Cuộc tông du Đất Thánh

Nhất định là can đảm

Theo tin Zenit ngày 4 tháng Năm, Linh Mục Federico Lombardi, Dòng Tên, phát ngôn viên của Tòa Thánh, đã gọi cuộc hành hương sắp đến của Đức GH Bênêđíctô XVI tới Đất Thánh “nhất định là can đảm” vì vùng này đang kinh qua nhiều căng thẳng hơn bình thường sau cuộc tranh chấp đẫm máu hồi tháng Giêng tại Gaza. Trong cuộc họp báo vào ngày hôm nay, Cha Lombardi cho rằng cuộc tông du này là cuộc tông du phức tạp nhất trong 12 cuộc tông du quốc tế của Đức Bênêđíctô XVI từ trước đến nay.

Vị phát ngôn viên này lặp lại lời khẳng định được chính Đức Thánh Cha phát biểu vào ngày Chúa Nhật rằng cuộc hành hương này sẽ giúp ngài “củng cố và khuyến khích các Kitô hữu của Đất Thánh đang ngày đêm phải đương đầu với nhiều nỗi khó khăn”.

Theo cha Lombardi, tình hình chính trị của vùng này nay khá bấp bênh, vì cả Do Thái lẫn Hoa Kỳ đều mới vừa có tân chính phủ, sự chia rẽ giữa người Palestine khiến cho các cuộc bầu cử phải hoãn lại và các căng thẳng do Iran đang tạo ra.

Cha cho hay: “Trong một khung cảnh gồm nhiều tình thế đang biến động cũng như đang căng thẳng, cuộc tông du của Đức Giáo Hoàng xuất hiện như một nghĩa cử đầy hy vọng và tin tưởng, nhằm đóng góp phần nào cho hòa bình và hoà giải. Đối với tôi, rõ ràng nó là một nghĩa cử nhất định can đảm và là một chứng tá tươi đẹp cho cam kết đem lại hoà bình và hoà giải trong các tình thế khó khăn”.

Cha Lombardi cũng nhắc lại rằng nhiều người cho rằng cuộc tranh chấp tại Gaza vào cuối năm 2008 đầu năm 2009 sẽ buộc Đức Bênêđíctô phải hủy bỏ chuyến tông du. Nhưng ngài bảo: Đức Thánh Cha vẫn muốn thực hiện chuyến tông du ấy như một vận động cho hòa bình. Ý nguyện của Đức Giáo Hoàng đã tạo nên ngữ cảnh cho lời kêu gọi vào hôm Chúa Nhật, bằng tiếng Anh, trong buổi đọc kinh Lạy Nữ Vương Thiên Đàng (Regina Coeli) với quần chúng tại Công Trường Nhà Thờ Thánh Phêrô: “Thứ Sáu này cha sẽ lên đường đi hành hương Đất Thánh, nơi nhiều người đầu tiên đã được nghe tiếng nói của Đấng Chăn Chiên Lành. Cha xin toàn thể anh chị em cùng cha cầu nguyện cho những người đau khổ của vùng đó. Một cách đặc biệt, cha xin anh chị em nhớ đến dân tộc Palestine, là những người từng chịu rất nhiều khốn khó và đau thương lớn lao. Xin Chúa chúc lành cho họ và tất cả những ai sống tại Đất Thánh được ơn phúc hợp nhất và bình an”.

Nhận định của tờ Irish Times

Ngày 4 tháng Năm vừa qua, tờ Irish Times có một bài của Mark Weiss nói về cuộc tông du Đất Thánh của Đức Giáo Hoàng, mà ông mô tả là để thăng tiến các liên hệ liên tôn vì các liên hệ đang căng thẳng giữa Vatican với người Do Thái Giáo lẫn Hồi Giáo cần được cải thiện.

Bài báo này cho hay: sau trạm dừng chân đầu tiên ở Gio-đăng (từ Thứ Sáu), Đức Thánh Cha sẽ bay tới Do Thái vào ngày Thứ Hai và sẽ ở lại đó 5 ngày, đi thăm Giêrusalem, Nadarét, Bê-lem và West Bank. Cuộc tông du lần này cần thiết để khích lệ cộng đồng Kitô Giáo tại đây, một cộng đồng đang nhỏ dần chỉ còn chừng 170,000 người. Pierbattista Pizzaballa, vị đại diện Vatican trông coi các cơ sở thánh, cho hay: cuộc hành hương này nhằm nâng cao tinh thần cho cộng đồng thiểu số: “Cuộc thăm viếng này trước hết và đầu hết nhằm khích lệ các Kitô hữu tại Đất Thánh chịu ở lại”. Tình hình càng đặc biệt nghiêm trọng hơn tại West Bank, nơi mà đa số các thành viên có học và giầu có của cộng đồng Kitô Giáo đã bỏ ra đi, để cả Bêlem lại cho đa số Hồi Giáo đông đảo ở đấy.

Đức Giáo Hoàng quyết định không tới Gaza, nơi chỉ có khoảng 2,500 Kitô hữu sinh sống giữa khối 1.5 triệu người Hồi Giáo. Hai trăm người Công Giáo từ giải đất này sẽ đến Bêlem tham dự Thánh Lễ hôm Thứ Tư tới tại Công Trường Máng Cỏ, do Đức Giáo Hoàng cử hành.

Cuộc viếng thăm này cũng được kỹ nghệ du lịch Do Thái coi là cơ hội để rũ bỏ hình ảnh tiêu cực mà người ta vốn có về xứ sở họ tiếp theo sau cuộc chiến gần đây tại Gaza. Họ hy vọng hơn 15,000 khách hành hương sẽ tháp tùng Đức Giáo Hoàng trong chuyến đi này. Ngoài ra, giới chức Do Thái còn ước lượng sẽ có khoảng 200,000 du khách Kitô hữu khác tiếp tục tới Do Thái vào những ngày còn lại trong năm. Người ta cũng hy vọng khoảng 50,000 người thờ phượng sẽ tham dự Thánh Lễ sáng Thứ Năm trên Mount Precipice bên ngoài Nadarét, vốn là địa điểm trong Thánh Kinh nơi đám đông Do Thái giận dữ toan tính liệng Chúa Giêsu xuống vực thẳm.

Con số khách hành hương cùng đi với Đức GH Bênêđíctô ít hơn nhiều so với con số 47,000 người từng đến với Đức Gioan Phaolô II lúc ngài tới đó năm 2000. Sự lạc quan do cuộc hành hương thiên niên kỷ đem lại đã mau chóng tan biến với việc bùng nổ cuộc nổi dậy lần thứ hai sau đó mấy tháng của người Palestine.

Vị giáo hoàng thăm Đất Thánh đầu tiên là Đức Phaolô VI vào năm 1964, trước khi Vatican thừa nhận nhà nước Do Thái. Các liên hệ ngoại giao đầy đủ đã được thiết lập vào năm 1993, nhưng dị biệt vẫn tồn tại trong các vấn đề như quyền sở hữu tài sản của Giáo Hội tại Đất Thánh và giấy phép du hành cho hàng giáo sĩ Palestine tại West Bank.

Cuộc thăm viếng vào tuần tới xẩy ra sau hai biến cố gần đây vốn gây ‘cọ sát’ cho các liên hệ Công Giáo và Do Thái. Các nhóm Do Thái và Do Thái Giáo từng chỉ trích các động thái nhằm phong chân phước cho Đức GH Piô XII, bị một số người trong bọn họ cho là đã không làm đủ để cứu người Do Thái trong Thế Chiến Hai.

Đức GH Bênêđíctô sẽ đặt một vòng hoa tại viện bảo tàng Diệt Chủng Yad Vashem ở Giêrusalem, nhưng sẽ không vào bên trong, tránh không xem hình trưng bày có ghi chú rằng Đức Piô không chịu phản kháng chống lại việc Diệt Chủng của Quốc Xã và đã chỉ duy trì một thái độ trung lập.

Các liên hệ còn bị căng thẳng thêm do việc Vatican tha vạ tuyệt thông mới đây cho Giám Mục Richard Williamson, người Anh, từng bác bỏ không có việc 6 triệu người Do Thái bị thảm sát trong biến cố Diệt Chủng. Giáo Hội sau đó đã giải thích, cho rằng Đức GH không biết gì tới quan điểm của Giám Mục Williamson khi tha vạ tuyệt thông cho vị này, và Toà Thánh đã bác bỏ lời xin lỗi của ông ta.

