài đã được biến đổi và chuẩn bị ra sao để phục vụ công việc truyền giáo. Thứ đến, ta sẽ xét xem Thánh Phaolô hiểu thế nào và tiến hành ra sao nhiệm vụ truyền giáo của mình. Tông đồ là người thế nào? Làm sao nhận diện được một tông đồ? Quả là thích thú khi tìm hiểu một cách cụ thể Thánh Phaolô đã nói với những ai và tại những nơi nào, Ngài đã công bố Phúc Âm như thế nào, các lời giảng, các phép lạ và các đặc sủng đã xuất hiện trong thừa tác vụ của Ngài ở chỗ nào. Tất cả những khía cạnh đó sẽ giúp ta hiểu rõ hơn những công việc nền tảng của mọi sinh hoạt truyền giáo.

Thánh Phaolô là ai?

Nguồn gốc không gian và thời gian của Ngài

Thánh Luca cho hay có lẽ Thánh Phaolô sinh tại Tarsus (Cv 22:3). Cha mẹ của Ngài di cư tới Tarsus và có lẽ bị người La Mã dãn dân tới đó. Khi đã ổn định, họ được ban cấp quyền công dân La Mã, một quyền họ có thể truyền lại cho Saolô (Cv 25:11-12). Ta biết Ngài có một người chị và một người cháu trai (Cv 23:16). Thánh Phaolô lớn lên tại Tarsus (Cv 9: 11, 25; 21:39; 22:3), thủ đô vùng Cilicia, hiện nay là Thổ Nhĩ Kỳ.

Tarsus, một thành phố lớn, giầu có, tọa lạc trên một trong những con lộ nhiều người qua lại nhất trên thế giới hồi đó, là cửa ngõ dẫn vào Tiểu Á, rất nổi tiếng về phẩm chất hàng vải. Điều ấy giải thích tại sao nghề được Thánh Phaolô học lại là nghề làm lều. Tarsus có nền hành chánh riêng, có thẩm phán do dân bầu và tiền tệ riêng. Người ta thấy rõ ở đấy đã có mặt một Cộng đồng Do Thái trong thế kỷ thứ nhất CN. Năm 66 trước CN, thành phố này chống lại Cassius, kẻ ám sát Julius Caesar, và để tưởng thưởng, Mark Antonio đã ban cho thành phố quy chế tự do và không buộc phải nạp thuế nữa.

Tarsus cũng nổi tiếng là một trung tâm giáo dục và triết học. Strabone, trong tác phẩm Geografia (14.5.14), quả quyết rằng Tarsus nổi hơn cả Athens, Alexandria và bất cứ nơi nào khác về giáo dục. Ông ta nói tới sự trổi vượt trong các trường dạy hùng biện (rhetoric) của nó. Các triết gia thuộc phái khắc kỷ thích cư ngụ tại đây và việc họ giảng dạy ngay bên đường là điều khá thông thường. Thánh Phaolô tiếp nhận được nét văn hóa ấy ngay trong nền học vấn của mình. Trong nhiều lá thư của mình, Ngài có nhắc đến các thuật ngữ địa phương, các luận chứng rút từ nền văn hóa triết học và kịch nghệ của thời Ngài sống.

Các yếu tố chắc chắn nhất trong tiểu sử của Thánh Phaolô chính là cuộc gặp gỡ của Ngài với Chúa Giêsu Kitô vào khoảng năm 32 và việc Ngài bị cầm tù tại Rôma trong các năm 60-62. Ngài chịu tử đạo tại Rôma giữa khoảng các năm 63 và 67. Các điểm khác thì khó có thể nói chắc, như con số chính xác các lần Ngài đi truyền giáo chẳng hạn. Có nhiều ý kiến khác nhau nhưng con số 3 lần thì xem ra có phần đúng hơn cả. Các giai đoạn và biến cố chính trong cuộc đời Ngài bao gồm việc Ngài được huấn luyện tại học đường của Gamaliel ở Giêrusalem (Cv 22:3) (*), việc Ngài bách hại Kitô hữu trong các năm sau đó, rồi cuộc gặp gỡ của Ngài với Chúa Kitô trên đường tới Đamát đầu thập niên 30, gặp các tông đồ tại Giêrusalem, sứ mệnh giảng đạo cho Dân Ngoại, phúc tử đạo tại Rôma.

Người Do Thái tên Saolô

Thánh Phaolô nhiều dịp nói về mình và điều ấy giúp ta hiểu Ngài là ai. Ngài cung cấp cho ta nhiều tín liệu quan trọng trong thư gửi tín hữu Philíphê 3:5-6: “tôi chịu cắt bì ngày thứ tám, thuộc dòng dõi Ítraen, họ Bengiamin, là người Hípri, con của người Híppri; giữ luật thì đúng như một người Pharisêu; nhiệt thành đến mức ngược đãi Hội Thánh; còn sống công chính theo Lề Luật, thì chẳng ai trách được tôi”. Ngài chịu cắt bì tám ngày sau khi sinh. Điều ấy cho thấy sự trổi vượt về nguồn gốc của Ngài: Ngài chịu cắt bì đúng theo đòi hỏi của Luật Môsen trong sách Lêvi 12:3. “Dòng dõi Ítraen” vốn là một thuật ngữ dùng để chỉ bản sắc tôn giáo. “Họ Bengiamin”: do nhiều lý do, thuộc họ này là một vinh dự lớn trong Do Thái Giáo. Bengiamin vốn là con trai Rakhen, người vợ yêu qúy của Giacóp, lại là người duy nhất sinh tại Đất Hứa (St 35:16-18). Họ này đem lại cho Ítraen ông vua đầu tiên (1Sm 9:1-2) và mãi mãi trung thành với dòng dõi Đavít (1V 12:21). Cùng với họ Giuđa, họ Bengiaminlà nhóm đầu tiên tái thiết Đền Thờ sau thời lưu đầy (Xh 4:1). Không lạ gì được thuộc họ này là một vinh dự lớn. “Là người Hípri con của người Hípri” nói cách khác ‘thuộc gia đình sống đạo’, luôn giữ luật Môsen và nói tiếng Aram. Những câu ấy mô tả cho ta một người Do Thái hoàn hảo.

Thánh Phaolô cũng mô tả mình là người Pharisêu, vốn nổi tiếng là yêu luật Môsen và luật truyền khẩu. Luật truyền khẩu này được viết thành văn bản từ thế kỷ thứ hai trước CN trở đi và trở thành bộ Talmud. Flavius Joseph, một sử gia Do Thái phục vụ người La Mã, cho hay: “Người Pharisêu áp đặt lên dân chúng nhiều luật lệ của truyền thống Cha Ông vốn không được ghi chép trong luật Môsen” ( (Antiquités Juives, 13.297). Ta sẽ tìm thấy ý tưởng đó một lần nữa trong Thư của chính Thánh Phaolô khi Ngài cho hay Ngài cuồng tín “bênh vực truyền thống Cha Ông” (Gl 1:14). Các luật liên quan tới ăn uống, cashroute, được coi là quan trọng. Chúng có tính biểu tượng để phân biệt Dân Chúa Chọn với các dân khác. Niềm tin mới, trong lòng Do Thái Giáo, đã bỏ rơi sự phân biệt này. Việc bỏ rơi ấy những người Pharisêu sùng đạo như Saolô không thể nào chấp nhận được: đối với họ, nó đe doạ chính sự tồn vong của Ítraen.

