Vài nhận xét về thông điệp Caritas in Veritate của ĐGH Beneđictô XVI
VÀI NHẬN XÉT về THÔNG ĐIỆP CARITAS IN VERITATE
của ĐGH BÊNÊĐICTÔ (BIỂN ĐỨC) XVI
(Bài tŕnh bầy do Bùi Hạnh Nghi Dr. phil., Dr. jur., Đức quốc)

I. Dẫn nhập

Thông điệp của các Giáo Ḥang thường được bắt đầu bằng một cụm từ La-tinh. Thông điệp thứ ba của ĐGH Biển Đức cũng không ra ng̣ai thông lệ này và được khởi đầu bằng cụm từ Caritas in Veritate (CiV). Nghĩa của 3 từ này ai cũng biết nhưng tưởng cũng nên nhắc lại để dễ theo dơi phần sau của bài này: Caritas là T́nh yêu, Veritas là Sự Thật là Chân Lư. In là trong. Caritas in Veritate là T́nh Yêu trong Chân Lư (trong Sự Thật).

Dịch Caritas là bác ái?

Thoạt tiên khi nghe danh từ Caritas chúng ta liên tưởng đến „bác ái“, đến ḷng thương người, thương tha nhân, đồng bào, đồng lọai và những việc làm từ thiện của cá nhân hay của cơ quan như Caritas chẳng hạn. Và nhiều người đă vội dịch Caritas in Veritate là “Bác ái trong Sự Thật”. Nhưng „bác ái“ chỉ diễn tả được cảm xúc và việc làm giữa người với người mà không thâu tóm được tất cả mọi khía cạnh của từ La-tinh Caritas. Danh từ Caritas của Thông điệp không thu gọn trong nghĩa bác ái mà bao gồm cả T́nh Yêu Chúa đối với ta và ta đối với Chúa và từ nguồn gốc này nảy sinh bác ái giữa người với nguời. T́nh yêu đối với tha nhân là hậu quả của t́nh yêu Thiên Chúa dành cho chúng ta và của t́nh yêu chúng ta đáp lại và cũng là thước đo thực chất t́nh yêu chúng ta dành cho chính Thiên Chúa (x. 1 Ga 4, 19-20). Dịch caritas là bác ái e rằng sẽ làm què quặt ư niệm bao quát của từ này trong Thông điệp. Chính ĐTC cũng nhấn mạnh trong phần dẫn nhập CiV rằng phải hiểu Caritas theo nghĩa của từ này trong Thông điệp Deus Caritas est (nên dịch Chúa là Bác Ái hay chỉ có thể dịch Chúa là T́nh Yêu???) ngài ban bố năm 2005. Trong bản La-tinh của Thông điệp Caritas in Veritate (CiV) nhiều khi từ „Amor“ được dùng thay cho từ Caritas hoặc là được ghi thêm bên cạnh từ Caritas. Chỉ xin đan cừ vài ví dụ: „Amor – « caritas » – magna est vis. ..(CiV 1); Caritas amor est acceptus itemque donatus. .. Ad Dei amorem destinati, homines caritatis obiectum sunt facti. ..„ (CiV 5). Và bản dịch của các ngôn ngữ khác cũng dùng danh từ Liebe, Amour, Amor, Amore, Love. Vậy có lẽ chúng ta cũng không nên e ngại dịch Caritas là „T́nh Yêu“ và chỉ dành từ „bác ái“ cho những câu những đọan trong Thông điệp nói về bác ái giữa nguời với ngừời như trong câu trích dẫn trên đây: „...homines caritatis obiectum sunt facti“.

Tựa đề đầy đủ của Thông điệp là "Thông điệp Caritas in Veritate của ĐTC Bênêđictô XVI về sự phát triển toàn diện của con người trong t́nh yêu và trong sự thật gửi các Giám mục, Linh mục, Phó tế, các Tu sĩ, các Tín hữu giáo dân và tất cả mọi người thiện tâm”.

Điều đáng chú ư là khác với hai Thông điệp trước đây của ĐTC Biển Đức chỉ được gởi đến các thành phần Dân Chúa, Thông điệp thứ ba này c̣n được nới rộng đến „tất cả mọi người thiện tâm“. Đây cũng là một truyền thống Thông điệp của các Giáo Ḥang: khi nói về một đề tài tín lư, giáo lư hoặc mục vụ th́ chỉ gởi đến các con cái của Giáo hội c̣n những Thông điệp xă hội với đề tài nhân sinh chính trị kinh tế xă hội tức là liên quan đến ṭan thể nhân lọai th́ các Thông điệp - ngọai trừ Thông điệp đầu tiên Rerum Novarum - c̣n được gửi thêm cho „những người thiện tâm“, chứng tỏ ư hướng muốn cống hiến cho tất cả mọi thành phần trong cũng như ng̣ai Giáo Hội những suy tư và hướng dẫn về một vấn đề liên quan đến ṭan thể nhân lọai. Nội dung Thông điệp không chỉ thu gọn trong lănh vực tín lư mục vụ của đạo Công Giáo mà được bao trùm lên vấn đề sinh tồn của mỗi người và của cả nhân loại, gồm cả hai khía cạnh đạo đời, vật chất và tâm linh. Trong ngữ cảnh Thông điệp người có thiện tâm được hiểu là người cảm thấy ḿnh tha thiết và có trách nhiệm đối với sự phát triển của con người, là người có lương tâm và cố gắng sống theo các tiêu chuẩn và giá trị luân lư.

Thông điệp CiV được ĐTC kư ngày 29. tháng 6, 2009. Lúc đầu Ngài dự định công bố năm 2007 kỷ niệm tứ thập chu niên Thông điệp Populorum progressio (phát triển các dân tộc) của ĐGH Phao-Lô VI – nhưng Ngài đă hơan lại 2 năm, v́ c̣n muốn đưa vào Thông điệp những quan sát và suy tư về nguyên nhân của cơn lốc tài chánh và kinh tế với những hậu quả tai hại cho công tŕnh phát triển. Qua đó ĐTC Biển Đức thi hành huấn thị của Công Đồng Chung Vaticano II là quan sát, phân tích những dấu chỉ của thời đại và lấy ánh sáng Phúc âm mà soi dẫn. Và việc công bố Thông điệp một ngày trước ngày khai mạc cuộc họp thượng đỉnh G8 tại Aquilà từ 8 đến 10 tháng 7 năm 2009 cũng là một sự sắp xếp thời gian rất có ư nghĩa.