Oded Ben-Hur, người từng là đại sứ Do Thái tại Vatican giữa các năm 2004 và 2008, nói với tờ Irish Times rằng các liên hệ song phương nay đã đủ mạnh để có thể đương đầu với những bất đồng kiểu vụ tranh cãi về việc phong chân phước và vụ tha vạ tuyệt thông cho Williamson. Ông Ben-Hur cũng tiên đoán rằng các liên hệ giữa Do Thái và Vatican sẽ được lên cấp trong tương lai gần, mà cuộc tông du lần này của Đức GH sẽ là một đóng góp lớn. Ông đặt câu hỏi: “Còn gì tốt đẹp hơn cuộc thăm viếng của vị đứng đầu Giáo Hội tới Đất Thánh để củng cố các liên hệ song phương?”

Tuần trước, tổ chức “Huynh Đệ Hồi Giáo” tại Gio-đăng yêu cầu Đức GH xin lỗi về các nhận định của ngài vào tháng Chín 2006 về Tiên Tri Muhammad, những nhận định bị nhiều người Hồi Giáo coi là nhục mạ. Đức GH từng tuyên bố rằng ngài “hối tiếc sâu xa” trước phản ứng đối với bài diễn văn của ngài trong đó, ngài trích dẫn một bản văn trung cổ coi một số giáo huấn của Muhammad như là “xấu xa và bất nhân”. Dựa vào khả thể các nhóm Hồi Giáo cực đoan có thể tấn công, Sở An Ninh Do Thái (tên cũ là Shin Bet) phải lên tiếng khuyến cáo Đức GH không nên du hành bằng giáo hoàng xa khi tới Nadarét, vì sợ chiếc xe không tránh được cuộc tấn công của khủng bố.

Chú tâm tới hợp tác

Sam Greenberg ngày 4 tháng Năm thì thuật lại cuộc họp báo của Đức Cha Antonio Franco, sứ thần Tòa Thánh tại Do Thái, nói về cuộc tông du. Theo Greenberg, Đức GH Bênêđíctô sẽ cố gắng tránh các vấn đề gây tranh luận và chỉ chú tâm tới việc hợp tác liên tôn. Trong cuộc họp báo vào hôm Thứ Hai do Mishkenot Sha’ananim Israel Newsmaker Forum và Hội Đồng Phối Trí Liên Tôn tại Israel tổ chức, Đức Cha Franco nói rằng: “Mục tiêu của Đức Thánh Cha là tới để cầu nguyện; cầu nguyện cho hòa bình, cầu nguyện cho hợp nhất”. Đức Cha cũng cho hay: cuộc hành hương của Đức GH tới Do Thái, bắt đầu vào ngày 11 tháng Năm, sẽ không nhắc chi tới những tranh chấp như việc tái lập lại lời cầu xin cho người Do Thái Giáo trở lại, vai trò của Giáo Hội trong Thế Chiến Hai, hay mối liên hệ của Giáo Hội với Giám Mục Richard Williamson, người bác bỏ Nạn Diệt Chủng. “Tất cả các vấn đề ấy đã được chôn vùi và giải quyết rồi. Đức Giáo Hoàng không tới đây để thảo luận các vấn đề, để nói hay để cãi cọ”.

Thay vào đó, ngài sẽ chú tâm tới các liên hệ liên tín ngưỡng, tham dự cuộc gặp gỡ lần đầu với các nhóm và các nhà hoạt động cho đối thoại liên tôn. Đức Cha Franco cho hay: “Đó là các công trình luôn cần được khuyến khích, hỗ trợ và trân qúy bằng đủ mọi cách, vì chúng thực sự cực kỳ quan trọng”.

Giống nhiều cuộc tông du trước đây, Đức GH sẽ gặp gỡ các nhà lãnh đạo tôn giáo cũng như thủ tướng Binyamin Netanyahu, tổng thống Shimon Peres và chủ tịch Palestine, Ông Mahmoud Abbas. Song song với những gặp gỡ ấy, Đức GH sẽ chủ trì ba Thánh Lễ ngoài trời: một ở Giêrusalem, hai thánh lễ kia tại Bêlem và Nadarét. Đức Cha Franco nói thêm: “Ngài tới đây như một khách hành hương, nên điều ấy nhắc ta nhớ tới toàn bộ ý nghĩa đặc thù và độc đáo cũng như tầm quan trọng và ý nghĩa của Đất Thánh”.

Tuy đây là cuộc thăm viếng có tính mục vụ, chứ không có tính chính trị, nhưng Đức GH cũng quan tâm và cố gắng góp phần giải quyết cuộc tranh chấp giữa Palestine và Do Thái và cải thiện thân phận các người Công Giáo đang sống tại Do Thái và các lãnh thổ trong vùng. Và mặc dù sứ điệp chính trong bài diễn văn của Đức GH chưa được tiết lộ, song Đức Cha Franco ‘đoán’ rằng có lẽ nó sẽ đề cập tới thực tại của chúng ta tại Đất Thánh, tới các khó khăn, các niềm hy vọng, các nỗi thất vọng của chúng ta, và cố gắng đem lại một sứ điệp hy vọng.

Nhận định từ Nam Hàn

Yehonathan Tommer, trên tờ điện tử OhMyNews của Nam Hàn ngày 5 tháng Năm, thì cho rằng cuộc tông du của Đức Bênêđíctô sẽ tán dương khát vọng hòa bình và thanh bình tại Đất Thánh. Theo Tommer, cuộc tông du này khiến nhiều người hy vọng rằng biết đâu các nhà lãnh đạo tôn giáo lại không thành công ở ngay chỗ các đồng nghiệp thế tục của họ liên tiếp thất bại.

Thực vậy, cuộc tranh chấp Do Thái và Palestine không phải là một cuộc tranh luận thần học giữa Hồi Giáo và Do Thái Giáo trên mảnh đất rắc rối nơi các Kitô hữu và Kitô Giáo nói chung bị coi là những tay chơi bên lề. Ấy thế nhưng nó thường mang sắc thái bóng gió khi các giải pháp thực tiễn nhằm giảng hòa các khát vọng quốc gia trái ngược nhau bất đồng với các cấm kỵ thần thánh và lịch sử thường được các lãnh tụ Palestine và Do Thái trưng dẫn khác nhau để biện minh cho các mục tiêu không thỏa hiệp được của họ.

Các hy vọng và mong chờ nơi cuộc hành hương này đã được đồng thanh nói ra bởi một nhóm tư tưởng gia Do Thái, Hồi Giáo và Kitô Giáo tại một cuộc hội học vào tuần trước do Hội Đồng Phối Trí Liên Tôn tại Do Thái (ICCI) tổ chức tại Trung Tâm Văn Hóa Thánh Mẫu ở Giêrusalem.

Đối thoại liên tín ngưỡng phải tiếp tục

Các nhà tư tưởng trên nhất trí về nhu cầu phải tiếp tục cuộc đối thoại liên tín ngưỡng và xây dựng các nền tảng quần chúng cho sự hiểu biết và hợp tác văn hóa giữa các nhóm sắc tộc và tôn giáo của xứ sở. Nhưng họ không nhất trí trong hoài mong của họ là làm sao cuộc hành hương kéo dài năm ngày của Đức GH tại Đất Thánh, những lời cầu nguyện và những cuộc gặp gỡ của ngài với các nhà lãnh đạo chính trị và tôn giáo ở Gio-đăng, ở Do Thái và ở các lãnh thổ Palestine có thể khởi diễn được ‘các ý tưởng sáng tạo’ lạ lùng vốn vuột khỏi tầm với của các chính khách thế tục trong cố gắng giải quyết cuộc tranh chấp Do Thái và Palestine của họ.

Đức GH Bênêđíctô XVI sẽ là vị giáo hoàng thứ ba trong suốt lịch sử Đất Thánh tới đây hành hương. Đức Cha Antonio Franco, Sứ Thần Tòa Thánh tại Do Thái nói rằng: “Ngài chủ yếu tới đây như một khách hành hương để cầu nguyện cho hoà bình và hợp nhất, vào thời điểm chúng ta đang phải đương đầu với nhiều khó khăn và phải đưa ra giải pháp cho các vấn đề của chúng ta. Chúng ta phải chờ mong cái ngày chúng ta có thể sống hòa bình và an ổn tại khu vực này, mà không sợ nhu cầu phải bảo vệ và phòng vệ chính mình”.

Đức Cha Franco đề cập tới sứ điệp hợp nhất mà Đức GH sẽ đem đến: “hợp nhất giữa người Kitô Hữu với nhau và giữa người Kitô Giáo, Hồi Giáo và Do Thái Giáo trong một tinh thần chấp nhận và hợp tác trong tư cách thành viên của đại gia đình nhân loại để mọi người cảm nhận được là mình đang ở trong quê hương mình”. Ngài cũng cho biết: cuộc viếng thăm này được Do Thái tổ chức rất cẩn trọng, hoàn toàn thỏa mãn các ước vọng và ý thích của Vatican. Đối với ngài, nó sẽ “tăng cường các cố gắng hằng ngày nhằm hiểu biết và hợp tác tốt hơn giữa các dân tộc trong vùng và tạo ra được các điều kiện thuận lợi cho hòa bình trong đó các tranh chấp khác có thể được giải quyết”.