Tuy nhiên, bức tranh do Thánh Phaolô tự mô tả về chính mình không nên khiến ta có cái nhìn khép kín đối với nền văn hóa tôn giáo của Ngài. Ta đã thấy bối cảnh trong đó Thánh Phaolô lớn lên tại Tarsus. Các Thư của Ngài xác định rằng Ngài từng được thụ huấn nơi hội đường nhưng cũng được hấp thụ môi trường Hy Lạp nữa. Việc Ngài thành thạo với thuật hùng biện Hy Lạp đến độ có thể trích dẫn hay tham chiếu các tác giả cổ điển Hy Lạp cho thấy Ngài từng học hỏi các vấn đề ấy, ít nhất cũng đến lúc 14, 15 tuổi. Rồi sau đó, Ngài được gửi tới Giêrusalem để học hỏi các truyền thống Cha Ông tại học đường của Gamaliel (*). Ngay các rabbis, vào thời ấy, cũng không ngần ngại cho các học trò của mình đọc các tác giả Hy Lạp. Bởi thế ta thấy chân trời văn hóa và trí thức của Thánh Phaolô khá rộng lớn.

Việc trở lại và đi truyền giáo của Thánh Phaolô

Trở lại?

Ơn gọi đi truyền giáo và “trở lại” là hai điều liên kết chặt chẽ với nhau nơi Thánh Phaolô. Đó là lý do tại sao nghiên cứu bản chất cuộc biến đổi thiêng liêng này lại thích thú để có thể hiểu ơn gọi làm nhà truyền giáo của Ngài.

Thánh Phaolô nói rất ít về biến cố này trong các Thư của Ngài. Các đoạn thư chính là 1Cor 15:1-11; Gl 1:13-17 và Pl 3:2-14, nhưng chúng chứa rất ít chi tiết lịch sử. Thánh Tông Đồ chỉ tập chú nhiều hơn vào ý nghĩa. Ngài nói tới một kinh nghiệm đã hoàn toàn thay đổi đời Ngài, hơn là một biến cố biệt lập, và Ngài coi nó như một ơn gọi từ ngay lúc còn trong lòng mẹ (Gl 1:15). Bởi thế, ta không thể giải thích cuộc gặp gỡ Chúa Kitô đó mà không xét tới trọn bộ cuộc hiện sinh của Ngài.

Vậy biến cố ấy có nghĩa gì? Nói đến trở lại, ta sẽ lầm lẫn nếu chỉ coi đó như việc từ một tôn giáo này chuyển qua một tôn giáo khác. Thực thế, Thánh Phaolô không bao giờ coi mình đã thay đổi tôn giáo. Cần ghi nhận một điều: đến lúc đó, chưa có sự tách biệt giữa Do Thái Giáo và Kitô Giáo. Việc trở lại của Ngài vì thế có một ý nghĩa hết sức sâu sắc, một mở lòng ra với Thiên Chúa, một ngập tràn ơn thánh và biến đổi trọn con người.

Thánh Phaolô nhận định về cuộc gặp gỡ Chúa Kitô này như sau: “Nhưng Thiên Chúa đã dành riêng tôi ngay từ khi tôi còn trong lòng mẹ, và đã gọi tôi nhờ ân sủng của Người. Người đã đoái thương mặc khải Con của Người cho tôi, để tôi loan báo Tin Mừng về Con của Người cho các dân ngoại. Tôi đã chẳng thuận theo các lý do tự nhiên” (Gl 1,15-16). Thánh Tông Đồ coi cú xốc nội tâm này như kết quả của diễn trình chín mùi từng khởi đầu ngay từ giây phút đầu tiên trong cuộc hiện sinh của Ngài: từ lúc mới sinh, Ngài đã được Thiên Chúa hướng dẫn, cách từ từ, kiên nhẫn, cho đến lúc quyết định khi Chúa Giêsu nắm chặt lấy Ngài và biến Ngài thành của Người vĩnh viễn (Pl 3:12). Trong các Thư của mình, Thánh Phaolô nhấn mạnh tới sáng kiến thần thánh này. Chỉ trong giây lát, mọi sự đã ra khác hẳn.

Việc trở lại ấy quả là việc sinh lại lần nữa. Biến cố ấy đem lại sự mới mẻ từ cội rễ. Thánh Phaolô bị việc mạc khải của Chúa Kitô làm cho mù mắt. Phép Rửa phục hồi lại thị giác cho Ngài (Cv 9:18), quả là một biểu tượng mạnh mẽ. Một người trước đây không nhìn được, nay được sinh hạ vào cuộc sống mới. Một thế giới mới được mạc khải cho vị Tông Đồ. Toàn bộ tư tưởng của Thánh Phaolô được xây dựng trên kinh nghiệm này. Đó không phải chỉ là một thị kiến đơn thuần về Chúa Kitô. Đúng hơn, đó là một mạc khải cho thấy sự biến đổi thế giới sâu sắc do Chúa Kitô Phục Sinh thực hiện. Trong các trước tác của mình, Thánh Phaolô nhấn mạnh đến sự phân biệt giữa thế giới cũ và thế giới mới. Ngài cảm nghiệm được sự phân biệt ấy ngay trong thân xác Ngài.

Ngài dùng hai biểu thức để mô tả điều xẩy ra: Ngài “thấy” Chúa Kitô (1Cor 9:1; 15:8) và nhận được “mạc khải” (Gl 1:16; 2:2; Eph 3:3), một hạn từ được Ngài hay dùng (Rm 16:25; 1Cor 1:7; 2Cor 12:17...). Cả hai hạn từ trên đều chỉ hành vi của Thiên Chúa. Chúa Kitô không được nhìn thấy, nhưng Người là Đấng tự để cho mình được nhìn thấy. Khi nói tới thị kiến ấy, Thánh Phaolô dùng các động từ ở thể thụ động. Thiên Chúa mạc khải chính Người cho con người; đó là việc thông truyền mầu nhiệm Thiên Chúa. Không phải là vô lý khi Thánh Phaolô, trong thư gửi tín hữu Êphêsô chương 1, câu 17, nói tới “thần trí khôn ngoan và mạc khải”, nguồn nhận thức về mầu nhiệm Thiên Chúa, đối với Kitô hữu.

Nhà truyền giáo

Cuộc mạc khải trên không tìm thấy lý do hiện hữu của nó ngay trong chính nó. Thánh Phaolô giải thích rằng cuộc mạc khải này được ban cho Ngài “để nó (mầu nhiệm Chúa Kitô) được loan báo cho dân ngoại”. Cuộc mạc khải ấy nhằm biến Ngài thành nhà truyền giáo, nhưng phải hiều sứ mệnh truyền giáo của Ngài theo dòng ơn gọi tiên tri. Thư Galát chương 1, các câu 15-16 dựa vào hai tham chiếu đối với ơn gọi tiên tri của Isaia (Is 49:1) và Giêrêmia (Giêrêmia 1:5). Thánh Phaolô coi ơn gọi ra đi truyền giáo cho dân ngoại của Ngài như một tiếp nối sứ mệnh của các tiên tri xưa, và nhất là sứ mệnh của người tôi trung Thiên Chúa như đã được mô tả trong Isaia. Nhà truyền giáo là một sứ giả ghé vai gánh vác sứ mệnh người tôi trung Thiên Chúa từng được giải thích trong Isaia 40-45. Tuy nhiên, trong một thị kiến lúc còn ở Côrintô, Thánh Phaolô được chỉ thị: “Đừng sợ; hãy lên tiếng và đừng giữ im lặng: Ta luôn ở với con. Ta có nhiều người thuộc về Ta trong thành phố này đến nỗi sẽ không ai có thể làm hại con đâu” (Acts 18,9-10). Chúng ta đọc trong Is 41:10: “Đừng sợ, vì Ta ở với ngươi; đừng ngã lòng, vì Ta là Thiên Chúa của ngươi; Ta sẽ củng cố ngươi; đúng, ta sẽ giúp ngươi; đúng, Ta sẽ nâng đỡ người bằng cánh tay mặt đức công chính của Ta”. Nhiệm vụ của Thánh Phaolô tại Côrintô là thi hành trách vụ người tôi trung Thiên Chúa.