Thông điệp CiV tiếp nối truyền thống học thuyết xă hội của Giáo hội Công giáo, khởi đầu với Thông điệp Rerum Novarum (Tân Sự) của Đức Giáo Hoàng Leô XIII ban hành năm 1891, với chủ đề „Vấn đề công nhân thợ thuyền“. Đức Leô XIII cho biết nguyên nhân khiến ngài ban hành Thông điệp này là sự thay đổi ồ ạt của cục diện kinh tế và xă hội thời đó với sự bành trướng của nền công nghệ và sự xuất hiện của nhiều phương thức sản xuất mới mẻ, sự biến thể của tương quan giữa tầng lớp chủ nhân và công nhân, t́nh trạng tài nguyên và vốn sản xuất tập trung vào tay một thiểu số giàu có, c̣n công nhân th́ ngày càng nghèo đi, sự xung khắc giữa hai giai cấp này ngày càng gay go và đang được làm đề tài cho nhiều cuộc hội thảo và tranh luận. Trong ḥan cảnh đó ĐGH Leô XIII ban bố Thông điệp Rerum Novarum nhằm đề ra một số nguyên tắc làm chỉ nam cho hành sử đúng đắn và hợp lư về vấn đề công nhân. Các Đức GH trước đó cũng đă nhiều lần đề cập đến vấn đề kinh tế xă hội nhưng đây là lần đầu tiên vấn đề này, đặc biệt là vấn đề công nhân, đuợc làm đề tài cho nguyên một Thông điệp. Một điểm đặc biệt nữa là Thông điệp Tân Sự phản bác và lên án chủ nghĩa xă hội Mác-xít chủ trương xóa bỏ quyền tư hữu, công hữu hóa các phương tiện sản xuất và đấu tranh giai cấp.

Sau Rerum novarum của Đức Leô XIII từ năm 1891 đến nay các ĐGH đă lần lượt cho ra 8 Thông điệp và tông thư xă hội khác. Đó là

Quadragesimo anno (QA) của Đức Piô XI, năm 1931, kỷ niệm tứ thập chu niên Rerum Novarum;
Mater et Magistra (MM) của Đức Gioan XXIII, 1961;
Pacem in terris (PT) của Đức Gioan XXIII, 1963;
Populorum progressio (PP) của Đức Phao-Lô VI, 1967;
Octogesima adveniens (OA) Tông thư của Đức Phao-Lô VI, 1971, kỷ niệm bát thập chu niên Rerum Novarum;
Laborem exercens (LE) của Đức Gioan Phao-lô II, 1981;
Sollicitudo rei socialis (SRS) của Đức Gioan Phao-lô II, 1987, kỷ niệm nhị thập chu niên Populorum Progressio;
Centesimus annus (CA) của Đức Gioan Phao-lô II, 1991, kỷ niệm bách chu niên Rerum Novarum.

Trong các Thông điệp và tông thư vừa kể th́ quan trọng nhất đối với chủ đề của Caritas in Veritate là Thông điệp của ĐGH Phaolô VI với đề mục “Phát triển các Dân Tộc” (Populorum Progressio), một văn kiện khai triển huấn thị Công Đồng Chung Vaticano II chủ trương công b́nh và bác ái trong nền kinh tế quốc gia và thế giới, nhấn mạnh về quyền của công nhân được có công ăn việc làm với các điều kiện làm việc xứng đáng và quyền lập nghiệp đoàn để tranh đấu cho quyền lợi chính đáng của ḿnh. ĐTC Biển Đức dành nguyên chương đầu của CiV cho Thông điệp Populorum Progressio v́ không những Thông điệp này có cùng một chủ đề với CiV là „phát triển“ mà c̣n được ngài xem là Rerum Novarum của thời đại mới (CiV 8). Theo phương châm « ôn cố tri tân“ ĐGH Biển Đức tŕnh bày tường tận nội dung của Populorum Progressio và đem áp dụng vào t́nh trạng kinh tế và xă hội trong thời đại mới. ĐTC ca tụng tầm nh́n xa rộng sâu sắc của Đức Phao-Lô VI về một nền kinh tế thị trường mẫu mực trong đó các dân tộc được đối xử công bằng đúng theo tinh thần Rerum Novarum của GH Leô XIII.

II. Những trọng điểm của Thông điệp CiV

Chỉ nh́n vào tiêu đề Thông điệp cũng đủ thấy văn kiện xoay quanh 3 trọng điểm then chốt: T́nh Yêu, Chân Lư và Phát triển. Trước hết để có một cái nh́n tổng quát về Thông điệp và mục đích của ĐTC Biển Đức, xin dịch lại diễn từ của Ngài trong cuộc tiếp kiến chung một ngày sau khi Thông điệp ra mắt:

„Anh chị em yêu qúi,

Hôm qua Thông điệp mới của tôi Caritas in Veritate đă được công bố. Chủ đề của Thông điệp này là sự phát triển ṭan diện của con người. Nhưng tôi không nhằm mục đích cống hiến cho công chúng những giải pháp kỹ thuật thực tiễn để giải quyết những vấn nạn kinh tế to lớn hiện nay. Những vấn đề quan trọng của xă hội chúng ta vượt lên trên b́nh diện của những họat động thông thường và phải được nh́n trong khung cảnh rộng lớn hơn. V́ vậy tôi muốn nhắc nhở mọi người rằng sự phát triển ṭan diện của mỗi người và của ṭan thể nhân lọai chỉ được thành tựu trong Chúa Kitô và trong cuộc đồng hành của tất cả chúng ta mà điểm đến là Chúa Kitô. Động lực chính của chiều hướng phát triển này là T́nh Yêu trong Chân Lư, nghĩa là sẵn sàng chấp nhận Lô-gíc của sự trao tặng, sự dâng hiến nhưng không và lấy những nguyên tắc quan trọng sau đây làm kim chỉ nam cho việc tổ chức đời sống xă hội: Kính trọng sự sống của con người, bào ṭan các quyền lợi và nghĩa vụ đích thực của con người, những người có trách nhiệm chính trị phài có đức độ, mọi nguời phải dốc ḷng phục vụ công ích trên b́nh diện quốc gia cũng như ṭan cầu, đặt nặng vấn đề đạo đức luân lư trong việc xử dụng kỹ thuật và truyền thông. Xă hội của chúng ta đang lâm bệnh, liều thuốc chữa phải được t́m ra trong sư suy tư nghiêm chính về ư nghĩa sâu xa của kinh tế, tài chánh và chính trị. Sự suy tư này phải đặt nền tảng trên chân lư về con người và trên mối liên hệ giữa mỗi người với đồng lọai. Con người không phải chỉ có thể xác mà c̣n có linh hồn, do đó sự phát triển ṭan diện của con người phải bao gồm cả sự lớn mạnh của tinh thần. Các vấn đề xă hội của thời đại này đ̣i hỏi chúng ta phải lớn lên trong Công lư và T́nh yêu và phải dấn thân cho tha nhân trong tinh thần thực hành đức tin. Trong những ngày này chúng ta hăy đặc biệt cầu nguyện cho những người gánh vác trách nhiệm lớn lao trong lănh vực kinh tế và chính trị đang dự cuộc họp thượng đỉnh tại L’Aquilà, chúng ta hăy cầu nguyện cho công việc của họ đẩy mạnh sự phát triển ṭan diện của các dân tộc trên thế giới.“

1) Ánh sáng Chân lư trên T́nh Yêu

ĐTC Biển Đức đă lấy cụm từ Caritas in Veritate - T́nh Yêu trong Chân Lư (trong Sự Thật) làm đầu đề cho Thông điệp. Chữ „trong“ ở đây phải được hiểu như thế nào? Theo nghĩa thông thường „trong sự thật“ nghĩa là không dối trá, không méo mó, không sai lệch. Nhưng chữ „trong“ của Thông điệp không đơn giản như vậy. Để giải thích, ĐTC cho biết: T́nh yêu trong Sự Thật có nghĩa là T́nh yêu được soi sáng, được hướng dẫn bởi ánh sáng của Chân Lư, mà dưới con mắt đức tin, Chân Lư đó là Phúc Âm, là chính Chúa Giêsu như Chúa đă nói: Ta là Đường, là Sự Thật.