Chương trình hành hương

Đức GH Bênêđíctô XVI sẽ tới Do Thái vào ngày 11 tháng Năm và đáp trực thăng từ phi trường quốc tế Ben Gurion để tới Giêrusalem, nơi ngài sẽ được chào đón bởi Thị Trưởng Giêrusalem, Ông Nir Barkat. Ngài sẽ tới thăm Tổng Thống Do Thái Shimon Peres tại Dinh Tổng Thống, sau đó tới tham dự nghi thức đặt vòng hoa tại Yad-Va-Shem để tưởng niệm các nạn nhân của Nạn Diệt Chủng.

Trong bốn ngày kế tiếp, Đức GH sẽ nói truyện với hàng ngàn khách hành hương tham dự các Thánh Lễ đại trào tại Giêrusalem; tại Bêlem, nơi ngài cũng sẽ gặp Chủ Tịch Palestine, Ông Mahmoud Abbas; và tại Nadarét, trên Đồi Vực Thẳm (Mount of the Precipice), nơi ngài sẽ gặp Thủ Tướng Do Thái là Benjamin Netanyahu. Ngài sẽ gặp Giáo trưởng Hồi Giáo của Giêrusalem ở Đền Haram e Sharif, Đại Giáo Trưởng toàn Do Thái và các nhà lãnh đạo địa phương thuộc các hệ phái La Tinh, Hy lạp, Chính Thống và nhiều hệ phái Kitô Giáo khác. Ngài cũng sẽ thăm Bức Tường Phía Tây và Nhà Thờ Mộ Thánh và tham dự một buổi gặp gỡ liên tín ngưỡng tại Khách Sạn Đức Bà đối diện với Tường Cổ Thành của Giêrusalem trước khi trở lại Rôma vào ngày 15 tháng Năm.

Từ ban công nhìn xuống Công Trường Nhà Thờ Thánh Phêrô, trong buổi chúc lành truyền thống vào ngày Chúa Nhật vừa qua, Đức GH nói rằng: “Do Thái là mảnh đất Chúa chúng ta sinh ra, chịu chết và sống lại, một nơi thánh đối với ba tôn giáo độc thần, từng chịu đựng bạo lực và bất công suốt 60 năm qua. Điều ấy đã và đang tạo ra một bầu khí thiếu vắng đức tin, bấp bênh và sợ hãi dẫn tới tranh chấp giữa lân bang hàng xóm với nhau và giữa anh em với nhau”. Đức Thánh Cha khuyên nhủ các Kitô hữu khắp thế giới “cùng cầu nguyện với ngài cho hạnh phúc của mọi cư dân tại Đất Thánh và toàn vùng để họ được hồng ân hoà giải và hòa bình”.

Thăm viếng mục vụ để củng cố các cộng đồng Kitô hữu

Đức Thượng Phụ Latinh, Fouad Twal, trong một cuộc phỏng vấn gần đây, được đăng tải trên một trang mạng ở Giêrusalem vào tháng rồi, phát biểu như sau: Cuộc hành hương của Đức GH sẽ là “một cuộc thăm viếng mục vụ hết sức quân bình với một tầm nhìn hoàn cầu, đề cập tới các thực tại chính trị, xã hội, nhân bản và tôn giáo của một dân tộc rất nhạy cảm trong một vùng đất đầy khó khăn, những thực tại vốn phát sinh từ sau cuộc chiến tại Gaza”.

Mặc dù cuộc tông du này có chiều kích chính trị và theo Đức Thượng Phụ Twal, “Vatican càng xích gần lại Do Thái, thì càng có khả năng vận dụng được tình thân hữu của mình mà phục vụ tốt hơn cho hoà bình và công lý, cũng như can thiệp cho lợi ích của mọi người Do Thái Giáo, Hồi Giáo và Kitô Giáo tại Đất Thánh”. Tuy nhiên, quan tâm hàng đầu của Đức Giáo Hoàng là khích lệ và củng cố các cộng đồng Kitô hữu địa phương chịu ở lại, dù hiện nay, họ đang gặp nhiều đau thương, nhất là các cộng đồng tại Đông Giêrusalem, tại Bêlem và tại các lãnh thổ Palestine, nơi con số các Kitô hữu mỗi ngày mỗi giảm đi trông thấy do nhiều thực tại khó khăn tại chỗ. (Tại Do Thái, con số những người này hiện gia tăng từ 34,000 tới 180,000 theo con số thống kê chính thức, do lượng di dân tràn vào từ Liên Xô cũ và sự có mặt của khá nhiều công nhân khách Kitô hữu).

Tại Gio-đăng, Đức GH Bênêđíctô XVI sẽ nhấn mạnh tới ý nguyện của ngài muốn cổ vũ thiện chí giữa Giáo Hội và thế giới Hồi Giáo, và tại Do Thái, ngài sẽ nhấn mạnh tới các liên hệ tốt đẹp giữa Giáo Hội và Dân Tộc Do Thái, và tới việc mưu tìm hòa bình giữa Do Thái, Palestine và các chính phủ Ả Rập lân cận.

Giáo sĩ David Rosen, Chủ Tịch Ủy Ban Do Thái Quốc Tế về Tham Khảo Liên Tôn, người từng gặp Đức GH nhiều lần, nhận định rằng: là một nhà trí thức ấm áp nhưng chủ yếu hướng nội, ngài vẫn sẽ quyết tâm tiếp tục công trình đã được vị tiền nhiệm có sức lôi cuốn quần chúng là Đức GH Gioan Phaolô II khởi xướng.

Đức Bênêđíctô XVI không có nhiều kinh nghiệm ngoại giao và biết khá ít về nghệ thuật truyền thông hiện đại, nhưng những điều ấy sẽ thay đổi. Trong khi ấy, chúng giải thích được phần nào cách xử lý các vấn đề tế nhị gần đây chung quanh tấm hình có ghi chú về Đức Piô XII tại Yad Va Shem, việc Do Thái yêu cầu Vatican cho mở văn khố mật cũng như việc tha vạ tuyệt thông cho giám mục Williamson. Các vấn đề này vốn gây bất mãn cho thế giới Do Thái, nhưng theo giáo sĩ Rosen, đã được giải quyết êm thắm trong các ngày qua, và hiện còn có thể góp phần tích cực vào việc tái tập trung các cố gắng liên tục nhằm cải thiện các mối liên hệ giữa Vatican và Do Thái.

Nối tay hoàn cầu, hòa giải khu vực

Trong một bản tuyên bố gần đây, Linh Mục Federico Lombardi, phát ngôn viên của Tòa Thánh, viết rằng: cuộc hành hương tới Trung Đông của Đức GH đưa ngài vào một hành trình sẽ “thách đố và kích thích một trong các ước nguyện lớn nhất kể từ khi ngài đảm nhiệm chức vụ. Chúng ta biết tình hình chính trị tại vùng này hoàn toàn bất định ra sao và viễn ảnh hòa bình mỏng manh như thế nào. Nhưng Đức GH vẫn sẽ tới đó một cách can đảm, duy với đức tin, để nói về hòa bình”.

Linh mục William Shomali, Giám đốc chủng việc Latinh ở Beit Jalla gần Bêlem, thì cho hay: cuộc thăm viếng Đất Thánh của Đức GH phải làm sao đem các bên tới chỗ “từ bỏ não trạng nạn nhân của mình mà biết thừa nhận các đau khổ của ‘người khác’, bất kể đó là Do Thái, Palestine hay Armenia, và tới chỗ biết xin tha thứ bằng cách nhìn nhận phần xấu xa tội lỗi của mình… Hòa giải phá bỏ mọi bức tường, ngay cả những bức tường vô hình nhất như sợ sệt, kỳ thị, hận thù và trả đũa”. Ngài cũng cần đem đến lời khích lệ đối với các cư dân Kitô giáo gốc Palestine hiện đang giảm số rất nhanh, để họ tiếp tục làm chứng nhân cho Chúa Giêsu.

Munib Younan, hiện đứng đầu Giáo Hội Tin Lành Luthêrô ở Gio-đăng và Đất Thánh, nhận định rằng: Muốn duy trì được ơn gọi tông đồ của mình, Giáo Hội phải lên tiếng về hàng loạt các vấn đề nhân quyền chống lại chủ nghĩa bài Do Thái và kỳ thị Hồi Giáo, ủng hộ tự do tôn giáo bằng cách tôn trọng các truyền thống và quyền lợi của các hệ phái khác của Giáo Hội và lên án các vi phạm của người Do Thái đối với quyền của người Palestine được đoàn tụ gia đình.