Phần lớn các đoạn văn trên liên hệ tới Isaia và nhất là khuôn mặt người tôi trung của Giavê. Nền giáo lý Kitô giáo thuở ban đầu nhận ra trong nhân vật bí nhiệm này lời tiên tri về Chúa Kitô. Chỉ cần nhớ lại cuộc đối thoại giữa viên hoạn quan Êtiôpia và tông đồ Philíp trên đường Gaza (Cv 8:30-35). Thành thử có thể nói được là Thánh Phaolô, khi áp dụng lời tiên tri ấy vào chính mình, đã hiểu được rằng sứ mệnh của Ngài chính là một nối dài sứ mệnh của Chúa Kitô. Việc đồng hóa vị rao giảng với Chúa Kitô này phải được hiểu theo nghĩa năng động hơn là tĩnh tụ. Đến đây, ta nhận ra điểm căn bản trong thần học của Thánh Phaolô: việc đồng hóa với Chúa Kitô bắt đầu với Phép Rửa và là một diễn trình kéo dài suốt đời. Được Chúa Kitô “chiếm đoạt” (Pl 3:12), được Người dẫn tới cuộc biến đổi bản thân sâu sắc này. Việc ấy đã đặc biệt xẩy tới trong trường hợp của Thánh Phaolô.

Lời tự biện minh của Thánh Phaolô khi bị chỉ trích quả hết sức phong phú về giáo huấn (2Cor 4:7-15). Thánh Phaolô buộc phải biện minh phẩm tính Tông Đồ của mình đối với những nhà truyền giáo Kitô giáo gốc Do Thái vốn không mấy kính trọng phẩm tính ấy: “Nhưng kho tàng ấy, chúng tôi lại chứa đựng trong những bình sành, để chứng tỏ quyền năng phi thường phát xuất từ Thiên Chúa, chứ không phải từ chúng tôi” (2 Cor 4,7-15). Câu này nói lên một lý thuyết mà thánh nhân sẽ chứng minh bằng các câu tiếp theo: tính mỏng dòn của vị Tông Đồ trong sứ vụ tông đồ của mình, phải sống trong cảnh cấm cách, không phải là dấu hiệu yếu đuối, nhưng đúng hơn là điều kiện cần thiết để kho tàng Ngài đang mang trong tay, tức nhận thức về Chúa Kitô, được mạc khải và để cộng đồng Kitô giáo tiếp nhận sự sống của Chúa Kitô Phục Sinh. Câu 10 và câu 11 minh họa rõ Ngài đã đồng hóa sự đau khổ của mình với sự đau khổ của Chúa Kitô ra sao. Thánh Phaolô viết: chúng ta “hằng bị cái chết đe dọa”. Kiểu nói “hằng bị cái chết đe dọa” hay được Thánh Phaolô và các phúc âm gia sử dụng để chỉ cuộc Khổ Nạn của Chúa Kitô. Ngài tiếp tục việc đồng hóa này trong câu 14, khi Ngài cho hay Ngài sẽ cùng Chúa Kitô chỗi dậy từ cõi chết. Bởi thế, sứ mệnh của Ngài là hiến mạng sống mình như Chúa Kitô từng làm: “Chúng tôi luôn mang nơi thân mình cuộc thương khó của Đức Giê-su, để sự sống của Đức Giê-su cũng được biểu lộ nơi thân mình chúng tôi.Thật vậy, tuy sống, chúng tôi hằng bị cái chết đe doạ vì Đức Giê-su, để sự sống của Đức Giê-su cũng được biểu lộ nơi thân xác phải chết của chúng tôi” (2 Cor 4,10). Hai câu này gợi ý rằng cái chết đang hoạt động trong người rao giảng chính là nguồn sống cho cộng đoàn, cũng như cái chết của Chúa Kitô là nguồn sống của ta. Nhờ thừa tác vụ Tông Đồ của mình, Ngài làm cho lễ hy sinh cứu chuộc của Chúa Kitô trở thành hiện thực. “Giờ đây, tôi vui mừng được chịu đau khổ vì anh em. Những gian nan thử thách Đức Ki-tô còn phải chịu, tôi xin mang lấy vào thân cho đủ mức, vì lợi ích cho thân thể Người là Hội Thánh” (Col 1,24). Ở đây, ta có được yếu tính thánh thể cho mọi đời sống truyền giáo.

Tới với mọi dân tộc

Phổ quát là đặc điểm chủ yếu trong sứ mệnh truyền giáo của Thánh Phaolô. Nó là hậu quả trực tiếp từ bản chất niềm tin mới. Nhiệm vụ của Ngài là loan báo Tin Mừng cho dân ngoại. Câu này, thấy trong thư Galát, chương 1, câu 16, được xác nhận một cách đầy đủ bằng lời hứa trợ giúp ta thấy trong Công Vụ 26:17: “Ta sẽ cứu con khỏi những người và những dân tộc mà Ta sẽ gửi con tới”. Đối với người Do Thái lẫn không Do Thái, Thánh Phaolô sẽ là nhân chứng của Đấng Phục Sinh, được Chúa của Tán Tụng sai đi, Đấng mà Ngài cũng như nhóm Mười Hai đều đã tận mắt nhìn thấy. Một trình thuật khác về thị kiến ấy được dùng làm nền cho sứ mệnh của Ngài nơi dân ngoại, nơi các dân tộc. Công Vụ 22:17-21 nhắc đến một thị kiến xẩy ra trong đền thờ. Thánh Phaolô phải đi tới với mọi “dân tộc”. Điều ấy có thể chỉ những người không phải là Do Thái nhưng cũng chỉ cả những người sống bên ngoài Giêrusalem. Ở đây, ta gặp một trong các trọng điểm của sự mới mẻ trong đức tin Kitô giáo và thần học của Thánh Phaolô: tính phổ quát của Ơn Cứu Rỗi. Chúa Kitô hiến mạng sống Người cho toàn thể nhân loại và Người muốn mọi người được cứu rỗi. Tình yêu của Chúa Kitô, từng bùng cháy trong tâm hồn Thánh Tông Đồ, sẽ dẫn dắt Ngài tới những nơi xa xăm như Tây Ban Nha (Rm 15:24), mà thời ấy, vốn được coi là cõi tận cùng trái đất được người ta biết đến.

Truyền giáo và Giáo Hội

Thánh Phaolô cho hay Ngài là một “Tông Đồ” tuy không thuộc Nhóm Mười Hai. Chữ “tông đồ” (Apostle) là do một hạn từ Hy Lạp vốn có nghĩa là “sai đi”. Quyền được Thánh Phaolô nêu ra để “đòi” cho được tước hiệu này dựa vào sự kiện chính Chúa Kitô Phục Sinh đã sai Ngài đi rao giảng (1Cor 1:17), cho dân ngoại mầu nhiệm về Chúa Kitô (Gl 1:16; Eph 3:8), và Ngài ý thức rất sâu sắc niềm vinh hạnh lớn lao hàm chứa trong tước hiệu ấy: “Vì tôi là tông đồ tầm thường nhất trong các tông đồ và thực sự không xứng đáng được gọi là tông đồ, vì tôi từng bách hại Giáo Hội của Thiên Chúa” (1Cor 15:9). Muốn làm tông đồ, Ngài phải được sai đi; nguyên sự kiện Ngài được thấy Chúa Kitô mà thôi không đủ. Trong 1Cor 15:5-7, Thánh Phaolô phân biệt “năm trăm anh em” với “tất cả các tông đồ” (các vị sau cũng khác biệt với Nhóm Mười Hai). Sự phân biệt trên hệ ở chỗ nhóm trước không được trao phó việc ra đi truyền giáo.