ĐTC nhắc lại lời Thánh Phao-Lô nói về tương quan giữa T́nh Yêu và Sự Thật trong thư gửi Giáo hữu thành Êphêsô (Eph. 4,15). Thánh Phao-Lô cũng dùng hai chữ Caritas và Veritas nhung sắp đặt hai từ này theo thứ tự „Veritas in Caritate“, Sự Thật trong T́nh Yêu, có thể hiểu là “sự chân thành trong t́nh yêu “ (“wahrhaftig in der Liebe” theo bản dịch của Martin Luther). Cũng có thể dựa vào bản dịch Vulgata (veritatem autem facientes, “thực hiện“ Chân Lư) để hiểu rộng ra là sự rao truyền Chân Lư phải được soi dẫn bởi T́nh Yêu, Chân Lư phải được thực hiện (facientes) trong tinh thần yêu thương th́ mới có thể đi vào ḷng người, mới được dễ dàng chấp nhận. ĐGH Biển Đức giải thích câu nói của Thánh Phao-Lô là phải nhờ vào T́nh Yêu, phải nh́n với con mắt của T́nh Yêu mới t́m ra và diễn tả được Chân Lư một cách thấu đáo. Nhưng ĐGH cũng muốn bổ túc thêm một khía cạnh khác là chính T́nh Yêu cũng cần đựoc Chân Lư soi sáng. Phải nhờ vào sự hướng dẫn của Chân Lư chúng ta mới biệt đón nhận, mới hiểu đuợc và thực hiện được T́nh Yêu. Một mặt, nhờ vào T́nh Yêu, Chân Lư thu phục được ḷng tin cậy và thêm sức thuyết phục khi đề cập đến các vấn đề cụ thể trong đời sống xă hội (Veritas in Caritate của Thánh Phao-Lô), mặt khác, nhờ vào ánh sáng Chân Lư, T́nh Yêu được sáng tỏ và hữu hiệu thêm (Caritas in Veritate của ĐTC Biển Đức ) (CiV 2). Nếu thực hiện đúng phương châm T́nh Yêu trong Chân Lư sẽ nhận ra rằng các giá trị của Ki-Tô giáo rất hữu ích, rất cần thiết cho ḥai băo xây dựng một xă hội tốt đẹp lành mạnh bảo đảm sự phát triển ṭan diện cho con người và cho nhân lọai (CiV 4).

T́nh Yêu phải được Chân Lư soi sáng mới đạt được ư nghĩa đích thực và giá trị của nó. Chân Lư phát xuất từ 2 nguồn là lư trí tự nhiên và Đức Tin. Nếu T́nh Yêu chỉ được giới hạn vào những cảm t́nh tự nhiên tuy tốt đẹp, tuy hữu ích cho cuộc sống chung trong gia đ́nh, trong xă hội, nhưng nếu không ở trong Chân Lư Đức Tin th́ t́nh yêu không thể làm nền tảng cho sự phát triển đích thực, tạo thành một xă hội xứng với phẩm giá con người.

2) T́nh yêu: Mến Chúa Yêu Người

Như trên đă nói, Caritas là T́nh Yêu, là một sức mạnh lớn lao („magna est vis“) (CiV 1) phát nguồn từ Thiên Chúa. Trong trang đầu của Thông điệp „Deus Caritas est“ (Chúa là T́nh Yêu) ĐTC trích dẫn hai câu từ Cựu Ước: „Hỡi Israel, hăy yêu Chúa hết sức ḿnh với tất cả tâm hồn“ (Sách Đệ Nhị Luật [Deuteronomium] 6, 4-5). Và « Hăy yêu người như yêu ḿnh.»(Sách Lê-Vi [Levitikus] 19,18) Hai câu trên nằm trong hai tác phẩm khác nhau của Cựu Ước được Chúa Giêsu kết hợp thành một điều luật duy nhất là „mến Chúa yêu người“ và khẳng định rằng ṭan bộ lề luật được thu gồm vào điều duy nhất đó (CiV 1). Cũng trong phần Dẫn Nhập ĐTC đề ra một số nguyên tắc thiết yếu về T́nh Yêu đại để như sau:

- T́nh Yêu là con đường chính yếu của học thuyết xă hội Công giáo.
- T́nh Yêu là ân huệ, được ban phát và đón nhận từ Thiên Chúa qua Chúa Giê-Su. Nhân ân huệ đó, chúng ta phải lấy t́nh yêu mà đáp lại, đó là mến Chúa, và t́nh yêu nhận được phải chia sẻ, đó là bác ái, là thương người.
- T́nh Yêu phải được Chân Lư soi sáng mới đạt được ư nghĩa đích thực và giá trị của nó.
- T́nh Yêu trong Sự Thật là nguyên tắc hướng dẫn các họat động luân lư mà trong ḥan cảnh ṭan cầu hóa phải qui tụ vào hai điểm chính, đó là thực hiện công bằng và phục vụ công ích. Công bằng được thực hiện khi mọi người và mọi dân tộc được nhận, được hưởng những điều thuộc về ḿnh, những ǵ là của ḿnh. T́nh Yêu cao qúi hơn công bằng, v́ thực hiện công bằng chỉ là cho tha nhân có được những của cải những quyền lợi đương nhiên là của họ c̣n T́nh Yêu lại thúc đẩy chúng ta phải tự động trao tặng tha nhân những điều vốn là của chúng ta, trao tặng nhưng không, không tính tóan vị kỷ, không chờ đợi hoặc đ̣i hỏi người nhận phải đền đáp, trao tặng trong tinh thần bác ái và trong ư thức liên đới cộng đồng (CiV 5).

T́nh Yêu đến từ Thiên Chúa là một ân huệ, không phải v́ chúng ta xứng đáng hay có công trạng ǵ mà là một ân huệ nhưng không. Chúng ta không những chỉ phải đáp lại mà c̣n phải trở thành dụng cụ của ân huệ đó để quảng bá T́nh Yêu của Thiên Chúa và đan dệt mạng lưới t́nh yêu giữa người với người, áp dụng T́nh Yêu trong Chân Lư vào các mối liên hệ xă hội (CiV 5). Đó là liên hệ mật thiết giữa T́nh yêu Chúa và bác ái. Bác ái là cách đáp lại T́nh yêu của Chúa. V́ yêu Chúa nên phải yêu người, và yêu người là phải làm người ḿnh yêu được hạnh phúc, được triển nở viên măn, „phát triển toàn diện“. T́nh yêu không chỉ được giải thích như một phạm trù thần học mà được dùng làm nền tảng cho giáo huấn xă hội.