Giám mục Younan cũng cho rằng: trong tư cách đứng đầu Giáo Hội Công Giáo, được sự tín nhiệm hoàn cầu, Đức GH có nhiều trách nhiệm chính trị. “Tôi hy vọng rằng cũng giống như bất cứ vị nguyên thủ quốc gia nào, ngài sẽ nói lên một quan điểm về các thống khổ của người Palestine và của người Do Thái và tái khẳng định giải pháp một nhà nước hai dân tộc (two-nation state solution) trong đó Giêrusalem là thủ đô chung của cả hai dân tộc và là mô thức cho việc sống chung hoà bình và tôn giáo, cho công lý và hoà giải”.

Thế giới Kitô Giáo không phải là khách bàng quan thụ động trong cuộc tranh chấp trên. Quyết tâm của thế giới ấy sẽ ảnh hưởng sâu xa tới tương lai và quyền sở hữu các tài sản của Giáo Hội và quyền tự do lui tới các Địa Điểm Thánh của Kitô Giáo.

Giáo sư Muhammed Dejani, sống ở Đông Giêrusalem, và là sáng lập viên của Wasatia, một phong trào Hồi Giáo Palestine vừa mới khai sinh, nhằm cổ vũ một xã hội dân sự trung dung, lấy hứng từ các giáo huấn của Kinh Kôrăng, thì nói tới một tình thể nước đôi đáng buồn. Ông hy vọng rằng cuộc đến thăm của Đức GH sẽ kích thích “một bầu khí đối thoại liên tín ngưỡng”, nhưng ông không đặt nhiều kỳ vọng lớn lao. “Người Palestine từng bị thất vọng nhiều và diễn trình hòa bình trật đường rầy từng cho phép các tên cực đoan ở cả hai phía gióng được tiếng nói”. Tuy thế, việc Đức GH đến thăm là một bước can đảm và ông hy vọng nó sẽ khởi xướng được “một diễn trình hàn gắn” giữa người Palestine và người Do Thái. Dejani còn cho rằng: Đức GH là “một người có lòng nhân ái. Ngài mang tới một sứ điệp phổ quát về hòa bình, về yêu thương, nhân từ và khoan dung”.

Deborah Weissman, Giáo Sư môn Do Thái tại Đại Học Hybálai và là Đồng Chủ Tịch của ICCI, nhìn nhận rằng Đức GH Bênêđíctô XVI là “con người thực sự nồng ấm” sau khi bà được gặp ngài tại Vatican mấy tháng trước đây. Bà hy vọng rằng cuộc đến thăm của ngài sẽ làm nhanh hơn ‘công việc còn bỏ dở” giữa người Do Thái Giáo và người Kitô Giáo. “Ngài là người tận tâm với đối thoại nhưng hơi nước đôi đối với các vấn đề thần học chính yếu liên quan tới Giao Ước giữa người Do Thái và Thiên Chúa, liên quan tới việc lên khung tiên kiến người Do Thái và việc liệu có thể có cứu rỗi đối với tín hữu của các tôn giáo khác hay không”. Weissman hy vọng rằng sẽ không còn “những bước thụt lùi hơn nữa”.

Vatican kiểm soát các thánh điểm Kitô Giáo

Trong khi đó, Jack Khoury cho hay: Ông Peres vừa lên tiếng kêu gọi để Vatican được quyền kiểm soát các thánh điểm Kitô Giáo tại Đất Thánh, một lời kêu gọi rõ ràng đi ngược lại quan điểm của Bộ Trưởng Nội Vụ Eli Yishai.

Xưa nay, Vatican vẫn yêu cầu Do Thái chuyển giao chủ quyền các thánh điểm chủ chốt tại Đất Thánh cho Tòa Thánh và lời yêu cầu này vốn gây bất đồng nơi các viên chức cao cấp tại Giêrusalem. Bộ Nội Vụ cương quyết duy trì quyền kiểm soát các thánh điểm này, gọi việc từ bỏ quyền ấy là “hy sinh” chủ quyền Do Thái. Roi Rachmanovitch, phát ngôn viên của ông Yishai, cho hay: “Vấn đề này thuộc thẩm quyền của ông bộ trưởng, và ông bộ trưởng chưa sẵn sàng hy sinh chủ quyền của Do Thái, dù chỉ có tính tượng trưng”.

Ông Peres đang áp lực để chính phủ chịu chấp nhận yêu sách của Vatican trong việc từ bỏ quyền kiểm soát đối với sáu địa điểm tôn giáo, trong đó có Nhà Thờ Truyền Tin ở Nadarét; Nhà Thờ Tiệc Ly (Coenaculum) trên Đồi Zion ở Giêrusalem, nơi Chúa Giêsu dùng bữa sau hết với các tông đồ; Vười Diệsimani, nằm dưới chân Đồi Cây Dầu ở Giêrusalem; Núi Tabor; và Nhà Thờ Hóa Bánh Ra Nhiều dọc theo bãi biển Kinneret. Theo Đài Phát Thanh Quân Đội, Ông Peres đang vận động để ông Yishai chịu nhượng những thánh điểm ấy cho Giáo Hội Công Giáo, nhưng chưa được mọi viên chức nhất trí. Bộ trưởng Du Lịch là Stas Misezhnikov cho Đài Quân Đội hay: “Nếu chắc chắn việc trao tặng lớn lao này cho thế giới Kitô Giáo sẽ đem hàng triệu khách hành hương Kitô Giáo tới đây, thì chúng tôi có lý do tốt để nghĩ tới việc thoả thuận đó. Nhưng vì chưa chắc chắn về điều đó, thì tại sao ta lại đi trao tặng?”

Sự bất đồng giữa Giêrusalem và Tòa Thánh này có nguy cơ gây căng thẳng cho cuộc viếng thăm của Đức Bênêđictô vào tuần tới. Các viên chức Vatican cho hay họ sẽ lặp lại yêu cầu trên trong cuộc viếng thăm sắp tới, để ít nhất đòi được Nhà Thờ Tiệc Ly ở Giêrusalem.

Tin của Reuter

Hãng tin Reuter ngày 4 tháng Năm thì đưa một tin tích cực hơn: vì chính phủ Do Thái muốn dành một vinh dự cho Đức Bênêđíctô XVI nhân dịp ngài đến thăm đất nước họ, nên một ủy ban liên bộ của Do Thái đã soạn thảo một văn kiện nhằm đặt các thánh điểm nói trên ra ngoài phạm vi trưng thu của nhà nước.

Một viên chức thành thạo với ủy ban này cho hay: “Điều ấy quả là thích đáng vì chúng tôi muốn Đức GH có khả năng khánh thành một thỏa thuận khi ngài tới đây. Thế giới Công Giáo từng coi vấn đề nổi bật này như dấu chỉ thiếu niềm tin về phía chúng ta”.

Tuy nhiên, dự thảo trên bị Bộ Trưởng Nội Vụ Eli Yishai bác bỏ, không chịu ký tên. Ông ta vốn đứng đầu đảng cực chính thống Do Thái Giáo trong chính phủ liên hiệp cực hữu của Thủ Tướng Benjamin Netanyahu.

Ngoài ra, cũng còn một khó khăn khác: Vườn Diệtsimani nằm ở Đông Giêrusalem vốn thuộc phe Ả Rập, bị Do Thái chiếm trong trận chiến Trung Đông năm 1967 và việc sáp nhập nó vào Do Thái vốn không được quốc tế nhìn nhận. Người Palestine vốn muốn dùng Đông Giêrusalem làm thủ đô cho quốc gia tương lai của họ, nên họ ít ưa một thỏa ước bất cứ nào đó ngầm nhìn nhận quyền kiểm soát của Do Thái.

Tuy thế, một nguồn tin chính trị cho hay: quyết định của Yisahai trong vụ này rất có thể bị nội các bác bỏ. Văn phòng của Thủ Tướng Netanyahu chưa lên tiếng gì về vụ việc này. Nhưng rất nhiều các viên chức Do Thái vẫn mô tả cuộc đến thăm của Đức Bênêđíctô XVI như một cơ may dẹp tan các căng thẳng giữa hai bên. Đàng khác, tình trạng xuống dốc về du lịch tiếp theo cuộc bùng dậy của Ả Rập năm 2000 cũng làm Do Thái hy vọng cuộc đến thăm này sẽ lôi cuốn nhiều du khách trong số hơn một tỉ người Công Giáo thế giới tới thăm đất nước họ và vực dậy kỹ nghệ du lịch kia.