Sự chính xác về ngữ nghĩa ấy đã dẫn ta vào chủ đề Giáo Hội. Như chính Ngài đã khẳng định, Ngài được chính Chúa Kitô trực tiếp sai đi, thì liệu có thể có chăng một thứ truyền giáo ở bên ngoài Giáo Hội? Trong các trình thuật khác nhau về ơn gọi của Ngài, cả trong các Thư lẫn trong Công Vụ, ta thấy Giáo Hội không bao giờ vắng mặt. Dù Thánh Phaolô hay cho rằng sứ vụ truyền giáo của Ngài không phải là một trách vụ do Giáo Hội trao phó cho, mà đúng hơn đó là một đặc sủng của chính Thiên Chúa. Tuy nhiên, ta cũng thấy chính trung gian Giáo Hội đã chứng thực cho tính chân thực trong sứ mệnh của Ngài. Thánh Phaolô tới gặp Thánh Phêrô để khỏi rơi vào cái ảo tưởng “ngược xuôi vô ích” (Gl 2:2). Trong Công Vụ 9:10-18, ta thấy Ngài tiếp nhận việc Ngài được sai đi truyền giáo không phải trực tiếp từ Chúa Kitô mà qua trung gian Ananias. Mục đích việc Ananias làm trung gian không phải để trình bầy với Thánh Phaolô một học lý mới mà là giúp Ngài hiểu rằng việc trao ban phẩm chức tông đồ cho Ngài được thực hiện dưới ánh sáng truyền thống Giáo Hội (1Cor 11:2; 11:23; 15:1). Dù sao, quan tâm liên tục của Thánh Phaolô từ trước tới nay vẫn là được cộng đồng sai đi. Điều ấy đúng cho lúc Ngài khởi đầu sinh hoạt truyền giáo, khi Ngài lên đường rời khỏi Antiốc (Cv 13:1-3), mà còn đúng cho đến cả lúc tận cùng nữa. Sau này khi viết cho tín hữu Rôma, Thánh Phaolô đã yêu cầu họ nhiều điều, nhưng trong đó có việc xin họ hỗ trợ và nhìn nhận sứ mệnh truyền giáo của mình (Rm 15:24). Thành ra không hề có mâu thuẫn giữa sứ mệnh truyền giáo của Ngài và truyền thống Giáo Hội.

Sứ mệnh truyền giáo của Thánh Phaolô

Ta vừa thấy nguồn gốc sứ mệnh truyền giáo và ý nghĩa của nó đối với Thánh Phaolô. Giờ đây, ta sẽ khai triển các khía cạnh cụ thể trong sứ mệnh truyền giáo của Ngài. Ngài có một chiến lược nào không? Ngài thi hành chiến lược ấy ra sao? Ngài bắt đầu như thế nào? Đó là những câu hỏi mà bất cứ ai tham dự vào việc truyền bá Phúc Âm cũng cần lưu ý.

Được Chúa Thánh Thần hướng dẫn

Thánh Phaolô nói với người Do Thái trước và chỉ sau đó mới nói với dân ngoại, nhưng Ngài biết Ngài phải nói với cả người không phải là Do Thái nữa. Ngài là nhà truyền giáo cho cả hai (Rm 1:16). Kế hoạch có tính chiến lược của Ngài khá đơn giản: để chu toàn nhiệm vụ được trao phó, Ngài quyết định mình sẽ loan báo Phúc Âm cho những người không phải là Do Thái tại những nơi chưa ai nghe nói tới Phúc Âm ấy bao giờ (Gl 2:7; Rm 15: 14-21). Khi du hành trên khắp các ngả đường La Mã, Thánh Phaolô đi từ thành này tới thành nọ của vùng Arabia, Syria và Cicicia, rồi tiếp tục tới Cyprus, Tiểu Á, Macedonia, Achaia và cả Tây Ban Nha, nơi chính Ngài dự tính sẽ tới. Thánh Phaolô trao phó con đường truyền giáo của mình vào tay Thiên Chúa. Dù đặt kế hoạch đàng hoàng cho các hành trình truyền giáo của mình, Thánh Phaolô vẫn ý thức rõ mình cần tới hành động của Chúa Thánh Thần, Đấng Ngài nhận làm người hướng dẫn (Cv 16:9), bất chấp bách hại. Và bách hại chính là nguyên nhân khiến Thánh Phaolô không ngừng di chuyển, có khi còn chạy trốn nữa: trốn Antiốc (Cv 13:5051), trốn khỏi Icôniô (14:5-5); trốn khỏi Lystra (14:19-20); trốn khỏi Philippi (16:19-40); trốn khỏi Thessalonica (17:5-9), Berea (17:13-14) và Êphêsô (20:1).

Hội đường, các nơi công cộng

Chiến lược của Thánh Phaolô là tập chú vào các trung tâm thành thị, các trung tâm hành chánh La Mã, văn hóa Hy Lạp và có người Do Thái sinh sống, để Phúc Âm có thể được truyền bá từ các cộng đoàn do Ngài lập nên mà lan ra ngoài tới toàn bộ xứ sở.

Khi tới một thành thị nào đó, việc đầu tiên Thánh Tông Đồ làm là tới hội đường địa phương vào ngày Sabát, để tham dự buổi thờ phượng tại đấy. Vì là khách phương xa, thế nào Ngài cũng được các nhà chức trách tôn giáo sở tại mời cắt nghĩa sách Torah. Đây là dịp tốt để Ngài đăng đàn loan báo Chúa Kitô Phục Sinh. Theo quan điểm chiến lược, người ngoại giáo nào nhìn nhận Thiên Chúa của Israel, “những người kính sợ Thiên Chúa”, đều là mục tiêu tốt nhất cho công việc loan báo Tin Mừng nơi dân ngoại. Trong khi loan báo Phúc Âm tại các hội đường, Thánh Phaolô nhằm những người đó để chinh phục. Hội đường vì thế là tham chiếu thường xuyên trong cuộc đời Thánh Phaolô. Ngay về cuối đời, lúc tới Rôma, Thánh Phaolô vẫn mời người Do Thái tại thành phố này đến nghe điều Ngài có bổn phận phải nói (Cv 28).

Về môi trường ngoại giáo, như Công Vụ 17:16-34 đã cho thấy, khi nhắc đến việc rao giảng tại Athens, địa điểm Thánh Phaolô ưa chọn để rao giảng chính là các quảng trường công cộng. Ngài không bao giờ ngần ngại sử dụng bất cứ dịp may nào để loan báo Phúc Âm của Chúa Kitô, ngay cả lúc ngồi tù (Cv 16:25-34), trong đó có câu truyện trở lại hết sức cảm động của cả một gia đình.

Tư gia

Các tư gia là nơi chủ yếu cho việc truyền giáo. Sinh hoạt của các cộng đoàn Kitô giáo tiên khởi có quan hệ mật thiết với tư gia. Mà tư gia hồi đó bao gồm trọn một ‘gia đình’ kể cả đầy tớ và nô lệ. Tư gia được coi như điểm quy chiếu, nơi cộng đoàn tụ tập nhau vào Ngày Của Chúa và được dùng làm bản doanh cho công tác truyền giáo. Điều ấy không có chi mới lạ đối với các tín hữu gốc Do Thái, từng được giáo dục trong môi trường tụ họp nhau thường xuyên tại các tư gia. Các tư gia còn có lợi điểm khác nữa: sau cử hành Lễ Tạ Ơn, cộng đoàn có thể cùng nhau chia sẻ bữa ăn chung. Tư gia bảo đảm sự kín đáo, một điều sau đó không lâu đã trở nên cần thiết khi người La Mã khởi diễn cơn cấm cách và người của hội đường tỏ ra ganh ghét.