Danh từ t́nh yêu được dùng để chỉ nhiều t́nh cảm tốt đẹp khác nhau: yêu vợ, yêu chồng, yêu cha mẹ, con cháu, yêu quê hương, yêu nghệ thuật, yêu công việc. T́nh yêu, nhất là t́nh yêu nam nữ, cho ta nếm trứớc niềm hoan lạc vĩnh cữu trong Chúa sau này. Nhưng t́nh yêu cũng có thể bị làm hư hỏng: nếu giới hạn t́nh yêu vào việc thỏa măn lạc thú nhục dục th́ đă làm què quặt t́nh yêu và chỉ c̣n là một t́nh yêu bịnh hoạn, bị thúc đẩy bởi một động lực duy nhất là ích kỷ, xem con người như một thứ hàng hóa có thể mua bán đổi chác được. T́nh yêu đích thực phải lướt thắng được vị kỷ, phải biết hy sinh để người ḿnh yêu được hạnh phúc. Và đặc tính của t́nh yêu đích thực là suốt đời chỉ có duy nhất một đối tượng: Chỉ yêu duy nhất một Chúa và chỉ có duy nhất một vợ một chồng, hôm nay và măi măi.

Yêu Chúa và bác ái là hai khía cạnh của một thực thể. ĐTC mượn ngụ ngôn người Samarita để nhắc nhở chúng ta rằng t́nh yêu bác ái không thu hẹp vào phạm vi một cộng đồng, một dân tộc mà tỏa rộng đến tất cả mọi thành phần của nhân loại. Đối tượng của bác ái Kitô giáo là bất cứ ai đang cần ḿnh thương yêu giúp đỡ lúc này và nơi này, không phân biệt giàu nghèo sang hèn, mầu da chủng tộc mà chỉ đặt ưu tiên vào những người nghèo hèn nhất, tồi tàn nhất mà Chúa Giêsu đă tự đồng hóa với họ. ĐTC đả kích lập luận của chủ nghĩa Mác xít cho rằng giới nghẻo khổ của nhân loại không cần bác ái mà chỉ cần công bằng v́ bác ái là hành vi bố thí, nhằm mục đích làm yên tiếng lương tâm của giới giàu có để họ tiếp tục bóc lột và tuớc đọat quyền lợi của người nghèo.

Cơ cấu và hành vi bác ái của Giáo Hội phát xuất từ chí hướng làm chứng tá cho t́nh yêu của Thiên Chúa, Đấng đă muốn kết hợp nhân loại thành một gia đ́nh duy nhất trong Chúa Kitô, Con Một của Ngài. Tất cả hoạt động của Giáo Hội được thâu tóm vào hai yếu tố: một là truyền bá và sống Tin Mừng bằng ngôn ngữ và qua các bí tích và hai là hỗ trợ thúc đẩy sự phát triển ṭan diện của mỗi người và của nhân loại.

3) Phát triển

Ngay trong lời đầu tiên của phần Dẫn Nhập CiV, ĐTC nêu rơ tương quan giữa T́nh Yêu và sự phát triển và tóm lược bàng một câu ngắn gọn chủ đề của Thông điệp mà Ngài sẽ khai triển trên 160 trang sách: „T́nh Yêu trong Sự Thật mà Chúa Giêsu đă lấy cuộc đời ḿnh, lấy cái chết và sự sống lại để làm chứng là động lực chủ yếu để đạt được phát triển đích thực cho mỗi người và toàn thể nhân loại”.

Thông điệp CiV gồm 6 chương:

- Chương 1 Sứ điệp của Thông điệp Populorum Progressio “Sự Phát triển của các Dân tộc”;
- Chương 2: Sự phát triển của con người trong thời đại chúng ta;
- Chương 3: T́nh huynh đệ, phát triển kinh tế và xă hội dân sự;
- Chương 4: Phát triển các dân tộc, quyền lợi và nghĩa vụ, môi sinh;
- Chương 5: Sự hợp tác của gia đ́nh nhân loại;
- Chương 6: Sự phát triển các dân tộc và kỹ thuật.

Chỉ đọc lướt qua tiêu đề của các chương cũng đủ thấy vấn đề phát triển là trọng điểm then chốt của Thông điệp. Phát triển phải được hiểu như thế nào mới gọi được là phát triển toàn diện và phát triển toàn diện có tương quan nào, liên hệ nào với Tinh Yêu và Chân Lư?

a) Phát triển ṭan diện

ĐTC không ngại nhắc đi nhắc lại rằng phát triển đich thực phải là phát triển ṭan diện. Phát triển là mối quan tâm của tất cả các quốc gia nhưng đa số đều chỉ chú trọng vào khía cạnh kinh tế (với những khẩu hiệu, những chiêu bài „dân giàu nước mạnh“, „dân tộc phú cường“ …) mà lăng quên hay ít chú trọng đến sự phát triển về mọi mặt của mỗi người. Ngay cả khi nhấn mạnh về việc phát triển những lănh vực ngoài kinh tế như giáo dục, văn hóa v. v. th́ cũng chỉ xem chúng như những dụng cụ, những phương tiện giúp cho phát triển kinh tế. Sự bành trướng của phát minh kỹ thuật đă mang lại cho phát triển kinh tế những bước nhảy vọt. ĐTC xem kỹ thuật là phương tiện giúp con người thêm tự chủ và tự do. Nhưng Ngài cũng khuyến cáo không nên khóan trằng mục tiêu phát triển cho kỹ thuật, xem tiến bộ kỹ thuật là điều kiện cần và đủ để bảo đảm phát triển ṭan diện. Chủ nghĩa vị kỹ thuật phát sinh từ một quan niệm phi nhân bản. Ngoài lợi ích kỹ thuật c̣n phải quan tâm đến phúc lợi thiêng liêng và phát triển tinh thần của con người vừa có hồn vừa có xác.

Phát triển toàn diện bao gồm nhiều yếu tố nhưng có thể thâu tóm vào ba lănh vực chính: phát triển vật chất, phát triển tinh thần (trí tuệ, kiến thức, luân lư, đạo đức, trách nhiệm, ư thức cộng đồng, tinh thần xă hội. ..) và phát triển tâm linh theo chiều kích siêu nhiên.