Tầm quan trọng lịch sử của chuyến tông du Đất Thánh

Karna Swanson của hãng tin Zenit đã đến phỏng vấn Linh Mục David Neuhaus về chuyến tông du bắt đầu hôm nay của Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI tại Đất Thánh. Cha David Neuhaus là một linh mục Dòng Tên, hiện là đại diện cho các người Công Giáo nói tiếng Hybálai của Tòa Thượng Phụ Latinh tại Giêrusalem. Trong cuộc phỏng vấn này, cha Neuhaus đề cập tới việc Do Thái chuẩn bị nghênh đón Đức Giáo Hoàng, các thách đố chính của chuyến đi và tầm quan trọng lịch sử của chuyến tông du này.

Hỏi: Do Thái đang chuẩn bị ra sao cho cuộc viếng thăm của Đức Bênêđíctô XVI? Đặc biệt là người Công Giáo nói tiếng Hybálai tại Do Thái, họ đang chuẩn bị ra sao?

Cha Neuhaus: Như một quốc gia, Do Thái đang chuẩn bị để nghênh đón một vị khách hết sức nổi bật. Cờ Vatican đang tung bay trên các đường phố Đức Thánh Cha sẽ đi qua. An ninh và các biện pháp khác đã thấy hiển hiện tại các nơi ngài sẽ đến viếng. Báo chí đầy những truyện kể về Đức GH Bênêđíctô, về lịch trình thăm viếng của ngài, về các khía cạnh sinh hoạt của Giáo Hội, và có lẽ có ý nghĩa nhất là về Giáo Hội địa phương, là giáo hội hiện ít được ai chú ý vì (hiện diện) trong một xứ sở mà Kitô hữu chỉ chiếm từ 2 tới 3% dân số.

Tuy nhiên, cộng đồng Công Giáo nói tiếng Hybálai, cũng như cộng đồng Công Giáo nói tiếng Ả Rập, đang ráo riết chuẩn bị để nghênh đón vị mục tử của chúng ta, trong niềm vui và phấn khích. Chúng tôi chuẩn bị lắng nghe và quan sát, học hỏi và mở rộng cõi lòng mình ra. Chúng tôi rất hy vọng được Đức Giáo Hoàng khích lệ và giúp đỡ để hiểu rõ sâu sắc hơn bao giờ hết ơn gọi làm “số sót nhỏ bé” tại vùng đất này, một vùng đất thường vẫn được đánh dấu bằng tranh chấp. Chúng tôi hãnh diện khi Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô nhấn mạnh rằng ngài tới đây trước hết và đầu hết để thăm chúng tôi và hiện diện với chúng tôi.

Câu hỏi: Đức Thánh Cha nhiều lần xin mọi người cầu nguyện cho cuộc hành hương này và phát ngôn viên của ngài gọi nó là một chuyến đi “nhất định là can đảm”. Cha nghĩ liệu có những nguy cơ đặc thù nào xẩy ra cho chuyến đi tới Đất Thánh vào lúc này hay không?

Cha Neuhaus: Đây quả là chuyến đi can đảm vì quả có nhiều rủi ro. Chúng tôi đang sống trong một tranh chấp có tính chính trị khắp nước. Mọi phía đều cố gắng khai thác chuyến thăm của Đức Thánh Cha để thăng tiến quyền lợi của riêng họ. Đức Thánh Cha không những gặp gỡ thực tại tôn giáo trong sinh hoạt Đất Thánh mà ngài còn phải thăm viếng các đại diện chính thức của cả Do Thái lẫn Thẩm Quyền Palestine.

Ngài sẽ phải nghe hai câu truyện quốc gia ở những nơi bi thảm nhất của họ, lúc tới thăm Yad Vashem (tưởng niệm các nạn nhân Diệt Chủng) và Trại Aida (trại tị nạn Palestine từ cuộc chiến năm 1948). Rủi ro rất rõ, vì Đức Giáo Hoàng cố gắng tới đây như một người hành hương để cầu nguyện cho hòa bình và hợp nhất. Nhiều người đang chờ ngài lên tiếng ủng hộ chính nghĩa của họ. Đức Giáo Hoàng cố gắng tới đây như một mục tử. Nhưng nhiều người sẵn sàng mổ xẻ từng lời ngài nói và mọi động thái ngài làm để rút ra một kết luận chính trị.

Chuyến viếng thăm sẽ phải được biên đạo một cách tuyệt đối khéo léo sao cho chủ đích của Đức Thánh Cha được bảo toàn, trong một bối cảnh bị nhiều người mưu toan kéo ngài vào vũng lầy tranh chấp và quyền lợi nhỏ nhen. Đức Giáo Hoàng cần một lòng can đảm của các tiên tri xưa khi giáp mặt với các thế lực, ngõ hầu có thể nói lên tiếng nói chân lý và hoàn tất được hành động viếng thăm mảnh đất này trong tư cách người hành hương hoà bình, hợp nhất và yêu thương. Ước chi lời cầu xin của Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II tăng sức cho Đức GH Bênêđíctô để ngài tiến bước trên con đường của vị tiền nhiệm. Ước mong cuộc hành hương này bồi đắp và thăng tiến hơn nữa cuộc hành hương tuyệt vời của vị tiền nhiệm ấy.

Câu hỏi: Đức hồng y Leonardo Sandri vào tuần này vừa tiết lộ rằng chuyến đi Đất Thánh là chuyến đi được Đức Giáo Hoàng dự tính thực hiện ngay từ đầu triều đại giáo hoàng. Tại sao chuyến đi này lại quan trọng đến thế?

Cha Neuhaus: Chuyến đi quan trọng vì nhiều bình diện khác nhau. Thứ nhất, Đức Thánh Cha tới một lãnh thổ vốn là hiện trường lịch sử cứu rỗi của chúng ta, lãnh thổ của các tổ phụ, tiên tri và hiền nhân Cựu Ước, lãnh thổ của Chúa Giêsu, Chúa chúng ta, của các môn đệ và tông đồ Tân Ước. Ngài tới để nhắc chúng ta nhớ tới tầm quan trọng của những địa điểm thánh thiêng này đối với bản sắc Kitô Giáo của chúng ta vì chúng chính là những nhắc nhớ trường cửu lòng trung tín của Thiên Chúa đối với chúng ta.

Thứ hai, ngài tới để khuyến khích và hỗ trợ Giáo Hội mẹ Giêrusalem. Trong các tuần lễ này, từ Lễ Phục Sinh tới Lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống, chúng ta vốn đọc Công Vụ Tông Đồ trong đó Giêrusalem và Giáo Hội thành này là những điểm quy chiếu khôn nguôi. Chúng ta phải tăng sức cho Giáo Hội Giêrusalem như là điểm quy chiếu tìm về nguồn cội, và vì việc làm chứng cho Chúa Giêsu là một việc chủ yếu tại mảnh đất Người từng sinh sống.

Thứ ba, Đức Giáo Hoàng tới chính trái tim của một khu vực bất ổn để trình bày khuôn mặt của Giáo Hội như là người cổ vũ công lý, hòa bình và quan trọng hơn cả là tha thứ và cảm thương. Chúng ta cần chuyến tông du này một cách đặc biệt để cổ vũ sự tha thứ, hiện hết sức vắng bóng trong ngôn từ bình thường về cuộc tranh chấp ở đây.

Thứ bốn, Đức Giáo Hoàng tới để cổ vũ đối thoại với cả người Do Thái Giáo lẫn người Hồi Giáo.

Câu hỏi: Chuyến đi này sẽ là cơ hội gặp gỡ giữa người Công Giáo, Hồi Giáo và Do Thái Giáo. Đức Giáo Hoàng có thể làm gì để tránh hiểu lầm với Do Thái Giáo và Hồi Giáo như đã xẩy ra vào đầu năm nay liên quan tới vụ tha vạ tuyệt thông cho giám mục Richard Williamson, và bài diễn văn Regensburg lúc khởi đầu triều đại giáo hoàng của ngài, một bài diễn văn làm một số người Hồi Giáo bất bình?

Cha Neuhaus: Các cuộc gặp gỡ với các thẩm quyền Do Thái Giáo và Hồi Giáo là yếu tố quan trọng trong chuyến viếng thăm này. Cũng thế, Đức Thánh Cha sẽ viếng thăm một vài địa điểm quan trọng của hai truyền thống tôn giáo này, tức Đền Haram al-Sharif (của Hồi Giáo, nơi ngài sẽ viếng Vòm Nhà Đá [Dome of the Rock]) và Bức Tường Phía Tây (của Do Thái Giáo). Trước hai cuộc viếng thăm này, là cuộc gặp mặt liên tín ngưỡng trong đó, Đức Giáo Hoàng sẽ nói truyện với hàng trăm người Do Thái Giáo, Kitô Giáo và Hồi Giáo đang đảm nhiệm các công tác đối thoại liên tôn, giáo dục, phúc lợi xã hội, nhân quyền, dân chủ, khoan dung, những người đang hoạt động trong tư cách kiến tạo hòa bình và cổ vũ cho công lý và hòa giải.