Điều lý thú đáng ghi nhận là Thánh Phaolô từng khuyên vợ một dân ngoại đừng bỏ chồng (1Cor 7:13-14). Điều ấy rất đáng lưu ý vì tư gia vốn là nơi thờ phượng của gia đình. Các thần minh của dân ngoại vốn có bàn thờ riêng. Pater familias, tức người chủ gia đình, được tự do tới đền thờ để cầu nguyện hay thi hành một chức năng tư tế nào đó. Ông ta cũng có quyền tự do lui tới các động điếm, vốn rất thịnh hành hồi đó. Ta cũng thường nghe nói tới việc cả một gia đình trở lại đạo: gia đình bà Lydia, gia đình viên cai ngục ở Philippi (Cv 16: 14-15, 32-34), hai gia đình Crispus và Stephana ở Côrintô (Cv 18:8; 1Cor 1:16; 16:15). Các nghiên cứu trong ngành kiến trúc cho thấy tùy theo cỡ nhà, các tư gia thường chứa ít nhất 20 người đến thờ phương, nhưng cũng có tư gia có thể chứa tới 100 người.

Các thính giả của Thánh Phaolô

Thánh Phaolô nói với đủ mọi thành phần trong xã hội. Dù người Côrintô phần lớn thuộc giai cấp tầm thường trong xã hội và các tên được nhắc tới trong thư Rôma 16 cũng cho thấy họ có lối sống đơn giản, Thánh Luca cũng đã hơn một lần tường thuật rằng Thánh Phaolô từng tiếp xúc với các thành viên thuộc giai cấp thượng lưu trong xã hội: Lydia chẳng hạn là một phụ nữ làm nghề buôn tơ lụa, nhiều phụ nữ khác thuộc giai cấp thượng lưu ở Thessalonica và Berea (Cv 17:4, 12), cũng như nhiều chức sắc miền Asia (Cv 19:31). Những người vừa kể được coi là bằng hữu của Thánh Phaolô, có thể là kết quả công trình truyền giáo của Ngài. Công Vụ 13:7 ghi lại cho chúng ta trường hợp nổi tiếng của Sergius Paulus, tổng đốc tại Paphos.

Cuộc giáp mặt của Thánh Phaolô với tổng trấn Festus và Vua Agrippa là điều đáng lưu ý, nó cho thấy Thánh Phaolô từng nói truyện với những nhân vật ở tột cùng bậc thang xã hội. Với Festus, người từng gọi Ngài là một tên điên, Thánh Phaolô trả lời bằng cách thưa truyện thẳng với Vua Agrippa, người tin vào các tiên tri (Cv 26:27). Ngài kết luận bằng cách bày tỏ ý muốn: một ngày kia các thính giả của mình cũng bắt chước nhà vua mà trở thành tín hữu (Cv 26:29). Đoạn văn có tính hô hào trong nghệ thuật hùng biện truyền giáo này không những cho thấy lòng can đảm của Thánh Phaolô mà còn cho thấy công cuộc truyền giáo ngày một tỏ ra thành công hơn nơi người Do Thái.

Theo thư thứ 2 gửi Timôtê 4:16-17, Thánh Phaolô rao giảng Phúc Âm ngay cả thời gian bị giam tại Rôma” Khi tôi đứng ra tự biện hộ lần thứ nhất, thì chẳng có ai bênh vực tôi. Mọi người đã bỏ mặc tôi. Xin Chúa đừng chấp họ. Nhưng có Chúa đứng bên cạnh, Người đã ban sức mạnh cho tôi, để nhờ tôi mà việc rao giảng được hoàn thành, và tất cả các dân ngoại được nghe biết Tin Mừng. Và tôi đã thoát khỏi nanh vuốt sư tử”.

Những tiếp xúc và đối thoại trong các hoàn cảnh tương tự như thế giúp Ngài nhận được sự hỗ trợ về chính trị và tới lui được nhiều địa điểm gặp gỡ rộng lớn. Chúng cũng chothấy sự kiện này nữa là Phúc Âm đụng tới mọi tầng lớptrong xã hội. Tuy nhiên, trong các bản văn này, không có chỗ nào cho thấy ở các lãnh vực này, Thánh Phaolô có bất cứ chiến thuật đặc thù nào.

Thời gian các lần truyền giáo tại thành thị

Đọc lướt qua Tông Đồ Công Vụ cũng như các Thư của Thánh Phaolô, ta có cảm tưởng Ngài không lưu lại lâu tại bất cứ thành phố nào. Ngài chỉ đi qua các thành phố đó mà thôi. Nhưng thật ra, có khi Ngài dừng chân tại một thành phố khá lâu. Như ở Syria (Antiốc) chẳng hạn, Công Vụ 11:26 nói tới một năm. Việc truyền giáo tại Macedonia và Achaia kéo dài ba năm từ năm 49 CN tới năm 51 CN. Trong thời gian đó, Thánh Phaolô lập ra ít nhất bốn cộng đoàn: Philippi, Thessalonica, Berea và Côrintô. Thánh Phaolô cũng lưu lại Côrintô 18 tháng (Cv 18:11, từ tháng Hai-Ba năm 50 tới tháng Chín năm 52 CN). Việc truyền giáo của Ngài tại Asia trong các năm 52-55 tập trung chính ở Êphêsô, nơi Ngài làm việc trong ba năm (Cv 20:31): Ngài giảng dạy trong hội đường ba tháng (Cv 19:8), tại trường của Tyrannô khoảng hai năm và có thể hơn một chút, tuy không được tường thuật chính xác (Cv 19:22). Nhà truyền giáo nào cũng biết rằng muốn chuyển giao đức tin cho ai, thì cần dành nhiều thì giờ với họ.

Cách thông đạt của Thánh Phaolô

Sự phong phú của Thánh Phaolô làm chúng ta thèm thuồng! Cẩn thận đọc các thư của Ngài cũng như Tông Đồ Công Vụ, ta hiểu rõ lý do của sự phong phú phi thường ấy. Ta đã thấy: Thánh Tông Đồ giống như chiếc bình bằng đất sét, dễ bể, dễ nứt rạn. Nhưng chiếc bình ấy là nơi cư ngụ của Chúa Thánh Thần, của quyền lực Thiên Chúa. Và Thánh Phaolô tìm mọi cách làm dễ dàng quyền lực ấy, làm dễ dàng công việc của Chúa Thánh Thần. Đó sẽ là điểm đầu tiên cho cuộc trình bầy của chúng ta. Thánh Phaolô hoàn toàn sống vì Phúc Âm và sống với Phúc Âm. Phúc âm được loan báo chủ yếu nhờ hai phương tiện:rao giảng và thực hành đặc sủng.

Mọi sự cho Phúc Âm và nhờ Phúc Âm

Theo Thánh Phaolô, điều kiện chính của hoạt động truyền giáo là lối sống nhất quán. Cuộc sống của nhà truyền giáo phải là một công bố Phúc Âm. Nó không được cản trở việc công bố này bất cứ cách nào. Thánh Tông Đồ phát biểu quan điểm này cách đặc biệt khi Ngài cho hay Ngài không muốn trở thành gánh nặng cho cộng đoàn mà Ngài tới thăm viếng và loan báo Phúc Âm, dù Ngài nhìn nhận rằng nhà rao giảng có quyền sống nhờ sự rao giảng của mình. Thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô, chương 9, trình bầy cho ta rõ suy nghĩ của Thánh Phaolô về điểm này. Dù có quyền hưởng hoa trái lao công của mình, thánh nhân cũng đã từ khước không hưởng đặc quyền ấy. Lý do chính là: Thánh Phaolô coi việc rao giảng Phúc Âm như nhiệm vụ được trao phó cho Ngài: “Khốn cho tôi nếu tôi không rao giảng Phúc Âm!” (1 Cor 9:16). Tiếp nhận sáng kiến rao giảng ấy không tùy thuộc ở Ngài. Phần thưởng của Ngài nằm ở chỗ được tự do loan báo Phúc Âm! Và để làm việc đó, Ngài ráng hết sức để trở thành mọi sự cho mọi người!