Theo ĐTC Biển Đức chiều kích siêu nhiên bảo đảm cho phát triển đi đúng hướng và đạt được hiệu quả. Giáo Hội không thể và không muốn thay thế chính quyền, các chính trị và kinh tế gia để giải quyết những khó khăn tài chánh kinh tế. Nhưng Giáo Hội có bổn phận khuyến cáo thế giới đặt suy tư và hành động tài chánh kinh tế của ḿnh trên một nền tảng siêu nhiên. ĐTC gọi bổn phận này là „sứ mạng Chân lư“ (Missio Veritatis, CiV 9). Tuyên xưng đức tin không phải chỉ để cứu linh hồn mà cũng là để cứu rỗi nhân loại ngay cả trong phần đời. Lư trí và luân lư tự nhiên không đủ để tạo thành những định chế kinh tế xă hội xứng đáng với nhân vị và phù hợp với giá trị con ngừoi cao cả hơn tất cả mọi vật mọi loài trong vũ trụ v́ được tạo ra giống h́nh ảnh Thiên Chúa.

ĐTC nhắc lại một số nhận định của Hiến chế mục vụ Gaudium et Spes (Vui mừng và Hy vọng) của Công Đồng Vaticano II. Khi phân tích về thân phận con người trong thế giới ngày nay Hiến chế vạch rơ những đổi thay sâu sắc đang lan rộng khắp ḥan cầu nguợc lại với nhân vị con người, đặc biệt là những biến đổi xă hội và văn hóa đang xâm nhập cả đời sống tôn giáo. Khủng hoảng dồn dập, chênh lệch giàu nghèo, nạn đói, nạn mù chữ, sự xuất hiện những chế độ nô lệ mới về mặt xă hội cũng như tâm lư … Trong lúc đó th́ người ta lại không lo tới sự phát triển tinh thần tương xứng và không nhận chân được những giá trị trường cữu để tạo ra một tổ chức trần thế ḥan hảo hơn

ĐTC khuyến cáo chúng ta thể hiện T́nh Yêu đối với gia đ́nh nhân loại bằng cách dốc ḷng phục vụ con người và phục vụ công ích, xem việc canh tân xă hội loài nguời cũng là một cách thực hành sứ mạng cứu rỗi. Trong tinh thần đó, lấy ánh sáng Phúc Âm mà soi dẫn tư tưởng và hành động nhằm thiết lập một trật tự chính trị, xă hội và kinh tế để phục vụ con người đắc lực hơn, giúp mỗi cá nhân, mỗi tập thể ư thức phẩm giá của ḿnh để nỗ lực thăng hoa đời sống về cả hai mặt vật chất và tâm linh. Có thế mới thực hiện được t́nh huynh đệ, mới làm cho các hoạt động kinh tế xă hội đạt được kết quả thực sự nhân bản. Phát triển cần chú trọng đến việc chiến thắng đói nghèo, bệnh tật và mù chữ. Sinh hoạt kinh tế phải đặt trên nguyên tắc b́nh đẳng giữa các cá nhân và giữa các dân tộc, nhằm tạo thành những cộng đồng văn minh thấm nhuần tinh thần liên đới, thực hiện nền dân chủ trong tự do và ḥa b́nh.(CiV 20-21)

b) Thách thức ṭan cầu hóa.

ĐTC nhắc lại lời GH Gioan Phao lô II là hiện tượng toàn cầu hóa tự nó không phải tốt hấy xấu. Tiêu cực hay tích cực chỉ là do quan niệm về giá trị và nhân vị của con người và cách thực hiện ṭan cầu hóa như thế nào. Ṭan cầu hóa phải được lệ thuộc vào sự phát triển toàn vẹn và đích thực. Sự lệ thuộc lẫn nhau và lệ thuộc vào những họat động hỗ tương có nhiều khía cạnh tích cực và có thể đẩy mạnh phát triển, miễn là phải đề cao tinh thần liên đới, chiến thắng ḷng vị kỷ cá nhân và quốc gia.

Ṭan cầu hóa phải được thực hiện dưới ánh sáng của chân lư và tuân theo những tiêu chuẩn luân lư bảo đảm cho việc ḥan thành một nhân lọai hợp nhất với sứ mạng tiến tới trên đường hoàn thiện. Giáo hội có trách nhiệm cống hiến cho cộng đồng nhân lọai nền tảng chân lư khả dĩ giải quyết những điểm tiêu cực, hóa giải nguy cơ đi lạc hướng của ṭan cầu hóa. Người tín hữu Kitô được thấm nhuần T́nh yêu và Chân lư của Phúc âm có trọng trách góp phần tích cực vào việc làm cho ṭan cầu hóa thực hiện chương tŕnh của Thiên Chúa, làm cho các dân tộc trên toàn cầu qui về một mối, trở thành một gia đ́nh duy nhất. Đ́ều này mới nghe qua có vẻ không tưởng nhưng xét cho cùng th́ chỉ là một hệ luận ḥan ṭan lo-gic, nếu tin rằng tất cả mọi người là con của một Chúa Cha.

c) Tương quan giữa phát triển và t́nh yêu

„T́nh yêu trong Chân lư“ là động lực thúc đẩy xă hội phát triển ṭan vẹn trong mọi khía cạnh nhân bản. ĐTC Biển Đức khẳng định cần phải cho sự ṭan cầu hóa một chiều hướng siêu h́nh mà Ngài gọi là văn hóa t́nh yêu (« cultus amoris », „civiltà dell'amore“ CiV 33) mà hạt giống đă được Thiên Chúa gieo vào thửa đất của mỗi dân tộc và mỗi nền văn hóa. Bản chất văn hóa t́nh yêu là tinh thần liên đới, ư thức cộng đồng, sẵn sàng chia sẻ và phục vụ công ich. Phải phát huy „văn hóa t́nh yêu“ th́ sự ṭan cầu hóa mới đưa đến phát triển ṭan diện mà Đức Paul VI đă truyền bá trong Populorum Progressio năm 1967 (CiV 33). Thông điệp này là văn kiện quan trọng nhất trong ṭan bộ giáo huấn xă hội của Giáo hội về vấn đề phát triển ṭan diện và đă được các ĐGH kế tiếp tuyên dương và khai triển. Đặc biệt là Đức Gioan Phaolô II đă ban hành Thông điệp Sollicitudo Rei Socialis (Ưu tư về vấn đề xă hội) năm 1987 nhân ngày kỷ niệm nhị thập chu niên Populorum Progressio. Đức Gioan Phaolô II tuyên bố: Truyền thống của Giáo hội luôn tôn trọng và phát huy nhân vị, do đó luôn lưu tâm đến sự phát triển đích thực và ṭan diện của con người. Đến lượt ĐTC Biển Đức cũng muốn ban hành Thông điệp Caritas in Veritate vào năm 2007 để kỷ niệm tứ thập chu niên Populorum Progressio nhưng sau đó đă hơan lại đến 2009 v́ những lư do nêu trên.