Cả người Do Thái Giáo và người Hồi Giáo đều đang mong chờ các ngôn từ và hành vi hòa giải đối với các căng thẳng trước đây. Những giây phút quan trọng đối với việc này không những sẽ là các cuộc viếng thăm các thẩm quyền tôn giáo và những địa điểm thánh thiêng đối với các truyền thống Do Thái Giáo và Hồi Giáo, mà còn là tại những nơi Đức Giáo Hoàng sẽ chứng kiến nỗi đau đớn của nhân dân trong vùng. Những cuộc gặp gỡ này tự chúng đều là những cơ hội để Đức Thánh Cha tỏ cho anh chị em Hồi Giáo và Do Thái Giáo khuôn mặt của một người anh em khi nói tới những lời khôn ngoan và yêu thương và đặt để được việc khởi động các hành vi tôn trọng và cảm thương nhau.

Câu hỏi: Đức Giáo Hoàng nói rằng ngài tới Đất Thánh như một “Người Hành Hương Hòa Bình”. Làm thế nào vị đứng đầu Giáo Hội Công Giáo có thể là một sức mạnh hòa bình tại vùng đất này?

Cha Neuhaus: Đây là một thách đố rất lớn trong một vùng xem ra thường là không muốn lên đường tìm kiếm hòa bình. Đức Giáo Hoàng tới không với tư cách một nhà lãnh đạo chính trị, nhưng trong tư cách một nhà lãnh đạo tinh thần và tôn giáo đi hành hương. Điều ấy có nghĩa ngài có được sự tự do của Chúa Thánh Thần và ngài có thể tìm cách biến đổi trí tưởng tượng của mọi người trong vùng vốn chỉ nhìn thấy tranh chấp và thách thức.

Có lẽ Đức Thánh Cha không có công thức chính trị mới mẻ nào để đề nghị với các nhà lãnh đạo ở đây, nhưng tôi chắc chắn ngài sẽ nhấn mạnh tới các yếu tố chủ chốt cho việc kiến tạo hòa bình, những yếu tố rất hiếm khi được nhắc tới trong ngôn từ chính trị đang thịnh hành tại vùng này. Tha thứ và cảm thương là hai trong các yếu tố chắc chắn Đức Giáo Hoàng sẽ nhấn mạnh trong các cuộc gặp gỡ với người Do Thái và Palestine.

Đức Giáo Hoàng tới không như một vị vua, mà như một tiên tri, một hiền nhân. Điều ấy giúp ngài thoát khỏi phần nào các thúc bách của quyền lực và quyền lợi chính trị để ngài có thể đề cập tới hoàn cảnh đáng buồn của chúng ta bằng ngôn từ của sự thật và yêu thương. Chỉ cần mở được trí tưởng tượng để chúng ta nhìn thấy điều chúng ta không thể tự mình nhìn thấy, như người khác chính là anh em chứ không phải thù địch của ta, là ngài đã có thể giúp ta trừ khử được con qủy sợ hãi, ngờ vực và hận thù vốn thuộc địa hóa tâm trí chúng ta từ trước đến nay.

Câu hỏi: Đối với những người theo dõi chuyến đi của Đức Giáo Hoàng từ ngoại quốc, đâu là một vài yếu tố văn hóa cần ghi nhận?

Cha Neuhaus: Có lẽ đơn giản hơn hết, những người theo dõi như thế cần hiểu rằng Đức Giáo Hoàng tới những quốc gia không phải là Công Giáo, mà đúng hơn là những quốc gia được xác định bằng truyền thống, lịch sử và căn tính Do Thái (Israel), cũng như truyền thống, lịch sử và căn tính Hồi Giáo (Giođăng và Thẩm Quyền Palestine). Đối với phần lớn các dân tộc này, Đức Giáo Hoàng không phải là vị mục tử qúy yêu, mà chỉ là một vị vọng ngoại quốc vốn bị coi như đại biểu cho cái đau và cái phiền phức vốn lên sắc diện cho các liên hệ giữa người Do Thái Giáo và người Công Giáo một đàng, và đàng kia giữa người Hồi Giáo và người Công Giáo.

Nên tất cả chúng ta phải cầu nguyện để cuộc viếng thăm này trở thành một giờ khắc biến đổi quan trọng trong đó, người Do Thái và người Palestine, người Do Thái Giáo và người Hồi Giáo, biết nhìn ra khuôn mặt của Chúa Giêsu Kitô, một người khiêm hạ, biết cảm thương và là đầy tớ của anh chị em mình, nơi Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI. Tựu chung, đó là thách đố quan trọng nhất của cuộc tông du lần này.

Tân Môsê

Ngày 9 tháng Năm, Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI tới viếng Vương Cung Thánh Đường Kỷ Niệm Môsê tại Núi Nebo, nơi, theo truyền thuyết, Chúa cho Môsê thấy Đất Hứa từ xa sau 40 năm lang thang trong hoang địa.

Điều George Weigel nhận định trên Neewsweek về chuyến đi của Đức Thánh Cha có tính Thánh Kinh quả rất đúng. Vì chính tại đây, Đức Giáo Hoàng cho rằng thật là thích hợp khi ngài khởi đầu cuộc tông du Đất Thánh từ ngọn núi Nebo, nơi Môsê được ngắm nhìn Đất Hứa từ xa, vào lúc cuối cuộc hành trình trần gian của ông. Điều này nhắc ta nhớ rằng cả chúng ta nữa, chúng ta cũng đang tham dự cuộc hành hương muôn thuở của dân Chúa qua dòng lịch sử. Ngài mong ước rằng cuộc gặp gỡ hôm nay tại đỉnh núi này sẽ gợi hứng để ta đổi mới lòng yêu mến đối với qui điển Thánh Kinh.

Cha José Rodrígez Carballo, Tổng Thừa Tác Các Tu Sĩ Phanxicô đang sống tại Đất Thánh, người nghênh đón Đức Thánh Cha tại đây, thưa với ngài như sau: “Đức Thánh Cha không đơn độc trong cuộc hành trình này. Chúng con muốn được tháp tùng Đức Thánh Cha, hay đúng hơn, được theo chân ngài, như dân Do Thái xưa từng theo chân Môsê và được ông hướng dẫn. Ngày nay, chúng con vẫn cảm thấy mình như đang lang thang trong sa mạc và chúng con đang cần một ai đó dẫn dắt chúng con tới Chúa, một ai đó giúp chúng con biết Người như là người Cha đầy quan phòng và xót thương, như chính Chúa Giêsu Kitô đã mạc khải cho chúng ta. Thưa Đức Thánh Cha, chúng con phó thác chúng con cho Đức Thánh Cha trong cuộc hành trình này”.

Bồi đắp tiềm năng của lý trí nhân bản

Từ núi Nebo, Đức Thánh Cha tới Madaba gần đó để làm phép viên đá đầu tiên cho một đại học tân lập do Tòa Thượng Phụ Latinh tại Giêrusalem xây cất. Sau đó, ngài đi thăm Đền Thờ Hồi Giáo Hussein bin Talal và Viện Bảo Tàng Hashemite kế bên.

Trong một bài diễn văn tiếp đó với các nhà lãnh đạo Hồi Giáo, ngài nhấn mạnh đến việc sử dụng lý trí nhân bản làm cơ sở chung cho việc hợp tác giữa người Hồi Giáo và người Kitô Giáo. Ngài nói: “Thưa qúi bạn, hôm nay tôi muốn nhắc tới một trách vụ mà tôi từng đề cập tới nhiều lần và là trách vụ tôi tin chắc cả người Kitô hữu lẫn người Hồi Giáo đều có thể theo đuổi, nhất là trong các đóng góp liên hệ của họ đối với học thuật và việc nghiên cứu bác học, cũng như công vụ. Trách vụ đó chính là thách đố phải bồi đắp tiềm năng rộng lớn của lý trí nhân bản để phục vụ sự thiện, trong bối cảnh đức tin và chân lý”.