Cộng đoàn duy nhất được Ngài vui lòng tiếp nhận sự hỗ trợ về tài chánh là cộng đoàn Philippi. Khi Thánh Phaolô đang bị cầm tù, nghĩa là không thể làm việc được, cộng đoàn này đã cung cấp cho Ngài những thứ cần dùng. Các tù nhân thường chẳng được ăn uống gì khác, ngoài ‘của thăm nuôi’ từ gia đình hay bạn bè. Tù nhân Phaolô cũng vậy thôi.

Rao giảng

Thánh Phaolô là bậc thầy trong nghệ thuật rao giảng. Chỉ cần lướt qua các thư của Ngài, ta cũng thấy Ngài ‘xuất khẩu thành văn’, không cần phải chuẩn bị chi. Chắc chắn Ngài được Chúa Thánh Thần “linh hứng”, rất khác với lối thuyết giảng rỗng tuếch của các diễn giả ngụy biện thời ấy. Tuy nhiên, thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô 2:1-5 cho ta thấy cách xếp đặt nền tảng trong lời giảng của Ngài. Chắc chắn Thánh Phaolô không thích lối tu từ học rỗng tuếch chỉ biết vụ khoe khoang của thời ấy. Tuy nhiên, vốn xuất thân từ những trường nổi danh, hẳn Ngài cũng biết: bất cứ bài nói truyện nào, muốn có hiệu quả, đều cần phải áp dụng các luật căn bản của khoa hùng biện Hy Lạp. Ngài áp dụng nhận thức đó vào việc phục vụ Phúc Âm. Thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô, chương 2, cho ta một bài học có giá trị về điểm này, ta cần khảo sát kỹ. Bề ngoài xem ra như Ngài chỉ trích nghệ thuật ăn nói, mà bên trong, quả Ngài đã khai triển ra cả một nền thần học về rao giảng. Trước nhất, Ngài nhắc cho mọi người hay sứ mệnh của Ngài là rao giảng Chúa Giêsu như Đấng Được Xức Dầu, nhưng là Đấng Được Xức Dầu Chịu Đóng Đinh. Công bố cái chết của Chúa là điều chính yếu. Người chia sẻ bàn tiệc Chúa phải công bố cái chết của Người (1Cor 11:26), lời Chúa phải được công bố trong các hội đường (Cv 13:5). Ngài cho các thành phần Giáo Hội tại Rôma hay đức tin của họ đang nổi tiếng khắp thế giới (Rm 1:8). Cần phải nhấn mạnh tới việc trình bầy nơi công cộng. Không nhất thiết phải hiểu là công bố tại các công trường hay công thự. Vì điều ấy buộc Thánh Phaolô phải đảm nhiệm vai trò một diễn giả nơi công cộng. Tuy nhiên, việc công bố bao giờ cũng có tính công cộng: không thông đạt một thứ giáo thuyết kỳ bí cho một nhóm người được dẫn nhập bí mật, nhưng là thuật lại các biến cố cho bất cứ ai sẵn sàng lắng nghe. Không như các nhà hùng biện thời Ngài, Thánh Phaolô từ khước không dùng bất cứ điều gì chỉ có mục đích khoái tai người nghe, mà cản trở việc hiểu rõ Phúc Âm. Ngài không nhằm gây giật gân, quyến rũ thính giả. Việc công bố của Ngài nhằm loan báo mầu nhiệm Thánh Giá. Ngài chỉ biết một điều, đó là Chúa Kitô chịu đóng đinh. Nhận thức ấy là trọn bộ nội dung sứ điệp của Ngài. Ngài thực sự nhập thân thực tại ấy. Chúa Kitô chịu đóng đinh sống trong Ngài (Gl 2:20).

Ngài cho ta biết Ngài rao giảng ra sao: Ngài rao giảng trong “run sợ”, một điều hết sức ngạc nhiên vì các thư của Ngài cho thấy Ngài có một đức kiên cường rất sáng ngời. Thực ra, đây là kiểu nói đặc biệt trong Cựu Ước, thường được dùng để nói về một người đang giáp mặt với kẻ thù hay một cuộc tấn công sinh tử (Xh 15:16; Đnl 2:25; Giuđít 2:28; Tv 54:6; Is 19:16). Rao giảng là một cuộc chiến đấu. Sự yếu đuối của Ngài giữa người Côrintô không phải là chuyện thường tình. Nó là bối cảnh để quyền lực của Thiên Chúa tự mạc khải ra. Ta thấy điều ấy trong 1Cor 1:27-29 và trong 2Cor 12:9 (“ơn Ta đã đủ cho con”). Thái độ này thật trái ngược với thái độ tự phụ của những nhà ngụy biện xiết bao. Thánh Phaolô chắc chắn không phải là loại người bạn có thể gọi là diễn giả mua vui cho đám đông.

Bản chất đặc biệt trong nghệ thuật rao giảng của Ngài thấy rõ trong các câu 1 Cor 2: 4 và 5 trong đó Ngài chơi chữ khá tinh tế. Nhiều chữ được Thánh Phaolô dùng với nghĩa kép, khó lòng ta mới có thể dịch nguyên văn được. Ngài dùng các chữ có nghĩa trong từ vựng tôn giáo nhưng cũng có nghĩa kỹ thuật trong khoa hùng biện. Chúa Thánh Thần được Ngài trình bầy như Đấng thuyết phục các tâm hồn. Thuật ngữ ấy dành cho Chúa Thánh Thần sức mạnh thuyết phục. Người mới là Đấng “chứng minh” (demonstration, bản phổ thông: ostensione) (một từ chuyên môn trong khoa hùng biện), và kết quả của việc chứng minh này không phải chỉ là một chứng cớ, một xác tín, nhưng là chính đức tin. Sức mạnh của Chúa Thánh Thần đánh tan sự yếu đuối của Thánh Phaolô và sức mạnh chứng minh của Chúa Thánh Thần đánh tan sức mạnh thuyết phục của lời nói, vốn thuộc sự khôn ngoan của người đời.

Ngoài bối cảnh lịch sử phần nào xác định ra lối rao giảng của Thánh Phaolô, ta cũng có thể nhận diện được một vài yếu tố quan trọng đối với việc loan báo Phúc Âm. Sứ điệp phải đặt trọng tâm nơi mầu nhiệm Thánh Giá, nói cách khác, nơi ơn cứu độ. Phương tiện sử dụng phải phụ thuộc vào nội dung sứ điệp, hay tốt hơn, phải làm nổi bật sứ điệp ấy. Hoa trái của rao giảng phải là đức tin, chứ không phải là một hình thức thuyết phục. Nơi Thánh Phaolô, đức tin phải được biểu hiệu bằng đức vâng lời (xem Rm 1:18). Nó là lòng trung thành với con người và lời nói của Chúa Kitô. Đó mới chính là hoa trái việc làm của Chúa Thánh Thần. Người mới là diễn giả thực sự, đứng đàng sau con người của nhà truyền giáo, là người có nhiệm vụ phải hành động trong “run sợ”. Đồng thời, điều ấy có nghĩa: tình thế ở đây không có chi ổn định, nó là một trận chiến, nhưng cũng cần hiểu thêm: đây là công việc của Thiên Chúa. Nó diễn ra trước sự hiện diện của Thiên Chúa. Do đó, việc truyền giáo quả là một ‘nghề’ có tính thần học. Việc sắp xếp tinh tế trong đoạn văn vốn sử dụng được mọi phương tiện của khoa tu từ học này cho thấy nó không nghèo nàn về ngôn từ hay tính độc đáo. Trái lại, phương thế nào có thể chuyên chở được sứ điệp thì đều đã được Ngài sử dụng.