Theo GH Biển-Đức, Thông điệp năm 1967 của Đức Phaolô VI chứa đựng giáo huấn xă hội của Giáo hội Công giáo nhằm đáp ứng nhu cầu của thời đại ấy và cũng quan trọng không kém ǵ Rerum Novarum đối với thời đại ĐGH Leô XIII. V́ thế Ngà i gọi Populorum Progressio là Rerum Novarum của thời hiện đại. (Lm. Thomas William LC, giáo sư chuyên về học thuyết xă hội công giáo cho rằng việc ĐGH Biển Đức gọi Populorum Progressio của Giáo Ḥang Phao-Lô VI là Rerum Novarum của thời hiện đại chỉ đúng một phần. Theo tôi th́ nhận định của ĐGH Biển Đức về Populorum Progressio ḥan ṭan đúng, v́ “như Giáo ḥang Lê-ô XIII, ĐGH Phao-Lô VI đă đem ánh sáng Phúc Âm chiếu dọi vào những vấn đề xă hội của thời đó” (CiV 16). Giáo Ḥang Phao-Lô VI đă dựa vào Phúc Âm đề ra những nguyên tắc chỉ đạo và lập luận tổng qúat về vấn đề phát triển ṭan diện, chúng vẫn c̣n giữ nguyên tính thời sự cho đến ngày nay. ĐGH Biển Đức đă dành nguyên chương đầu của CiV tóm lược và khai triển Populorum Progressio và khẳng định rằng Đức Phao-Lô VI để lại cho chúng ta 2 nguyên tắc bất biến: Một là tất cả mọi họat động truyền giáo, mục vụ và bác ái của Giáo Hội đều qui về một điểm, đó là hỗ trợ sự phát triển ṭan diện của nhân loại. Hai là sự phát triển đích thực của con nguời phải được đặt trên nền tảng nhân vị của mỗi người. Mỗi người được ơn gọi ḥan thành phát triển ṭan diện cho chính ḿnh và góp phần vào việc phát triển nhân lọai. Noi gương Đức Phao-Lô VI, GH Biển Đức cũng lấy ánh sáng Phúc Âm - T́nh Yêu và Chân Lư - làm linh dược chữa lành những căn bệnh của thời nay. Mặc dầu ḥan cảnh mỗi thời mỗi khác và mỗi thời lại xuất hiện nhiều vấn nạn mới, ví dụ thời GH Phao-Lô VI ṭan cầu hóa ngày càng bành trướng c̣n thời Lê-ô XIII chưa có hiện tượng này, nên giáo huấn của Ngài chưa đề cập đến. V́ thế, tuy ḥan cảnh cụ thể mỗi thời mỗi khác, nhưng vẫn có thể áp dụng danh hiệu “Rerum Novarum của thời đại mới” không những cho Thông điệp của GH Phao-Lô VI mà cả cho Thông điệp CiV của GH Biển Đức).

Niềm xác tín của Đức Phao-Lô VI là chỉ có T́nh Yêu mới bảo đảm cho công tác xă hội được đúng đắn và xứng đáng với nhân phẩm. Phải được T́nh yêu hướng dẫn người ta mới có thể khám phá được các nguyên nhân sâu xa của nghèo đói, của bất công và t́m ra những phương cách chữa trị.

Phát triển ṭan diện đ̣i hỏi phải đánh giá đúng mức giá trị lao động của con người dưới ánh sáng của T́nh Yêu. Giáo huấn xă hội Công giáo đả kích quan niệm vô nhân đạo của chủ nghĩa tư bản quá khich xem lao động của con người như một thứ hàng hóa trên thị trường và lạm dụng thị trường này để vi phạm quyền lợi chính đáng của người lao động (ví dụ chuyển cơ sở sản xuất đến những vùng có thể mua được món hàng lao động với giả rẻ hơn hoặc lợi dụng thế mạnh trên thị trường để bắt người lao động phải chấp nhận mức lương không đủ nuôi sống ḿnh và gia đ́nh). ĐGH Biển Đức nhắc lại yêu cầu của Rerum Novarum là phải thành lập nghiệp đ̣an và hỗ trợ cơ quan này trong công tác tranh đấu cho quyền lợi của công nhân. Phúc lợi của xă hội được tạo thành bởi sự hợp tác của lao động và tư bản, của công nhân và chủ nhân. Vi thế lợi nhuận phải phân phối công bằng cho cả đôi bên. Công bằng là ngưỡng cửa phải bước qua trước mới đến được T́nh Yêu. Theo lời Đức Giáo Hoàng Phaolô VI Công lư là “tiêu chuẩn tối thiểu” của bác ái (CiV 6).

ĐTC Biển Đức phê phán sự phát triển không đồng đều trên thế giới: “Thông điệp Populorum Progressio đă đựoc ban bố trên 40 năm nay, nhưng vấn đề phát trỉển chẳng những chưa được giải quyết thỏa đáng mà c̣n gặp nhiều trở ngại lớn hơn do khủng hỏang kinh tế và tài chánh hiện tại. ” (CiV 33). Trong khi một số vùng trước kia nghèo giờ đây đă phát triển th́ vẫn c̣n những vùng khác chưa thóat khỏi cảnh nghèo mà có khi lại c̣n túng quẫn hơn. Trở ngại của phát triển đồng đều là sự ích kỷ của các nước giàu đối xử bất công với các nước nghèo trên thương trường. Và tệ đoan này ngày càng bành trướng theo sự bành trướng của ṭan cầu hóa. Ng̣ai ra việc giải phóng các nước thuộc địa tuy là điều tốt nhưng nhiều khi đă được thực hiện với nhiều hiệu qủa tiêu cực một phần do những h́nh thức thực dân mới cọng với t́nh trạng lệ thuộc vào những ngọai bang giàu mạnh cũ cũng như mới, một phần là do sự vô trách nhiệm của các nhà lănh đạo những nước đă dành được độc lập.

Theo ĐTC không thể có phát triển ṭan diện nếu không tôn trọng, không sẵn sàng đón nhận và bảo vệ sự sống. Qui chiếu Thông điệp Humanae Vitae của Đức Phao-Lô VI, ĐTC Biển Đức nhấn mạnh rằng việc bảo vệ sự sống phải được nh́n dưới ánh sáng của một quan niệm ṭan diện về con người và về sứ mạng của con người, không những trong chiều kích tự nhiên mà cả trong chiều kích siêu nhiên. Đặc biệt là t́nh dục trong đời sống vợ chồng phải kết hợp hai yếu tố: cho nhau hạnh phúc và truyền đạt sự sống. “Nền tảng của một xă hội sẽ bị lung lay tận gốc rễ khi người ta một đàng đề cao những giá trị như phẩm giá con người, công lư và ḥa b́nh, nhưng đàng khác, lại tự mâu thuẫn khi chấp nhận hay dung túng những h́nh thức khinh rẻ và chà đạp sự sống của con người, nhất là sự sống của những người yếu đuối hay bị hất ra ng̣ai xă hội” (CiV 15).

ĐTC lên án những hành vi phản lại sự sống đang bành trướng hiện nay như áp đặt chính sách dân số bất nhân, thụ thai nhân tạo, phá thai, dùng phôi người cho việc nghiên cứu, tự quyết về mạng sống và ngày giờ sống chết của ḿnh... Phát minh khoa học hiện đại khiến cho những hành vi vừa kể được dễ dàng và được đánh giá là „tiến bộ“, nhưng chúng chỉ là phương tiện của “nền văn hóa sự chết“ («mortis culturae ») (CiV 75).