Ngài giải thích thêm: “quả thật, người Kitô hữu mô tả Thiên Chúa nhiều cách, nhưng một trong các cách đó là mô tả Người như một Lý Trí sáng tạo, một lý trí biết xếp sắp và huớng dẫn thế giới. Và Người phú bẩm cho chúng ta khả năng tham dự vào lý trí của Người và nhờ thế, có thể hành động phù hợp với điều thiện. Người Hồi Giáo thờ phượng Thiên Chúa, Đấng dựng nên trời và đất, Đấng đã lên tiếng với nhân loại. Và trong tư cách những người tin vào một Thiên Chúa duy nhất, chúng ta biết rằng lý trí nhân bản chính là quà phúc của Thiên Chúa. Quà phúc ấy vươn tới bình diện cao nhất khi nó thấm nhiễm ánh sáng chân lý của Người. Thực vậy, khi lý trí con người chịu khiêm hạ để đức tin thanh lọc mình, nó không thể nào ra suy yếu được; trái lại, sẽ trở nên vững mạnh để chống trả mọi kiêu căng và vươn cao hơn chính các giới hạn của mình”. Bằng cách đó, lý trí con người sẽ theo đuổi việc phục vụ nhân loại, “nói lên các khát vọng chung sâu xa nhất của chúng ta và mở rộng ra mãi, chứ không thao túng hay giam hãm cuộc tranh luận công cộng”

Đóng góp của tôn giáo

Đức Bênêđíctô XVI quả quyết rằng theo một tôn giáo cách đó “thay vì làm tâm trí ta ra nhỏ hẹp, nó sẽ mở rộng chân trời hiểu biết của con người”. Ngài còn cho rằng: “Nó sẽ bảo vệ xã hội dân sự khỏi những thái quá của cái tôi bất trị vốn có khuynh hướng tuyệt đối hóa cái hữu hạn và che bớt cái vô hạn; nó bảo đảm rằng tự do phải được thực thi song song với chân lý, và nó làm đẹp nền văn hóa bằng những thông tuệ liên quan tới bất cứ cái chân, cái thiện và cái mỹ nào”

Đức Giáo Hoàng nói thêm: Một cái hiểu như thế về lý trí đặt ra một thách đố lớn cho cả người Kitô Giáo lẫn người Hồi Giáo, và ngài thúc giục họ bỏ qua một bên các ý thích đặc thù để “trân quí cái khoái cảm sâu sắc của việc phục vụ ích chung, dù bản thân có mất mát”.

Để kết luận, Đức Giáo Hoàng nói rằng: “chúng ta nên nhớ rằng vì nhân phẩm chung của chúng ta đã phát sinh ra các nhân quyền phổ quát, nên các nhân quyền này có giá trị ngang nhau đối với mọi người, bất kể là đàn ông hay đàn bà, bất kể họ thuộc nhóm tôn giáo, xã hội hay sắc tộc nào. Về phương diện này, chúng ta cần ghi nhận rằng quyền tự do tôn giáo vượt quá vấn đề thờ phượng và phải bao gồm cả quyền được gia nhập một cách công bằng thị trường nhân dụng và các lãnh vực khác của đời sống dân chính”.

Tôn giáo có thể bị hủ hóa

Tại buổi lễ đặt viên đá đầu tiên cho đại học tân lập tại Madaba của Tòa Thượng Phụ Latinh tại Giêrusalem, Đức Giáo Hoàng nói rằng: “Dĩ nhiên, tôn giáo, giống như khoa học và kỹ thuật, triết học và mọi phát biểu khác trong cuộc tìm kiếm chân lý của chúng ta, có thể bị hủ hóa. Tôn giáo sẽ mất hết hình tượng khi bị buộc phải phục vụ sự ngu dốt hay thiên kiến, khinh miệt, bạo lực hay lạm dụng”.

Ngài cho biết khi điều trên xẩy ra, không những nó là một hủ hóa tôn giáo, mà còn là một hủ hóa chính tự do con người nữa, một “việc biến tâm trí thành hẹp hòi và mù quáng”.

Tuy nhiên, theo Đức Giáo Hoàng, “một hậu quả như thế không phải là điều không thể tránh được. Thực vậy, khi chúng ta chịu cổ vũ giáo dục, là chúng ta tuyên xưng lòng tín nhiệm của chúng ta đối với quà phúc tự do. Trái tim con người có thể ra chai đá do các giới hạn của môi trường, của tư lợi và đam mê. Nhưng mọi người cũng được kêu gọi tiến tới khôn ngoan và chính trực, tới việc biết chọn lựa một cách căn bản và hết sức quan trọng sự thiện thay vì sự ác, chân lý thay vì bất trung thực, và có thể được trợ giúp trong trách vụ này”.

Những người thờ phượng trung thành

Sau đó, tại đền thờ Hồi Giáo chính thức của Giođăng, ngôi đền thứ hai được ngài thăm viếng từ ngày lên ngôi giáo hoàng, sau ngôi đền tại Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ, Đức Giáo Hoàng lại một lần nữa lên tiếng bênh vực tôn giáo đích thực.

Ngài cho hay: một điều khiến ta phải lo âu đó là việc càng ngày càng có nhiều người nằng nặc cho rằng tôn giáo không còn là “người xây dựng hợp nhất và hoà hợp nữa, không còn là biểu thức hiệp thông giữa con người và Thiên Chúa nữa. Thực thế, một số người còn dám quả quyết rằng tôn giáo nhất thiết là nguyên nhân gây chia rẽ trong thế giới chúng ta; và do đó, họ biện luận rằng càng ít quan tâm tới tôn giáo trong lãnh vực công càng hay”.

Nhưng dù nhìn nhận hiện đang có “những mâu thuẫn gây căng thẳng và chia rẽ giữa tín đồ các truyền thống tôn giáo khác nhau”, Đức Giáo Hoàng vẫn cho rằng “Phải chăng cũng có trường hợp chính sự thao túng có tính ý thức hệ đối với tôn giáo, đôi khi vì những mục tiêu chính trị, mới thực là chất xúc tác của căng thẳng và chia rẽ, và đôi lúc của bạo lực trong xã hội?”

Đức Giáo Hoàng nói thêm: “Đối diện với tình huống trên, một tình huống trong đó các kẻ thù của tôn giáo không hẳn chỉ tìm cách giập tắt tiếng nói của tôn giáo mà còn thay thế tiếng nói đó bằng chính tiếng nói của họ nữa, thì các tín hữu cần phải cảm nhận sâu sắc sự trung thực đối với các nguyên tắc và niềm tin của mình. Ngày nay, người Hồi Giáo và người Kitô Giáo, chính vì sức nặng của lịch sử chung, dù đôi khi bị hoen ố bởi hiểu lầm, phải cố gắng làm sao cho người ta thấy và nhìn nhận mình là những người thờ phượng Thiên Chúa luôn trung thành với việc cầu nguyện, hăng say tuân giữ và sống theo lệnh truyền của Đấng Toàn Năng, nhân từ và xót thương, nhất quán trong việc làm chứng cho mọi điều chân và thiện, và luôn chú tâm tới nguồn cội và phẩm giá chung của mọi con người nhân bản, những chủ thể luôn đứng ở đỉnh cao trong kế sách sáng tạo của Thiên Chúa dành cho thế giới và lịch sử”.

Người Hồi Giáo biết ơn

Hoàng tử Ghazi Bin Talal cám ơn Đức Thánh Cha đã tới thăm đền thờ Hồi Giáo: “Nghĩa cử này càng đáng ghi nhớ vì sự kiện cuộc viếng thăm Giođăng lần này của ngài chủ yếu là một cuộc hành hương thiêng liêng tới Đất Thánh Kitô Giáo, và đặc biệt tới địa điểm Chúa Giêsu Kitô chịu phép rửa. […]Ấy thế nhưng ngài vẫn dành thì giờ trong thời khóa biểu dày đặc và nhiều mệt mỏi của ngài, quả là mệt mỏi đối với một người cỡ tuổi ngài, đến viếng đền thờ Vua Hussein, để tôn vinh người Hồi Giáo”.

Hoàng tử này vốn là người soạn thảo thông điệp “Lời Chung” của 138 học giả Hồi Giáo công bố để trả lời vụ bất ổn do hiểu lầm gây ra nhân bài diễn văn năm 2006 của Đức Thánh Cha tại Regensburg. Đối với các hiểu lầm ấy, vị hoàng tử Giođăng này quả quyết rằng người Hồi Giáo có trách nhiệm phải giải thích gương sáng của Mohammed, “trên hết bằng những việc làm của đức hạnh, bác ái, lòng đạo đức và thiện chí”.