Đặc sủng và phép lạ

Không nên đánh giá quá thấp mà cũng không nên đánh giá quá cao vấn đề đặc sủng và phép lạ. Sách Tông Đồ Công Vụ cho ta thấy phép lạ không phải là nguyên nhân chính của việc rao giảng Phúc Âm. Đôi khi phép lạ đã không đóng góp tích cực chi vào việc rao giảng ấy nữa. Khi một đám đông trở lại, thì điều ấy chủ yếu không do phép lạ mà là do lời rao giảng. Cũng có hiện tượng trong đó phép lạ bị hiểu lầm và trở thành nguồn cho lầm lẫn. Ở đây, chỉ cần nhắc đến việc chữa lành cho một người bất toại ở Lystra trong Công Vụ 14. Thoạt đầu, dân thành Lystra nghĩ Thánh Phaolô và Banaba là các thần Zeus và Hernes! Ngay sau biến cố ấy, ta được tường thuật rằng Thánh Phaolô bị ném đá, sau khi công chúng bị một nhóm người Do Thái từ Icôniô và Antiốc tới xúi giục (Cv 14:19). Công Vụ 16:18 thuật lại việc giải thoát cô gái nô lệ khỏi qủy ám đã gây phẫn nộ ra sao nơi người chủ vốn hưởng lợi nhờ ‘tài’ bói toán của cô ta. Sau cùng trong Công Vụ 28, Thánh Phaolô bị rắn hổ mang cắn nhưng không chết. Tuy nhiên những người chứng kiến cảnh ấy đâu có trở lại mà chỉ ngó nhau ngạc nhiên như thể muốn nói Thánh Phaolô chắc phải là một vị thần!

Tuy nhiên cũng không nên đánh giá quá thấp các đặc sủng và phép lạ, coi chúng như không có hay hoàn toàn vô ích. Lịch sử rao giảng Phúc Âm đầy các ơn lạ của Chúa Thánh Thần, những ơn lạ đã cùng các phương tiện thông thường và ngoại thường khác đem nhiều tín hữu lại cho đức tin. Muốn rõ điều ấy, chỉ cần đọc đoạn nói về các đặc sủng trong 1Cor 12-14. Tuy nhiên, vẫn phải nhớ: chính lời tiên tri, lời linh hứng trong các buổi tụ tập cầu nguyện mới là nguyên nhân trực tiếp làm người chưa có đức tin trở lại.

Trong các Thư của mình, Thánh Phaolô nói rất ít tới các phép lạ ngoại trừ trong đoạn nói về các đặc sủng, trong 1Cor 12-14 và có lẽ cả trong 1Cor 2:4, trong đó, khi nhắc đến việc chứng minh bằng quyền lực Chúa Thánh Thần, có thể Ngài muốn ám chỉ tới phép lạ. Chỉ có Sách Tông Đồ Công Vụ mới chứng thực cho các phép lạ mà thôi. Ở đây ta phải nhận rằng dù đôi lúc bị người ta hiểu lầm, nhưng các phép lạ thường là nguồn làm nhiều người trở lại. Như việc chữa người bất toại ở Lydda và việc phục sinh Tabitha ở Jaffa (Cv 9:32-43), việc Thánh Phaolô và Sila được thả cách lạ lùng khỏi nhà tù (Cv 16:25-34) chẳng hạn. Công Vụ 14:3 còn đáng lưu ý hơn. Lúc ấy Thánh Phaolô và Banaba đang giảng đạo tại Icôniô, và sách Công Vụ thuật lại như sau: “Phaolô và Banaba ở lại một thời gian khá lâu, mạnh dạn vì dựa vào Chúa, là Đấng chứng nhận lời giảng về ân sủng của Người, khi cho tay các ông thực hiện những dấu lạ điềm thiêng”.

Kết luận

Thánh Phaolô từng được hiểu lầm là người sáng lập ra Kitô giáo chỉ vì tác động mạnh của Ngài trong công cuộc truyền giáo từ thuở ban đầu. Như thế quả không vô lý khi ta coi Ngài như tấm gương chói lọi của mọi nhà truyền giáo. Đặc điểm chính yếu ta nên noi gương Ngài chắc chắn phải là sự gần gũi của Ngài với Chúa Kitô: “điều đáng kể là phải đặt Chúa Giêsu Kitô làm tâm điểm đời ta, để bản sắc ta chủ yếu được đánh dấu bằng cuộc gặp gỡ, bằng cuộc hiệp thông với Chúa Kitô và với Lời Người” (Đức Bênêđíctô XVI, buổi triều yết ngày 25 tháng Mười năm 2006).

Đặc điểm thứ hai là quan điểm truyền giáo của Ngài. Ngài coi nó như công việc của Chúa Thánh Thần cộng với ý thức về sự nghèo nàn của bản thân mình. Nhà tông đồ phải là một với Chúa Kitô, nhưng phải là Chúa Kitô trên Thánh Giá. Sức mạnh của nhà tông đồ phải là sự yếu đuối của mình, vì qua sự yếu đuối ấy, Chúa Thánh Thần mới biểu dương được hết mọi quyền lực của Người. Việc mở lòng ra với Chúa Thánh Thần này phải là điều kiện cho bất cứ hoạt động tông đồ có kết quả nào.

Đặc điểm quan trọng thứ ba là quan niệm của Thánh Phaolô về tính phổ quát của ơn cứu rỗi. Ngài là người của phổ quát tính. Trong một thế giới đầy chia rẽ và phân hóa giữa các dân tộc và các nền văn hóa, Ngài đã hiểu ra rằng sứ điệp của Chúa Kitô là sứ điệp dành cho mọi người, bất kể họ thuộc nền văn hóa hay tôn giáo nào, quốc tịch hay hoàn cảnh xã hội nào. Ngài hiểu rõ: “Thiên Chúa là Thiên Chúa của mọi người” (Bênêđíctô XVI, buổi triều yết chung ngày 25 tháng Mười năm 2006).

Cuối cùng, tính trung tâm của Giáo Hội, Nhiệm Thể Chúa Kitô, chắc chắn phải là bài học sau hết ta rút được từ gương sáng của Ngài. Thánh Phaolô luôn nghĩ rằng sứ mạng truyền giáo của Ngài phải được thực hiện trong lòng Giáo Hội và qua Giáo Hội. Truyền giáo là xây dựng Nhiệm Thể Chúa Kitô. Điều ấy có nghĩa: Ngài không bao giờ tưởng tượng được việc rao giảng mà lại không do Giáo Hội sai đi. Dù khi phải gặp cho bằng được Thánh Phêrô để chắc mẩm là mình không rao giảng vô ích, hay khi yêu cầu cộng đoàn ở Rôma hỗ trợ, Thánh Phaolô đều biết rằng công việc truyền giáo luôn phải là hoa trái do mối liên kết sống động với Giáo Hội đem lại.