Sự gia tăng dân số không phải là nguyên nhân chính làm ngưng trệ phát triển kinh tế, như nhiều người lầm tưởng. Nhiều nước đă đạt được phát triển mặc dầu dân số gia tăng nhờ vào tỉ số hài nhi tử vong giảm thiểu và tuổi thọ trung b́nh gia tăng. Ngược lại tại nhiều vùng khác mặc dầu dân số giảm thiểu v́ tỷ lệ sinh sản đang xuống dốc một cách đáng ngại th́ lại có nhiều triệu chứng khủng hoảng (CiV 44). Một giáo sư kinh tế tại Đại học Công giáo Milano, Bắc Ư, ông Tedeschi, ca tụng ĐTC Biển Đức là người duy nhứt cho thấy có một liên hệ chặt chẽ giữa sự sút giảm mức sinh sản tại những nước công nghiệp tiên tiến và cuộc khủng hoảng kinh tế hiện nay.

Tại nhiều nước, nhất là những nước đă phát triển, luật pháp bài trừ sự sống rất phổ biến và ảnh hưởng lớn trên tập quán và đời sống thực tế, góp phần tạo thành năo trạng chống sinh sản mà người ta t́m cách truyền bá ra cả nước ng̣ai, v́ xem đó là một tiến bộ văn hóa. ĐTC Biển Đức nhận định: “Sẵn sàng đón nhận sự sống là rường cột của sự phát triển đích thực. Xă hội nào chủ trương chối bỏ hay ḱm hăm sự sống th́ sớm muộn ǵ cũng sẽ không c̣n t́m được động lực và năng lực cần thiết để dấn thân phục vụ hạnh phúc đích thực của con người“ (CiV 28).

Chủ đề phát triển của Thông điệp được ĐTC Biển Đức diễn giải b́nh luận với những tư tưởng vô cùng súc tích và phong phú. Không những Ngài đă đào sâu nền tảng thần học, triết học của vấn đề mà c̣n tiến sâu vào các ngơ ngách thực tế cụ thể trong các lănh vực chính tri, kinh tế, xă hội, để mở ra những chân trời mới, những hướng đi phù hợp với nhân phẩm và xứng đáng với con ngừơi đă được tạo dựng giống h́nh ảnh Chúa. .. Phạm vị của bài này chỉ cho phép tŕnh bày một cách sơ lược. Xin hẹn độc giả bài sau sẽ khai triển chủ đề phát triển của Thông điệp tường tận hơn.

III. Kết luận

T́nh Yêu là động lực chính thúc đẩy sự phát triển đích thực của mỗi người và của nhân lọai (CvT 1). Phúc Âm cho ta biết động lực này xuất phát từ Chúa Giê-su là T́nh Yêu và là Chân lư. Đó là niềm tin của chúng ta, tín đồ Kitô giáo.

Nhưng với những người không tin Chúa, không xem Phúc Âm là chân lư tuyệt đối và phổ quát mà ta lại đem chính Chúa và chân lư Phúc Âm ra để làm cơ sở biện luận cho cả những nhận định và đề nghị về chính trị, kinh tế, xă hội th́ có thể thuyết phục họ được? Câu hỏi này đă có người trả lời là không và đă nghi ngờ tính thuyết phục của Thông điệp. Như Giáo Sư Hengsbach, linh mục Ḍng Tên người Đức vốn là giáo sư về luân lư xă hội và kinh tế rất nổi tiếng với cả giới trí thức ngoài công giáo đă phê b́nh ít nhiều điểm mà ông cho là tiêu cực trong Thông điệp. Tuy LM cũng ca ngợi Đức Gíáo Ḥang lên án chủ nghĩa tư bản quá khích và nhấn mạnh về việc mọi người phải có trách nhiệm luân lư và đóng góp vào việc xây dựng xă hội tốt đẹp. Nhưng theo LM lập luận của ĐTC không thuyết phục, nội dung của Thông điệp không được tŕnh bày rơ ràng. Những vấn nạn của thị trường tài chánh chỉ được lướt qua một cách sơ sài thiếu sâu sắc, thiếu những hứơng dẫn và giải pháp cụ thể. Chỉ có những nhà thần học Kitô giáo và những người thực sự tin vào Chúa Giêsu mới hiểu được và tin được Chân lư Phúc âm dưới ng̣i bút của ĐGH. C̣n đối với người ngoài mà ngài nói là muốn đối thoại th́ Thông điệp đă không thành công.

Nhận xét của LM Hengsbach có thể được chia sẻ bởi những ai chỉ đọc lướt qua Thông điệp một cách hời hợt. Nếu đọc kỹ Thông điệp sẽ thấy phê b́nh của LM Hengsbach không những quá đáng mà c̣n vô căn cứ. Có lẽ v́ sự thúc bách phải trả lời phỏng vấn của báo chí ngay khi vừa công bố Thông điệp nên LM chưa có th́ giờ đọc kỹ. C̣n đại đa số những bài b́nh luận xuất hỉện trên truyền thông ngay sau ngày Thông điệp ra mắt và thời gian sau đó đều thán phục GH Biển Đức và ca tụng Thông điệp là một văn kiện rất có giá trị và sẽ gây nhiều ảnh hưởng tích cực trong nỗ lực giải quyết khủng hỏang hiện nay. Thậm chí Giáo sư Tedeschi (đă đuợc nhắc đến ở trên) c̣n cho rằng ĐGH đáng được trao giải Nobel Kinh tế (!).

ĐTC tuy dùng chân lư Phúc âm để biện luận vẫn có sức thuyết phục đối với cả những người không thừa nhận Phúc Âm, v́ những luận cứ Ngài đưa ra có thể được xem là kim chỉ nam mà nhân loại hôm nay đang cần để bảo đảm cho các cuộc cải tổ chính trị kinh tế xă hội cũng như sự phát triển mà mọi người mong muốn được thực hiện theo chiều hướng tốt nhất.

Việc ĐTC tuyên xưng đức tin lúc bàn về phát triển không nhằm mục đích thuyết phục lôi cuốn người ta tin vào Chúa và gia nhập Giáo Hội, mà chỉ cống hiến những liều thuốc rút ra từ đức tin để cải thiện và ḥan thiện đời sống thực tế. Không một triết thuyết hay một nền thần học nào ng̣ai Kitô giáo có một h́nh ảnh tốt đẹp và cao trọng về con người và từ h́nh ảnh đó rút ra những hệ luận hiệu quả nhất cho sự phát triển của mỗi người và của nhân loại. Ánh sáng Phúc Âm đem lại kết quả tốt, nâng cao giá trị và thăng hoa đời sống và giúp tránh được những cạm bẫy, những vực sâu th́ cho dầu không châp nhận hay c̣n xa lạ với nền tảng Phúc Âm cũng có thể xử dụng những hoa trái của Phúc Âm đem áp dụng vào quyền lợi thế tục của con người. Ngoài việc mời gọi xử dụng những hệ luận thực hành của lư tưởng Phúc Âm ĐTC c̣n vạch trần những tai hại mà chủ nghĩa duy vật và chủ trương hưởng thụ ích kỷ gây ra cho kinh tế và cho đời sống.