Và ông lấy Giođăng làm điển hình cho việc người thuộc các tôn giáo khác nhau có thể chung sống hòa bình với nhau. Ông đặc biệt nhấn mạnh tới vai trò của người Kitô Giáo tại Giođăng, bởi theo ông, họ “không những luôn bảo vệ Giođăng mà còn không biết mệt mỏi và hết dạ yêu nước góp phần vào việc xây dựng Giođăng, đảm nhiệm những vai trò hàng đầu trong lãnh vực giáo dục, y tế, thương mãi, du lịch, canh nông, khoa học, văn hóa và nhiều lãnh vực khác. Bởi thế, tất cả những điều này nói lên rằng trong khi ngài tin rằng họ là những Kitô hữu đồng đạo của ngài, nhưng chúng tôi, chúng tôi biết rằng họ là đồng bào Giođăng của chúng tôi. Họ là một phần của xứ sở này cũng giống như lãnh thổ vậy”.

Vị hoàng tử này kết luận: “chúng tôi hy vọng rằng tinh thần hòa hợp liên tín ngưỡng đầy tính độc đáo Giođăng này sẽ là một gương sáng cho toàn thế giới”.

Bênh vực người Kitô Giáo Iraq

Cuối bài diễn văn với các nhà lãnh đạo Hồi Giáo, Đức Giáo Hoàng dành mấy lời đặc biệt chào mừng Đức Emmanuel III Delly, thượng phụ Baghdad. Ngài nói: “Sự hiện diện của thượng phụ khiến mọi người nhớ tới nước Iraq lân bang, mà nhiều công dân đã tìm được nơi tỵ nạn đầy niềm nở tại Giođăng này. Các cố gắng của cộng đồng quốc tế trong việc cổ vũ hòa bình và hoà giải, cùng với các cố gắng của các nhà lãnh đạo tại địa phương, phải được tiếp tục để mang hoa trái lại cho cuộc sống người dân Iraq”.

Đức Bênêđíctô XVI ngỏ lời cám ơn đối với những ai đang góp phần “thâm hậu hóa lòng tin tưởng lẫn nhau” và tái thiết đất nước bị chiến tranh tàn phá. Ngài nói tiếp: “Và một lần nữa, tôi khẩn khoản xin các nhà ngoại giao và cộng đồng quốc tế mà họ đại diện cùng với các nhà lãnh đạo chính trị và tôn giáo tại địa phương làm mọi điều có thể làm được để đảm bảo cho cộng đồng Kitô giáo cổ xưa của mảnh đất cao quí ấy được hưởng quyền căn bản sống chung hòa bình với các đồng bào của họ”.

Người ta ước lượng có tới 20,000 Kitô hữu Iraq tị nạn tại Giođăng.

Trân quí các truyền thống Đông Phương

Chiều ngày 9 tháng Năm, Đức Giáo Hoàng đã tới đọc kinh chiều (Vespers) tại Nhà Thờ Chính Tòa Thánh George, theo Nghi Lễ Melkite Hy Lạp, và tại đây, ngài đã nói truyện với các vị lãnh đạo các giáo hội Công Giáo tại Cận Đông. Trong số các vị hiện diện, người ta thấy Đức Gregorios III Laham, Thượng Phụ Giáo Hội Melkite Hy Lạp tại Damascus, Tổng Giám Mục Hồi Hưu Georges El-Murr và Tổng GM Yasser Ayyach của Petra và Philadelphia, cà các vị lãnh đạo các Giáo Hội Maronite, Syrian, Armenian, Chaldean và Latinh. Tổng giám mục Benediktos Tsikoras của Giáo Hội Chính Thống Hy Lạp cũng hiện diện.

Nhân dịp này, Đức Thánh Cha ngỏ lời thành thực cám ơn vì được “dịp may cầu nguyện với qúi vị và cảm nghiệm phần nào nét phong phú trong các truyền thống phụng vụ của qúi vị”. Ngài nói thêm: “Giáo Hội là một dân lữ hành và do đó, suốt trong nhiều thế kỷ, đã được đánh dấu bằng các biến cố lịch sử có tính lên khuôn, trong đó có những thời điểm tranh chấp thần học hay những giai đoạn chèn ép lẫn nhau. Tuy nhiên, cũng có những thời điểm khác đánh dấu bằng hòa giải, nhờ thế đã củng cố một cách tuyệt vời sự hiệp thông trong Giáo Hội. Lại cũng có những thời điểm phục hưng văn hóa phong phú, trong đó các Kitô hữu Đông Phương đóng góp một phần hết sức lớn lao”.

Theo Đức Giáo Hoàng, “Các Giáo Hội đặc thù trong lòng Giáo Hội phổ quát nói lên năng động tính trong cuộc lữ hành trần gian của Giáo Hội và biểu lộ cho mọi thành phần tín hữu thấy một kho tàng gồm nhiều truyền thống tâm linh, phụng vụ, và giáo hội học dẫn người ta tới sự tốt lành phổ quát của Chúa và thánh ý của Người, lôi kéo mọi người vào sự sống thần linh của Người”.

Ngài còn cho hay: “kho tàng cổ xưa nhưng vẫn sống động trong các truyền thống của các Giáo Hội Đông Phương làm phong phú Giáo Hội phổ quát và sẽ không bao giờ bị hiểu lầm như chỉ là một món đồ được người ta thụ động duy trì. Mọi Kitô hữu đều được mời gọi đáp ứng tích cực vào lệnh truyền của Chúa là đem người khác tới chỗ nhận biết và yêu mến Người”.

Để kết luận, Đức Thánh Cha bày tỏ “các cảm tình tôn kính lớn lao đối với toàn thể qúi vị đang quây quần cùng tôi vào buổi chiều hôm nay để cùng thờ phượng”. Ngài cũng tỏ lòng biết ơn đối với các lời cầu nguyện của họ; ngài hứa sẽ cầu nguyện cho họ và những người hiện được trao phó cho họ chăm sóc.

Hãnh diện làm người Ả Rập, Giođăng và Kitô Giáo

Cuộc tông du của Đức Bênêđíctô giúp người Công Giáo tại Giođăng trân quí hơn bản sắc làm “người Ảrập, Giođăng và Kitô Giáo” của họ. Đó là nhận định của Nader Twal, một hướng dẫn viên du lịch theo Kitô Giáo. Twal là một sinh viên Giođăng đã du học tại Rôma trong 7 năm và nói thạo tiếng Ý. Anh sinh tại Madaba, nơi Đức Giáo Hoàng tới làm phép viên đá đầu tiên cho một đại học tân lập sẽ được Tòa Thượng Phụ Latinh xây cất nay mai. Anh cùng một xứ đạo với Đức Fouad Twal, Thượng Phụ Giêrusalem, và cùng tên họ với ngài.

Theo anh, cuộc tông du này là một hỗ trợ rất mạnh cho người Kitô hữu tại đây. “Các Kitô hữu đang làm việc cho nền hành chánh công được phép tham dự Thánh Lễ với Đức Giáo Hoàng vào Chúa Nhật này, mặc dù ngày đó là ngày làm việc của họ. Đây là một quyết định của chính phủ nhằm cổ vũ người Kitô Giáo họp nhau lại để cùng chia sẻ. Quyết định của chính phủ này tăng cường điều chúng tôi vốn đề cập tại đây như là sống chung: ở đây, thực sự có sự tôn trọng nhau giữa người Kitô Giáo và người Hồi Giáo”.

Suy tư về tầm quan trọng của chuyến tông du đối với người Kitô hữu, một thiểu số nhỏ nhoi trpng một quốc gia đại đa số là Hồi Giáo hệ Sunni, Twal cho hay: “Trong tư cách một Kitô hữu, tôi luôn luôn nói mình là người Ảrập, Giođăng và Kitô Giáo. Người Kitô Giáo chúng tôi chỉ chiếm tối đa 3% [tổng số dân Giođăng], riêng người Công Giáo chỉ chiếm 1.5%. Trong cuộc viếng thăm này, chúng tôi nhìn ra sự yểm trợ đối với sự hiện diện của các Kitô hữu, những người vốn đã có mặt ở đây suốt 2,000 năm qua”.

Đối với Twal, việc Đức Giáo Hoàng tới bờ sông Giođăng vào hôm Chúa Nhật quả là một thời điểm có ý nghĩa biểu tượng lớn lao đối với tương lai của Kitô giáo tại Giođăng. Anh nhận định rằng địa điểm từng được coi như nguồn cội cho đức tin Kitô Giáo ấy, nơi Chúa Giêsu được Thánh Gioan Tẩy Giả làm phép rửa cho, hiện ít được ai biết tới, hiện bị ngay Giáo Hội lãng quên. Việc Đức Giáo Hoàng tới đó đặt viên đá đầu tiên xây cất hai thánh đường, một dành cho người Công Giáo theo nghi lễ Latinh, một cho người Công Giáo theo nghi lễ Melkite Hy Lạp, là một cử chỉ khiến người ta lưu ý, vì đó là biến cố được 1,300 nhà báo chứng kiến. “Đó quả là lời mời gọi gửi tới Giáo Hội khắp thế giới”.

---