Phụ lục

Thánh Phaolô Tông Đồ, trong giáo huấn của Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI

Từ lúc được bầu làm giáo hoàng cho đến nay, Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI thường hay nhắc đến khuôn mặt Thánh Phaolô, Tông Đồ Mọi Dân Tộc. Ngay từ ngày 25 tháng Tư năm 2005, Đức Thánh Cha đã đi thăm mộ Thánh Phaolô, nơi đó, Ngài đã nói trong bài giảng như sau: “Tôi đến đây để làm sống lại trong đức tin “ơn phúc tông đồ” này, vì, như lời Thánh Tông Đồ Dân Ngoại từng nói, Thiên Chúa đã ủy thác cho tôi “nỗi lo lắng đối với mọi Giáo Hội”. Thánh Tông Đồ chủ yếu nổi tiếng là người rao giảng Phúc Âm cho mọi dân tộc. Nếu nhiệm vụ của Giáo Hội là truyền giáo, thì người kế nhiệm Thánh Phêrô đã tới đây “có thể nói, trong một cuộc hành hương tìm về cội rễ của việc truyền giáo ấy” (Thăm Vương Cung Thánh Đường Thánh Phaolô, ngày 25 tháng Tư năm 2005).

Đức Giáo Hoàng nói về Thánh Phaolô trong ngày lễ kính hai thánh Phêrô và Phaolô và trong lễ bế mạc Tuần Lễ Cầu Nguyện cho Sự Hiệp Nhất các Kitô Hữu hàng năm. Ngài cũng nói đầy đủ về con người và nền thần học của Thánh Phaolô vào các buổi triều yết chung các ngày Thứ Tư hàng tuần và khi loan báo Năm Thánh Phaolô, Ngài trình bầy Thánh Phaolô như người để ta bắt chước.

Khi đề cập tới con người của Thánh Phaolô, Đức Giáo Hoàng nhấn mạnh đến bản chất triệt để của cuộc gặp gỡ giữa thánh nhân và Chúa Kitô và sự mạc khải thánh nhân tiếp nhận được trên đường tới Đamát, coi chúng như nguồn thần học của Thánh Phaolô. “Ngài hiểu ngay tức khắc điều Ngài sẽ diễn tả sau này trong các trước tác của mình là: Giáo Hội hợp thành một cơ thể duy nhất với Chúa Kitô là đầu. Và điều này nữa: từ một người bách hại các Kitô hữu, Ngài đã trở thành Tông Đồ Dân Ngoại” (Kinh Chiều tại Nhà Thờ Thánh Phaolô ở Rôma, 25 tháng Giêng năm 2006).

Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI nhấn mạnh tới việc Thánh Phaolô ý thức mình được Thiên Chúa chọn và sai đi. Đối với Thánh Phaolô, ơn Chúa gọi này, ơn Chúa tỏ bầy lòng nhân hậu này là lý do để Ngài đích thân tham dự việc truyền giáo. Việc tự hiến thân là nguyên nhân chính đem lại hoa trái cho việc tông đồ của Ngài (Kinh Chiều, 28 tháng Sáu năm 2007). Trong buổi triều yết ngày 25 tháng Mười năm 2006, Đức Giáo Hoàng cho rằng cuộc sống Thánh Phaolô được đánh dấu bằng tính trung tâm nơi con người Chúa Kitô và tính phổ quát nơi hoạt động tông đồ của thánh nhân. Điều giúp thánh nhân vượt qua được các chặng đường truyền giáo khó khăn chính là tình yêu của Chúa Kitô dành cho Ngài và tình yêu của Ngài dành cho Chúa Kitô (2Cor 5:14-15). Như thế, phúc tử đạo chỉ là hậu quả luận lý, là biểu thức tối hậu của tình yêu hoàn toàn, một tình yêu dẫn thánh nhân tới chỗ tự đồng hóa mình với Thầy Chí Thánh, cả trong sự chết.

Đối với Đức Giáo Hoàng, sứ điệp của Thánh Phaolô có tính quy Kitô rõ rệt (Buổi triều yết chung ngày 8 tháng 11), là công việc của Chúa Thánh Thần (15 tháng 11), là Giáo hội hiện diện trong tâm hồn Ngài (Buổi triều yết chung ngày 22 tháng Mười Một năm 2006).

Chúa Kitô công chính hóa con người “bằng lòng nhân từ của Thiên Chúa”, qua việc đi vào hiệp thông sâu sắc với con người, tha thứ mọi tội lỗi của họ. Đó là cảm nghiệm căn bản trong cuộc trở lại của Thánh Tông Đồ. Con người nên công chính nhờ đức tin. Khía cạnh thứ hai cho thấy khía cạnh quy Kitô này chính là bản sắc Kitô hữu: “Bản sắc Kitô hữu này được tạo thành bởi hai yếu tố: hạn chế không tự đi tìm chính mình; thay vào đó phải tiếp nhận mình từ Chúa Kitô và cùng với Chúa Kitô, tự hiến mình đi, nhờ thế tự mình tham gia vào đời sống của chính Chúa Kitô đến độ tự đồng hóa mình với Người và biết chia sẻ cả sự chết lẫn sự sống của Ngài” (Buổi triều yết ngày 8 tháng Mười Một).

Cuộc sống của Thánh Tông Đồ trở thành một thể hiện cuộc sống của Chúa Kitô. Việc này xẩy ra trong chúng ta qua sự sống Chúa Thánh Thần, sự sống được Thánh Phaolô gọi là Thần Khí Chúa Kitô. Thánh Phaolô phân tích việc làm của Chúa Thánh Thần trong cuộc đời Kitô hữu như sau: Người làm việc trong hiện thể và hoạt thể của họ (Buổi triều yết 15 tháng Mười Một năm 2006). Đối với Đức Giáo Hoàng, tư cách con cái Thiên Chúa, vốn là hoa trái sự hiện diện của Chúa Thánh Thần nơi Kitô hữu đã rửa tội, là ơn phúc đầu tiên và là ơn phúc chính của Chúa Thánh Thần, một ơn giúp Kitô hữu có thể gọi Thiên Chúa là “Lạy phụ thân, lạy cha của con”. Sự hiện diện của tình yêu Thiên Chúa trong ta này là lời hứa hẹn cho vinh quang mai hậu.

Giáo Hội là chương cuối trong suy niệm của Đức Giáo Hoàng về Thánh Phaolô, là người “đã trở lại với Chúa Kitô và Giáo Hội của Người” (Buổi triều yết chung ngày 22 tháng Mười Một năm 2006). Giáo Hội tìm thấy mình một cách đúng đắn trong cuộc đời của Thánh Tông Đồ. Đối với Ngài, các giáo hội vừa là nguồn vui vừa là nguồn sầu khổ. Đối với các giáo hội, Ngài vừa là cha vừa là mẹ. Nhiệm Thể Chúa Kitô được tiếp nhận trong Phép Thánh Thể (1Cor 10:17). Lời kêu gọi hiệp nhất và bác ái của Thánh Phaolô là kết quả tức khắc của quan niệm thần học nơi Ngài. Giáo Hội là nơi hiệp thông với Thiên Chúa và với nhau, đó là cộng đoàn những người kêu danh Chúa Giêsu Kitô.

Các suy niệm của Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI về con người Thánh Phaolô quả là một bản tóm lược giáo huấn của Ngài. Đức Thánh Cha đặt ta diện đối diện với một soạn giả mà có lần chính Thánh Phêrô cũng cho là khó hiểu. Các suy niệm này là phương pháp tuyệt hảo để ta phân tích các thư của Thánh Phaolô

____________________________________________________________

(*) Nhiều tác giả hoài nghi điểm này vì nếu Thánh Phaolô học tại Giêrusalem vào lúc đó, hẳn bản thân Ngài phải biết hay nghe nói về Chúa Giêsu. Thực tế, không thấy Ngài để lộ cái biết ấy. Xem bài “Vài nét sử học về cuộc đời Thánh Phaolô” (Vietcatholic các ngày 5 và 6 tháng 9 năm 2008)

Vũ Văn An

Trở về trang chủ

Thế Giới và Thời Đại của Thánh Phaolô