Nói đến hoa trái Phúc Âm cần nhắc lại một sự kiện lịch sử: Mặc dầu Tây phương đă thế tục hóa và ảnh hưởng Thiên Chúa giáo ngày càng giảm bớt, công luận vẫn thừa nhận rằng tinh thần nhân bản của Văn hóa Tây phương là hoa trái của tôn giáo này. Chẳng hạn câu „Nhân phẩm con người là bất khả xâm phạm và phải được tất cả mọi quyền lực quốc gia tôn trọng và bảo vệ“ trong điều 1, 1 Hiến pháp Cộng Ḥa Liên Bang Đức là một trong vô số ví dụ cho thấy h́nh ảnh con người căn cứ vào Kinh Thánh của Do Thái/Kitô giáo đă ảnh hưởng sâu rộng trên nền văn minh Tây phương.

Để t́m ra thuốc chữa sự thóai hóa luân lư và suy đồi nhân bản tại Tây phương do thế tục hóa mang lại, người ta, cả những người vô tín, đang đề cao những giá trị như công bằng, b́nh đẳng trứớc pháp luật, nhân quyền, liên đới, ḷng nhân đạo. .. là những giá trị xuất phát từ niềm tin Thiên Chúa giáo. Ḍng chảy của Thiên Chúa giáo qua hai ngàn năm lịch sử đă để lại cho nên văn hóa Tây phương hàng hàng lớp lớp phù sa chở nặng nhiều giá trị nhân bản mà Tây phương tự hào và đang được cả thế giới văn minh thừa nhận. Các công ước của Liên Hiệp Quốc và hiến pháp hiện đại của các nước Tây phương đầy dẫy dấu vết của những phù sa giá trị đó. Những nhà sử học và xă hội học khách quan không thể phủ nhận Kitô giáo là nguồn sản xuất và là định chế cống hiến nền tảng nhân bản cho văn hóa nhân loại. Giáo hội Công giáo có sứ mạng chỉ đường dầu không tự gán cho ḿnh trọng trách và khả năng giải quyết những vấn đề chính trị và xă hội trong thực tế.

Tuần báo „Die Zeit“ - một trong những tuần báo lớn nhất nước Đức với cựu thủ tướng Đức Helmut Schmitt làm đồng chủ nhiệm - số 45 ra ngày 29.10.2009 có một bài nói về cuốn sách „Một thời đại thế tục hóa“ mới xuất bản của nhà văn lăo thành Gia-Nă-Đại Charles Taylor. Tác giả cuốn sách dày hơn một ngàn trang này đă chứng minh thuyết phục rằng dầu thế tục hóa đến mấy nền văn minh Tây phương vẫn không chối bỏ được nguồn gốc Do Thái/Kitô giáo của ḿnh.

Các danh từ „T́nh Yêu“, Chân Lư, Phát triển, v. v. vốn không mới lạ ǵ và không phải chờ đến Thông điệp chúng ta mới được biết đến mà trước đó nghe đă nhàm tai, từ lập luận chân thành của những người thiện tâm đến chiêu bài giả dối của những kẻ họat đầu chính trị dùng làm mánh khóe để dành quyền lực. Nhưng Thông điệp đă chiếu lên những phạm trù quen thuộc ấy một luồng ánh sáng mới, khiến những điều ḿnh đă nghe đă biết từ lâu bỗng ngời tỏa lên, kiến thức của ḿnh được sung măn thêm. Một cánh cửa vừa được mở ra và sau cánh cửa có một người cha, một vị thầy đang chờ sẵn để đưa ḿnh đến những chân trời mới lạ.

Thông điệp đă làm nổi bật mối tương quan mật thiết giữa một phía là phát triển, phía kia là T́nh Yêu và Chân Lư và đă cho chúng ta thấy chỉ có T́nh Yêu và Chân Lư được định nghĩa theo giáo lư của đạo Thiên Chúa đặc biệt là học thuyết xă hội công giáo mới bảo đảm được phát triển ṭan diện của mỗi người và của cả ḷai người khi mà việc ṭan cầu hóa dầu muốn dầu không cũng đang được nhanh chóng thực hiện.

Xin được kết thúc bài này bằng một câu hỏi thực hành. Vấn đề phát triển là vấn đề to lớn và là trách vụ của các nhà lănh đạo, các chính trị gia và xă hội học trong lănh vực công cọng. C̣n đối với cá nhân chúng ta trong ḥan cảnh riêng tư, trong vị thế nhỏ bé của ḿnh, Thông điệp cho ta bài học nào và giao phó cho ta trách nhiệm nào trong vấn đề phát triển? Thông điệp cho ta thấy rơ phát triển là một thiên chức, một lời mời gọi được gửi đến từng cá nhân mà điểm then chốt của thiên chức ấy là t́nh yêu. Mọi người có trách nhiệm đáp lại lời mời gọi đó. Công Đồng Vatican II đă minh định không phải chỉ riêng hàng giáo phẩm mà chính giáo dân cũng có ơn gọi, cũng được Chúa mời gọi vừa cố gắng đạt được phát triển ṭan diện cho chính ḿnh vừa làm chứng tá cho Chúa, đem T́nh yêu và Chân lư đến cho mọi người. Thông điệp CiV đă cho chúng ta thấy rằng rao truyền và làm chứng tá cho T́nh yêu và Chân lư là đáp lại lời mời gọi cộng tác vào sự phát triển toàn diện của nhân loại.

Nếu phát triển không được thực hiện theo ánh sáng Phúc Âm th́ sự toàn cầu hóa, theo lời ĐTC, chỉ làm cho mọi người, mọi nước trở thành láng giềng, nhưng chưa trở thành huynh đệ trong một gia đ́nh. Muốn đạt được giấc mơ gia đ́nh nhân loại th́ phải nhấn mạnh chiều hướng siêu h́nh của sự phát triển, mọi người và mọi dân tộc phải đáp lại lời mời gọi của Chúa liên kết với nhau trong tinh thần trách nhiệm và liên đới của anh em một nhà. Ḥai băo xây dựng Gia đ́nh nhân lọai đă từng được nói đến trong phương châm « Tứ hải giai huynh đệ ». Nhưng đó chỉ là một kiểu nói nghe cho vui tai mà không ai tin là nên và có thể thực hiện. C̣n gia đ́nh nhân loại của ĐTC là một gia đ́nh trong đó mọi người, mọi dân tộc đều là huynh đệ v́ là anh em của Chúa Giêsu, cùng cố gắng thi hành lư tưởng „T́nh Yêu trong Sự Thật“, để được thực sự trở thành con cái của một Cha chung trên Trời.
 

Bùi Hạnh Nghi